Gouverneur Sherly Tjoanda is uitgegroeid tot een soort filmster in Indonesië. Ze is schatrijk en zegt tijdens werkbezoeken wat ze denkt. Maar ze is ook een zakentycoon, waarschuwen critici, met een groot eigenbelang.
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont in Indonesië.
Haar naam noemen is genoeg om een Indonesische menigte in uitzinnig gejoel en geklap te laten uitbarsten. Dat merkte de Indonesische president Prabowo toen hij deze zomer gouverneur Sherly Tjoanda van de provincie Noord-Molukken introduceerde op een landbouwcongres. ‘Alsof ik de winnaar van een filmprijs bekendmaak’, verzuchtte de president toen de menigte eindelijk weer was bedaard.
Het lijkt wel of alles wat Ibu Gub (moeder gouverneur) doet en zegt, automatisch viraal gaat in Indonesië. Of ze nu een lekkend huis bezoekt dat gerenoveerd wordt door de overheid of een nieuwe weg inspecteert, ze volgt niet het stijve protocol waarmee machthebbers in Indonesië doorgaans een werkbezoek afleggen. Ze kletst in de keuken met huisvrouwen, neemt peuters op de arm en veegt – heel on-indonesisch – lokale bestuurders op sarcastische toon de mantel uit.
‘Waarom doet het licht het niet?’ vraagt de gouverneur tijdens het bezoek aan een basisschool op het eiland Halmahera. ‘Tsja, ik ben nog maar twee maanden geleden overgeplaatst’, stamelt de directeur. Tjoanda, met een medusa-achtige blik: ‘Jij kunt binnen twee maanden geen lampje vervangen? Daar heb je gewoon budget voor!’
Bij het overdragen van een bedrijfswagen op een andere school vraagt de gouverneur aan een ambtenaar: ‘Waarom krijgt alleen hij dat?’ Na wat vage antwoorden concludeert ze: ‘Oh, ordal (kruiwagen)?’ Veel Indonesiërs denken net zo, maar nu zegt een bestuurder het eens hardop.
Het helpt dat de 44-jarige politicus goed aanvoelt hoe sociale media werken. Zo is het de vraag of ze ooit zonder selfiestick de deur uitgaat. De gouverneur is te volgen tijdens het hardlopen, tijdens het stappen met vriendinnen of op werkbezoek aan kampongs en pasars. Daar vraagt ze boeren, vissers en huisvrouwen over hun levensonderhoud, maar ook over de kwaliteit van de lokale overheid. Steevast gekleed in een fraai uniform dat bij de gelegenheid past; haar en make-up zojuist bijgewerkt en altijd opgewekt en zelfverzekerd.
Op Onafhankelijkheidsdag (17 augustus) staan gouverneurs doorgaans stram in de houding voor hun provinciekantoor, terwijl de rood-witte vlag wordt gehesen. Dus als je die dag de nationale vlag ontrolt onder water op een koraalrif, verkleed als zeemeermin, dan ga je zeker viraal. Tevens goed voor het toerisme. Niet veel gouverneurs delen ook het moment dat hun kinderen in pyjama een verjaardagstaart komen brengen op de slaapkamer. Lijkt spontaan, maar het is een strategie.
Op beleidsgebied is de invloed van een gouverneur beperkt. Jakarta zet de toon en stuurt jaarlijks een bescheiden budget. Dit jaar nog lager dan anders, wegens de kostbare strategische projecten van de president. Sherly Tjoanda verlaagde na haar aantreden in februari 2025 alle ambtenarensalarissen met 10 procent en stelde prioriteiten: gratis middelbare school, gratis medische basiszorg en het stimuleren van toerisme, landbouw en visserij om de afhankelijkheid van Noord-Molukken van mijnbouw te verminderen.
Al snel baarde Tjoanda opzien door een provinciale inspectie van het wegennet – een karwei dat 80 duizend euro moet kosten – te vervangen door een WhatsAppnummer: burgers die een kapotte weg of brug signaleren, kunnen een foto opsturen. Er kwam ook een nummer dat burgers kunnen appen als een overheidsdienst te lang op zich laat wachten. Of dat systeem ook werkt, moet nog blijken, maar het vestigde Tjoanda’s imago als no-nonsensebestuurder.
Sherly Tjoanda werd in 1982 geboren op Ambon als dochter van een Chinees-Indonesische eigenaar van een vissersvloot en tonijnverwerkingsfabrieken. Ze ging naar een katholieke middelbare school in Denpasar, studeerde bedrijfseconomie in Surabaya en haalde in 2004 haar masterdiploma aan Hogeschool Inholland. Een jaar later trouwde ze met de tien jaar oudere ondernemer Benny Laos. Samen bouwden ze een conglomeraat op met mijnen, horeca, visfabrieken en schepen. En samen voedden ze drie kinderen op.
Als haar man in 2013 de politiek ingaat, runt Tjoanda de holding als directeur. Wat bijna iedere Indonesiër weet: in 2024 explodeert de boot waarmee het echtpaar campagne voert voor een mogelijk gouverneurschap van Benny. Zes passagiers komen om, onder wie Benny, en tien opvarenden raken gewond.
Diens begrafenis, bijgewoond door Tjoanda in een rolstoel, met omzwachtelde benen, gaat ook viraal. Ze belooft het werk van haar man voort te zetten, stelt zich partijloos kandidaat en wint de verkiezingen met overmacht.
Kritische waarnemers zoals de Indonesische belangenbehartiger Jatam (mijnbouwschade) of het weekblad Tempo waarschuwen dat de gouverneur een mijnbouwtycoon is die mogelijk haar zakelijke belangen boven die van de provincie kan stellen. Met een officieel vermogen van 48 miljoen euro is ze al de rijkste regiobestuurder van het land. Als gouverneur adviseert ze onder meer over landgebruik en ziet ze toe op de naleving van veiligheids- en milieuregels in de mijnbouwsector.
Een speciale taskforce die direct onder de president valt, legde in februari vier mijnbouwbedrijven in Noord-Molukken boetes op wegens ontbrekende vergunningen en voorzieningen. Daaronder een bedrijf van de gouverneur. Dat maakte bezwaar op technische gronden en die procedure loopt nog.
In een verklaring stelt Sherly Tjoanda de dagelijkse leiding over al haar bedrijven tijdig te hebben overgedragen en slechts aandeelhouder te zijn. Als gouverneur heeft zij niet de macht om lucratieve mijnbouwlicenties uit te geven of in te trekken.
Het publiek geeft Ibu Gub graag het voordeel van de twijfel. Gouverneurs hebben maar weinig macht in Indonesië, ze kunnen niet eens de burgemeesters binnen hun regio aansturen, maar ze kunnen zich wel landelijk profileren. Helemaal als je handig bent met sociale media. In Indonesië volgt twee derde van de bevolking het nieuws via WhatsApp, YouTube en TikTok. Menig politicus gebruikte het gouverneurschap als opstapje voor het presidentschap. Veel Indonesiërs hopen dat Tjoanda dat ook zo ziet.
Geen Indonesische provincie groeit zo hard als Noord-Molukken, vooral dankzij mijnbouw. De winsten komen vooral terecht bij buitenlandse bedrijven en oligarchen als Sherly Tjoanda; de lokale bevolking merkt er weinig van.
‘Ik ambieer geen politieke macht, maar het is mijn plicht de beloften en idealen van mijn man te helpen verwezenlijken’, zei Sherly in haar ziekenhuisbed, twee dagen na de dood van haar man.
Sherly Toanda deelt haar avonturen als freediver graag op sociale media. Eind juni dook ze met een walvishaai die eerder naar haar was vernoemd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant