De desastreuze overstroming rond de grens tussen Tibet en Nepal komt door een afgebroken gletsjer, stellen wetenschappers in een voorlopige analyse. Wat ging er precies mis? En: zijn zulke rampen ook te voorkomen?
Hoe kon dit precies gebeuren?
‘Een gletsjer aan de noordkant van de Himalaya is afgebroken en naar beneden gekomen. Op satellietbeelden van de gletsjer kun je echt een rechte lijn zien waar deze dwars door midden is gebroken’, zegt Walter Immerzeel van de Universiteit Utrecht, expert op het gebied van gletsjers in de Himalaya-regio. Hij bekeek met internationale collega’s satellietbeelden en meetgegevens, zoals seismometers die trillingen vastleggen en waterstanden in de rivier.
Wat afbrak, is een enorm stuk: 1,5 kilometer breed, en ook grofweg een kilometer lang. Dat viel zo’n 1.200 meter langs een steile helling naar beneden, een gebeurtenis zodanig gewelddadig dat deze een meetbare aardbeving veroorzaakte.
‘Onderaan ziet het eruit alsof er een bom is afgegaan. Je ziet overal stukken van de afgebroken gletsjer’, zei Daniel Shugar van de University of Calgary daar woensdagavond over tegen The New York Times.
‘Op zijn pad sleurde de gletsjer enorme hoeveelheden water, sediment en rotsen mee’, zegt Immerzeel. De massa bereikte 10 kilometer verderop de rivier aan de grens tussen China en Nepal, waar deze doorstroomt tot in de vallei.
Het resultaat is te zien op de schokkende beelden die woensdag de ronde deden van tientallen meters hoge golven die de vallei inrazen en mensen en voertuigen verzwelgen. ‘Die golven zijn dan nog steeds een mengelmoes van al dat materiaal’, zegt Immerzeel.
Open vraag is nog waar al het water van de overstroming precies vandaan kwam. ‘Het is vermoedelijk afkomstig uit de gletsjer zelf, die met zo’n enorme kracht neerkomt dat het ijs en de sneeuw onmiddellijk smelt in water. Daarnaast duwt die massa het water in de rivier naar voren’, zegt hij.
Het zou ook kunnen dat de stroom onderweg een gletsjermeer bereikte of dat een deel van de rivier geblokkeerd was door een eerdere aardverschuiving en zo een meer ontstond. ‘We zagen dat de waterstanden net over de grens bij Nepal 24 uur voor de ramp ongeveer 40 centimeter zakten. Dat zou een indicatie kunnen zijn dat er inderdaad een opstopping in de rivier zat.’
Kun je een ramp als deze ook voorspellen?
In Zwitserland vaagde vorig jaar een soortgelijke lawine het Alpendorp Blatten vrijwel volledig van de kaart. Daar werden de inwoners tijdig geëvacueerd. ‘In Zwitserland heb je veel betere waarschuwwingssystemen én ging het om een relatief kleiner systeem. Hier heb je het over een superafgelegen gebied op 7.000 meter hoogte. Waar de breuk ontstond zijn geen mensen.’
Komt dit door klimaatverandering?
‘Door de opwarming van de aarde smelt de permafrost en de gletsjers hoog in de bergen. Bergwanden worden instabieler’, zegt Immerzeel. ‘Klimaatverandering schiep hiervoor de voorwaarden.’
‘Beelden van de vloedgolf vol puin zijn schokkend, maar helaas niet verrassend’, schrijft glacioloog Levan Tielidze van de Monash University donderdag in The Conversation. ‘Als een expert op het gebied van gletsjers heb ik hun versnellende terugtrekking gevolgd over de hele wereld en de rampen gezien die daarop volgen.’
Een specifieke ramp direct toeschrijven aan klimaatverandering is echter lastig, zegt Immerzeel. Zeker is wel dat als de gletsjers niet al aan het smelten waren, dit ook niet gebeurd was. ‘Maar of de breuk zelf direct is toe te schrijven aan klimaatverandering, dat is nog een open vraag.’
Gaan we dit de komende jaren vaker zien?
‘Het is natuurlijk dramatisch, maar mij zou het niet verbazen’, zegt Immerzeel. Hoe groot zulke toekomstige rampen in de praktijk worden, is wel de vraag. ‘Hier was sprake van een samenloop van omstandigheden: een gletsjer die precies uitkwam in een dal, en dat de rivier vervolgens Nepal in ging, een gebied vol met waterkrachtcentrales en dorpen in een smalle vallei. Dat leidde tot de enorme omvang van deze ramp.’
Toch is ook in andere bergketens de situatie precair, zegt Immerzeel, maar de Himalaya-toppen zijn wel extra kwetsbaar. ‘Het moessonklimaat draagt daaraan bij. Van juni tot en met september valt hier een enorme hoeveelheid regen en is het relatief warm. Dat schept de condities voor dit soort grote aardverschuivingen en lawines. Die omstandigheden heb je niet in de Alpen in de zomer. En: dit soort gletjersystemen heb je hier in de Himalaya overal. Dit gebied is 1.500 kilometer lang.’
Kunnen we nog iets doen om dit te voorkomen?
Meer doen dan waarschuwen – dit soort rampen voorkomen met behulp van technologie, door de gletsjers te stutten, of beschermingswallen op te werpen – is onbegonnen werk, zegt Immerzeel. ‘Er zijn duizenden gletjsers. Het is onmogelijk om met civieltechnische opties dit soort gebieden te beschermen.’
In de toekomst moeten mensen wel meer rekening houden met dit soort gebeurtenissen, vindt hij. ‘Ik zou bijvoorbeeld geen nieuwe dorpen bouwen in dit soort valleien, of heel dure stuwdammen bouwen in rivieren die hier kwetsbaar voor zijn. Dat is gewoon een extra risico. In deze rivier stonden drie grote waterkrachtcentrales en waren er nog vijf in aanbouw. Die kosten tientallen miljoenen euro’s en waren verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de stroomvoorziening in Nepal. Dat is nu allemaal kapot.’
Source: Volkskrant