In 1991 verscheen Demi Moore naakt en hoogzwanger op de cover van ‘Vanity Fair’. Anno 2026 gaat elke beroemdheid met blote babybuik op de foto, en het publiek smult ervan. Tenminste, als het plaatje perfect is.
is filmrecensent en schrijft een column over hedendaagse beeldcultuur.
Een hoogzwangere Demi Moore van opzij, naakt, op een diamanten ring en oorbellen na. Linkerhand onder haar buik. Rechterhand over haar borsten. De blik hemels schuin naar boven gericht.
Het is vrijwel onmogelijk om deze foto van Annie Leibovitz, die in 1991 op de cover van Vanity Fair verscheen, nooit te hebben gezien. En als niet deze foto, dan toch een soortgelijke, van een andere beroemdheid, iemand op sociale media of van je buurmeisje bij haar zwangerschapsshoot. Niet alleen maakte de naakte Moore die editie van Vanity Fair een van de best verkochte nummers ooit, ook werd het een iconisch beeld. Steevast prijkt hij in lijstjes van beste tijdschriftcovers.
En toch was het, op het moment dat Leibovitz afdrukte, niet de bedoeling dat de wereld deze foto ooit zou zien.
De foto bestaat alleen omdat een eerdere shoot was afgekeurd. Daarin was Moore blond, in verband met een rol in de film The Butcher’s Wife. Zo leek ze te weinig op de superster die iedereen kende, oordeelde de hoofdredacteur, dus het moest over. Tegen de tijd dat Moore én Leibovitz weer een gaatje in hun agenda hadden, was Moore zeven maanden zwanger.
‘Als je me wilt fotograferen zoals ik ben’, stelde Moore volgens haar autobiografie Inside Out, ‘dan wil ik laten zien hoe sexy en mooi ik me voel als zwangere vrouw.’ Na de shoot – met de actrice in zwarte lingerie en in een volumineuze groene zijden cape – maakte Leibovitz nóg een foto. Eentje die veel te naturel zou moeten zijn voor een glamourtijdschrift als Vanity Fair. Gewoon, voor de leuk, bedoeld als cadeautje voor Moore en haar echtgenoot Bruce Willis.
Maar wat zou het een schitterend coverbeeld zijn, vonden de vrouwen toen ze hem zagen. En toen Leibovitz de foto toch even aan hoofdredacteur Tina Brown liet zien, trok die meteen dezelfde conclusie.
Het is nu misschien moeilijk voorstelbaar hoe gedurfd die beslissing was. Tegenwoordig pronkt iedere zwangere beroemdheid met haar bolle buik. Maar dat was vóór deze foto volstrekt ondenkbaar. Een zwangerschap was pre-Moore, zeker in Amerika, iets wat je moest verstoppen. Zo’n buik, overduidelijk het bewijs dat er seks had plaatsgevonden, werd over het algemeen gezien als obsceen.
In 1953 moest Lucille Ball vechten om als eerste Amerikaanse vrouw zichtbaar zwanger te kunnen zijn op televisie. De daarop aangepaste scenario’s van haar sitcom I Love Lucy werden nagelezen door een panel van geestelijken; het woord ‘pregnant’ mocht niet, ‘expecting’ wel. Pas in 1974 stelde het Amerikaanse hooggerechtshof dat je leraressen niet zomaar mag ontslaan als ze overduidelijk zwanger zijn, met als reden dat de aanblik afleidend en ongemakkelijk zou zijn voor leerlingen. Maar een zwangere buik bleef iets om besmuikt over te doen.
En toen liet Moore, op de voorkant van een gerenommeerd tijdschrift, trots en sexy álles zien waar Amerika amper naar durfde te kijken. Winkelketens weigerden Vanity Fair te verkopen. ‘We richten ons als bedrijf op gezinnen. En jonge kinderen wachten op de tijdschriftafdeling tot hun ouders klaar zijn met winkelen’, verklaarde een woordvoerder van supermarktketen Giant in The Washington Post. Op andere plaatsen ging er een neutrale wikkel omheen, zoals bij pornotijdschriften. Het was hét gesprek in de media.
Moore was overrompeld door alle aandacht, ook de positieve. De foto was nooit bedoeld als feministisch statement, maar vrouwen schreven haar bedankbrieven, omdat ze zwangerschap eindelijk als iets glorieus en sensueels had laten zien. Omdat ze hen had geholpen om de natuurlijke vormen van hun veranderende lichaam te omarmen.
En dat effect was blijvend. Meer beroemdheden lieten vervolgens trots hun zwangere buik zien, op rode lopers en op covers. Liefst precies zoals Moore: de blote zwangerschapsfoto van opzij werd een rite de passage voor de sterren, aldus Brown in 2024. Van Claudia Schiffer tot Kourtney Kardashian, van Jennifer Hoffman tot Sanne Wallis de Vries – iedereen wilde zo poseren. Monica Bellucci deed het om te protesteren tegen de restrictieve ivf-wetten in Italië. Cindy Crawford omdat de uitgezochte kleding voor een fotoshoot niet meer goed paste.
De indrukwekkendste navolger is tennisster Serena Williams, ook gefotografeerd voor Vanity Fair, ook door Leibovitz. Als zwarte vrouw in de tenniswereld werd haar lijf, en daarmee haar persoonlijkheid, voortdurend beoordeeld. Ze was te mannelijk, te hard, te boos. Met deze foto bepaalde zij zélf het beeld en toonde ze hoe liefdevol ze zelf naar haar lichaam kijkt. In haar woorden: ‘Ik ben geen model. Ik ben niet je buurmeisje. Maar ik verstop me niet.’ Ecce femina.
Met dank aan Moore leek het zwangere lijf bevrijd. In ‘de gewone wereld’ maakten de vormeloze soepjurken plaats voor accentuerende zwangerschapsmode. Nieuwe norm: beter overduidelijk zwanger dan misschien wel dik. Maar er gebeurde nog iets. Hoe zichtbaarder de beroemde buik, hoe meer de wereld ervan wilden weten.
De collectieve obsessie rond de ‘celebrity baby bump’ groeide, aldus de Amerikaanse rechtswetenschapper en cultuuronderzoeker Renée Ann Cramer in het boek Pregnant with the Stars: Watching and Wanting the Celebrity Baby Bump (2015). Toen Beyoncé haar eerste zwangerschap aankondigde, in 2011, brak dat het wereldrecord van tweets per minuut. Meer mensen online maakten zich hierover druk dan over de dood van Osama Bin Laden.
Logisch, ergens. Een zwangerschap is feitelijk de normaalste zaak van de wereld – zonder zou de mensheid niet bestaan – maar het voelt als iets uitzonderlijks. Het is een uiterst individuele ervaring die óók breed wordt gedeeld. En dat overlapt precies met hoe het publiek beroemdheden het liefst bekijkt: ze zijn buitengewoon en net als wij, voorbeeld en spiegel tegelijkertijd.
Maar de blik op een vrouwenlijf is nu eenmaal zelden neutraal. Kijken gaat als vanzelfsprekend samen met oordelen. Zie actrice Anne Hathaway, die afgelopen maand zwanger op de rode loper verscheen, in spijkerbroek, met haar zwangere buik ontbloot onder een blauwe top. Die buik klopte niet, klonk het online. Die moest wel nep zijn. Hathaway zette het knipogend recht met een filmpje op Instagram. ‘Nep haar, echte buik.’ Grappig, maar krankzinnig dat het nodig is.
Hóé er wordt geoordeeld, online en in de pers, betoogt Cramer in haar boek, onthult van alles over sociale normen rondom gender, ras en klasse. Ze analyseerde de foto’s van zwangere beroemdheden én de commentaren die bij de foto’s werden geplaatst door redacties en door het publiek. ‘Goede’ aanstaande moeders, zoals Julia Roberts en Jennifer Garner, hebben een ‘glow’. Ze zijn ‘natuurlijk’, ‘gezond’, ‘vriendelijk’ en ‘eenvoudig’.
De ‘slechte’ variant: Britney Spears. De popster worstelde met een postnatale depressie en ze had het imago van een feestbeest, dus alles rondom haar zwangerschappen werd negatief geïnterpreteerd. Joggingbroeken en naveltruitjes maakten haar ‘trailer trash’. Zelfs een fraaie, ingetogen fotoshoot à la Demi Moore werd bekritiseerd: ‘Oeps, ze heeft zich weer voortgeplant’, zei roddelsite Backseat Cuddler.
Opmerkelijk ook is hoe seksueel de lichamen van vrouwen van kleur – Salma Hayek, Jennifer Lopez, Beyoncé – werden beschreven. Foto’s van Halle Berry kregen doorgaans ‘Whoa, mama!’ als bijschrift, aldus Cramer, als in ‘Whoa Mama! Halle Berry, Still Hot as Ever, Looks Like She’s About to Explode’. Website Bumpshack labelde Hayeks borsten ‘melkfabriek 1’ en ‘melkfabriek 2’.
Waar de witte aanstaande moeder nog iets onaantastbaars heeft, werd bij vrouwen van kleur de blik gericht op groeiende borsten en billen en dreigen ze elk moment ‘te ontploffen’. Opwindend én eng – een pijnlijk koloniaal stereotype.
Verder zijn er uiteraard ongeschreven regels over hoe het lichaam mag veranderen. Een beroemdheid heeft een fraai rond buikje, op een slank lijf. Geen striae, geen donkere zwangerschapsstreep. En na de zwangerschap moet het lijf zo snel mogelijk terugkeren naar de oorspronkelijke staat, niet naar een gezond maar veranderd lichaam. Het moet hetzelfde zijn als voorheen, alsof er niets is gebeurd.
Dus iemand als Jessica Simpson, die aan het einde van haar zwangerschap ruim 100 kilo woog, had zich ‘laten gaan’ en ‘de beste trainers in Hollywood zouden hier nog een stevige kluif aan hebben’. Kim Kardashian, die ook werd overladen met keiharde kritiek op haar groeiende lichaam, zei dat dat ‘haar ziel had geknakt’. Daartegenover: Nicole Kidman. Die werd te dun geacht. Zo’n klein buikje kon niet veel goeds betekenen voor het kind. Vaak wordt kritiek verpakt in het cadeaupapiertje van bezorgdheid.
Vrouwen boven de 40, zoals Hathaway, lopen het risico te worden beschuldigd van een nepzwangerschap, met de suggestie dat er stiekem een draagmoeder rondloopt. Of ze krijgen de kritiek dat ze wel erg met die buik staan te pronken, en daarmee suggereren dat het mákkelijk is om zwanger te worden als 40-plusser.
Sarah Jessica Parker was wél eerlijk over haar worsteling met onvruchtbaarheid en het inschakelen van een draagmoeder, waarna de draagmoeder door Star Magazine werd opgespoord. Paparazzi achtervolgden haar, haar telefoon en computer werden gehackt, er werd ingebroken en haar familie en vrienden werden lastiggevallen.
Wie de ‘bumps’ van de sterren in de gaten houdt, krijgt dus ongemerkt deze boodschap mee: de ideale moeder is onder de 40, is het ‘ideale buurmeisje’ en geen ‘trailer trash’, ze is sexy op een ingetogen manier, dun maar niet te dun, heeft geen lichamelijke of psychische problemen, baart zelf een kind en is daarna weer hetzelfde als ze altijd was.
Cramer schreef haar boek in 2015. Sindsdien is er wel het een en ander veranderd. Er is sinds de #MeToo-beweging meer aandacht voor de manier waarop vrouwen worden bekeken.
Hathaway kan inmiddels rekenen op columnisten en buitenstaanders op sociale media die benoemen hoe ongepast opmerkingen over haar lichaam zijn. En dankzij sociale media zijn beroemdheden beter in staat zélf hun verhaal te vertellen.
Met een slimme, spectaculaire (en wellicht lucratieve) zwangerschapsonthulling – tijdens een tv-programma als Saturday Night Live (onder anderen Cardi B), tijdens de Super Bowl (Rihanna) of online – maken ze er bovendien zelf graag ‘een moment’ van.
De primus inter pares wat dat betreft is, hoe kan het ook anders, Beyoncé, die de komst van haar tweeling in 2017 aankondigde met een foto die niet misstaat in een museum – en daar soms ook hangt.
Kunstenaar Awol Erizku portretteerde haar als een moderne Madonna, in lingerie, met sluier, omringd door bloemen. In minder dan geen tijd was het de meest gelikete post in de geschiedenis van het internet. Door zichzelf als zwarte vrouw neer te zetten in de kunsthistorische traditie van de heilige maagd, stelt ze vraagtekens bij racistische, religieuze en seksuele stereotypen. Niemand had het over de omvang van haar borsten, billen of buik.
Toen werd dát uiteraard de trend. Opzij, Demi, een beetje beroemdheid kiest toeters en bellen, die liefst refereren aan iets kunstzinnigs en de zwangere neerzet als godin. Rihanna brak dáár weer mee, toen ze in 2022 haar zwangerschap aankondigde met een fotoserie – verkocht aan media als The New York Times – waarin ze verliefd tegen Asap Rocky aanhangt, blote buik boven een spijkerbroek, op straat in New York. Doodgewoon - maar wel geënsceneerd door een beroemde straatmodefotograaf en met een vintage roze pufferjas van Chanel.
De beelden mogen diverser zijn geworden, maar nog altijd leggen ze de lat voor normale stervelingen onhaalbaar hoog, hoe fanatiek die ook zoeken naar een ‘roze pufferjas’ – de populariteit van de zoekterm steeg met 200 procent.
En je kunt je ook afvragen hoe vrij de beroemdheden werkelijk zijn in dit alles. Hathaway noemde het weliswaar ‘bevrijdend’ dat zij zélf haar zwangerschap kon aankondigen via Instagram, maar ze deed het ook omdat ze al was gefotografeerd en geen zin had in speculaties. Als je het zelf niet deelt, dan doet een ander het wel.
En hetzelfde geldt voor een andere trend: beroemdheden die juist online wél de striae laten zien, en praten over hun opgezwollen enkels. Het gebeurt altijd in het kader van bodypositivity of met humor.
‘Willen jullie iets walgelijks zien?’, vroeg Katy Perry in een instagramfilmpje voordat ze haar uitpuilende navel liet zien. De grap zelf maken is ook een ander vóór zijn. En het zegt indirect dat al die doodnormale zwangerschapsdingen nog altijd vooral onwenselijk zijn.
Nee, dan Amy Schumer. Die had door hyperemesis gravidarum (extreme misselijkheid) een afschuwelijke zwangerschap en verdoezelde dat niet. Ze publiceerde filmpjes van zichzelf uitgeteld in een ziekenhuisbed en kotsend op weg naar optredens. Nóg beter is haar ongeëvenaarde parodie op fotoshoots van zwangere beroemdheden voor The New York Times in 2019 – waarin ze onder meer nat mos voor haar borsten houdt en naakt (ze draagt alleen laarzen) een stel eenden opjaagt aan de rand van een meertje.
Zie die foto en al die andere van sterren onder water, tussen de bloemen, in haute couture, met hun hemelse blikken: ze krijgen net zoiets absurdistisch en, laten we eerlijk zijn, belachelijks.
Dus bevrijd? De foto van Moore heeft de zwangere buik uit de kooi van onsexy en beschamend gehaald. Maar meteen kwamen er nieuwe kooitjes voor in de plaats. Voor beroemdheden die hun buik nu wel móéten laten zien, maar wel op de ‘juiste’ manier.
En voor gewone vrouwen, die daardoor onbewust ingeprent krijgen hoe ze zich horen te gedragen, hoe ze eruit horen te zien en dat buitenstaanders die daar een mening over hebben er nu eenmaal bij horen. Het vrouwenlijf écht terugeisen is zo simpel nog niet.
Source: Volkskrant