Natuurlijk zijn er filosofen die bij hun drang om in te spelen op de actualiteit de plank misslaan. Maar zolang de mens leeft, zullen filosofische vragen zich blijven opdringen. En het is goed dat publieksfilosofie mensen hiervoor handvatten aanbiedt.
Volgens filosoof, beeldend kunstenaar en auteur Giovanni Rizzuto leidt de Nederlandse publieksfilosofie tot mentale obesitas. Waar het volgens hem goed is om aan filosofie te doen ter verdieping, faalt publieksfilosofie door ons te overspoelen met een te oppervlakkige en activistische versie van filosofie. Ze is volgens hem ‘tot niets verplichtende borrelpraat’ waarin nauwelijks ruimte is voor reflectie.
Het is alsof je broccoli wilt aanbieden (op zich goed) maar er een klein stukje van afsnijdt en er een grote berg suiker overheen gooit om het behapbaar te maken voor het grote publiek. Bij catering voor de massa gaat de goede smaak verloren. Bah!
Dit beeld is behoorlijk eenzijdig, om meerdere redenen.
Over de auteur
Floris Schleicher is filosofiedocent en bestuurslid bij de Vereniging voor Filosofiedocenten in het Voortgezet Onderwijs (VFVO).
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ten eerste geeft het geen goed beeld van de publieksfilosofie. De Nederlandse publieksfilosofie biedt juist vaak een aanzet tot verder filosoferen. Neem het boek Nietzsche en Kant lezen de krant van Rob Wijnberg, een titel die Rizzuto parafraseert in zijn stuk. Ik las Wijnbergs boeken voordat ik filosofie ging studeren. Wijnbergs analyses van de vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst en keuzevrijheid staan mij nog altijd bij. Ze bieden geen pasklare antwoorden, maar verdieping bij de actualiteit die mij motiveerde om dieper na te denken over zulke alledaagse concepten.
Dit sluit aan bij mijn tweede punt. Het kan juist goed zijn als de filosofie aansluit bij de actualiteit. Filosofie gaat over de grote levensvragen, zoals ‘wat is geluk?’, ‘wanneer bent u vrij?’ of ‘wat is goed bestuur?’. Dat zijn vragen die zich niet onttrekken aan het dagelijks leven en de actualiteit. Daarom zat Socrates niet opgesloten in zijn studeerkamer, maar ging hij in gesprek met Jan en alleman.
Natuurlijk zijn er filosofen die bij hun drang om in te spelen op de actualiteit de plank misslaan. Zo heb ik mijn twijfels bij de filosofen van YouTube-kanaal De Nieuwe Wereld die doen alsof ze experts zijn als het gaat om de inval in Oekraïne. En ook ik heb me weleens verbaasd over een te oppervlakkige School of Life-workshop. Maar de hele publieksfilosofie afvallen om dit soort incidenten gaat mij te ver.
Dit brengt mij bij mijn derde punt. Publieksfilosofie is hard nodig. Zolang de mens leeft, zullen zich filosofische vragen aan hem blijven opdringen. En het is goed dat publieksfilosofie mensen hiervoor handvatten aanbiedt. Filosofie heeft hierbij volgens mij iets weg van de rechtsstaat. Zoals niet iedereen staatsrechtgeleerde hoeft te zijn, is het voor iedereen toch goed om wat kennis te hebben van rechten en plichten. Evenzo hoeft niet iedereen Kritik der reinen Vernunft, het hoofdwerk van de Duitse filosoof Immanuel Kant, op zijn nachtkastje te hebben liggen, maar zal een leven zonder filosofie oppervlakkiger zijn.
Publieksfilosofie is de broodnodige aanzet om verder te denken. Rizzuto doet dit niet als hij Slavoj Žižek als voorbeeld noemt van een populaire wijsgerige clown. Hij doet Žižeks werk af als geestige performance. Als hij Žižeks publieksfilosofie had gezien als een uitnodiging voor verder onderzoek, dan was hij erachter gekomen dat Žižek een bonafide filosoof is.
Lees bijvoorbeeld eens The Sublime Object of Ideology en u ziet dat hij een mens- en wereldbeeld heeft waarin rationele kritiek niet altijd effectief kan zijn. Žižeks lezingen vol humor, waarbij naast de ratio ook wordt ingespeeld op genot, moeten in die context worden begrepen.
Rizzuto toont zich een fijnproever, maar lijkt te vergeten dat publieksfilosofie uitnodigt tot een gezonder dieet.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant