Het is goed dat de NS de wortel hanteert in plaats van de stok om de reizigersaantallen in de spits omlaag te krijgen. Maar dat is waarschijnlijk niet genoeg. Werkgevers en werknemers moeten helpen.
is hoofdredacteur en commentator van de Volkskrant
De Nederlandse Spoorwegen beginnen weer een klein beetje meer op de luchtvaart te lijken. De prijs van een ticket wordt straks nog sterker bepaald door het tijdstip van de reis en het tijdstip van aankoop. Wie minimaal negen dagen van tevoren een kaartje koopt, krijgt de hoogste korting. Als de reis ook nog tussen tien en drie plaatsvindt, bedraagt de korting in totaal maar liefst 60 procent. Ook matineuze reizigers kunnen korting krijgen. Wie vóór half acht reist, betaalt ruim 30 procent minder.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
De luchtvaart slaagt erin gemiddeld ruim 80 procent van de stoelen te vullen. Op het spoor zijn zulke bezettingsgraden onhaalbaar. In NS-treinen is gemiddeld ruim 30 procent van de stoelen bezet. ‘Grote delen van de dag verplaatsen we warme lucht’, zei president-directeur Wouter Koolmees daar onlangs over.
Het grootste probleem voor de NS is dat treinreizigers veel minder vrij zijn in het bepalen van hun reistijdstip dan in de luchtvaart. Reizigersaantallen variëren daardoor sterk. Op dinsdag en donderdag zitten de treinen overvol, zeker in de spits. Op andere dagen is het aanmerkelijk rustiger; buiten de spits al helemaal. Het is ondoenlijk om de grootte van de trein daarop aan te passen. De NS snakt al jaren naar een gelijkmatiger passagiersverdeling.
Aanvankelijk koos Koolmees voor de stok: een forse prijsverhoging voor reizen in de spits. Hij volgde de logica van de vrije markt – als je de vraag omlaag wilt krijgen, moet je de prijs verhogen – maar vergat dat openbaar vervoer in de eerste plaats een publiek goed is, een recht. Elke Nederlander moet op elk moment van de dag tegen een redelijk bedrag van A naar B kunnen reizen. Er zijn veel Nederlanders die niet de vrijheid hebben om zelf te bepalen hoe laat ze reizen. Die kun je niet opzadelen met een forse prijsverhoging.
Reizigers verleiden om buiten de spits te reizen is een betere strategie. Het Dal Vrij-abonnement, waarbij iedere Nederlander deze zomer voor 49 euro buiten de spits onbeperkt door Nederland kon reizen, was daarvan ook al een goed voorbeeld.
Maar waarschijnlijk zijn prijsprikkels alleen niet genoeg. Reizigers maken tot nu toe zeer beperkt gebruik van de kortingsmogelijkheden die er al zijn. Slechts 1 procent van de kaartjes valt hieronder.
De NS heeft hulp nodig. Het zou goed zijn als Nederland gespreider gaat werken: niet meer allemaal op dezelfde dag vrij nemen, niet meer allemaal om negen uur beginnen en om vijf uur ophouden. Zo kan de infrastructuur in Nederland veel beter worden benut, op het spoor maar zeker ook op de weg.
Het is niet gebruikelijk om dit bij de cao-onderhandelingen te bespreken, maar wellicht biedt de discussie over het thuiswerken een goed aanknopingspunt. ABN Amro heeft te kennen gegeven dat het zijn werknemers weer terug op kantoor wil hebben, voor minimaal de helft van de week. Het gevaar dreigt dat al die medewerkers ook de dinsdag en donderdag uitkiezen om naar kantoor te gaan, waardoor de piekbelasting van spoor en weg alleen maar verder toeneemt.
Het zou goed zijn als werkgevers en werknemers eerst een overkoepelend plan smeden over het moderne werken. Wat zijn goede afspraken over thuiswerken? Hoe flexibel kunnen de werktijden zijn? En ook: hoe kunnen we de piekbelasting van spoor en weg verlagen? Een goede bezetting van de infrastructuur is niet alleen de verantwoordelijkheid van de NS.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant