Door zijn liefde voor jazz belandde Martin Schouten in de journalistiek, maar het waren uiteindelijk vooral theaterrecensies die hij schreef voor de Volkskrant. Dat beviel hem wel, die avonden in het theater, alleen, opschrijfboekje op schoot. Of het beviel hem niet, maar dan wist hij zijn kritiek altijd origineel te verwoorden.
‘Het was me een genoegen’. Die tekst staat bovenaan de rouwkaart van Martin Schouten, die op 15 augustus op 88-jarige leeftijd is overleden. Of dat genoegen voor een aantal theatermakers over wie Schouten tussen 1986 en 1991 in de Volkskrant schreef wederzijds is, valt te betwijfelen. Als een voorstelling hem niet beviel, kon hij die met een kanonskogel de verdoemenis in schieten, maar evengoed had hij het talent mateloos te bewonderen.
Vijf jaar lang heeft hij als theaterredacteur van de krant voornamelijk recensies geschreven (interviews met acteurs vond hij een nutteloos genre), die er op wat voor manier dan ook toe deden. Zijn recensies waren in een eigenzinnige stijl geschreven – opvallend waren de verwijzingen naar jazzmuziek, als er weer eens een acteur swingend stond te spelen – maar bovenal getuigden ze van zijn fascinatie voor het theater. Tot zijn favorieten in die jaren behoorden veel Belgische theatermakers, Maatschappij Discordia van Jan Joris Lamers en de toneelstukken van Frans Strijards.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Zijn kritiek kon hij origineel verwoorden. Zo noemde hij een volgens hem saaie opvoering van De Meeuw doodgemoedereerd De Geeuw van Tsjechov, en toen hij Halina Reijn als Irina in Drie Zusters ‘Naar Moskou! Naar Moskou!’ hoorde roepen, hoorde hij eigenlijk alleen maar haar subtekst: ‘Naar Hollywood! Naar Hollywood!’.
En toch: de eenzame avonden in het theater bevielen hem zeer, zo in zijn eentje, met een opschrijfboekje op schoot. Zijn liefde voor het theater was overigens niet blijvend. Als je hem een paar jaar na zijn vertrek bij de krant nog wel eens tegenkwam, bleek dat hij slechts af en toe nog een voorstelling zag. Wel had hij intussen een bijzondere relatie met actrice Frieda Pittoors opgebouwd, die tot op de dag van zijn overlijden heeft geduurd.
Martin Schouten was veel meer dan die gevreesde recensent. Opgegroeid in een christelijk-gereformeerd gezin in Apeldoorn, studeerde hij sociologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Door zijn liefde voor de jazz belandde hij in de journalistiek. Hij schreef voor het muziektijdschrift Jazzwereld, Algemeen Dagblad, later ook voor NRC en vooral voor Haagse Post dat later opging in HP/De Tijd. Vooral de reportages die hij daarvoor schreef, een Nederlandse variant op het vormvrije New Journalism, vielen op.
Schouten kon net zo begeesterd schrijven over een jazz-zangeres als over de Bende van Oss, of het leven van Marinus van der Lubbe, die Nederlandse activist die de Berlijnse Rijksdag in brand stak. Hij schreef een aantal romans (Hotel Terminus, Zelfportret als neger), biografieën en toneelstukken. Voor de Volkskrant schreef hij een serie interviews met mensen die hun herinneringen aan de bevrijding in 1944-1945 met hem deelden. Ook met mijn moeder, die ik door dat interview beter heb leren kennen – Schouten stelde de vragen die ik niet stelde.
Hij was een origineel denker, en begenadigd schrijver. Onttrok zich soms aan sociale vaardigheden, en was in die zin een eenzelvige man. Vaak op reis ook, de dagelijkse realiteit ontvluchten; hij was vader van twee dochters, maar altijd aan het werk.
Die dochters, Barbara (vernoemd naar zijn favoriete Franse chansonnière) en Lulu, spraken maandag op zijn begrafenis liefdevol over hun vader. Evenals twee kleinkinderen en zijn vriendin Frieda Pittoors, die het gedicht Sub Finem van Vasalis (‘Het werd, het was, het is gedaan’) voorlas en ook Kaváfis’ Ithaka. Hun toespraken schetsten fraai zijn leven. Zo bleek dat Franz Kafka zijn favoriete schrijver was, en hij op zijn sterfbed een T-shirt had liggen met daarop de tekst ‘Kafka had het ook niet makkelijk’.
Martin Schouten had zeker geen makkelijk leven, maar hij heeft er wel alles uitgehaald. Het was hem uiteindelijk een genoegen.
Source: Volkskrant