Het leek zo mooi: een Nederlands bedrijf zou vier oude vrachtschepen verduurzamen met technologie van Damen en overheidssteun. Nu worden drie betrokkenen verdacht van fraude en corruptie. Het is een van de veertien dubieus gefinancierde projecten waarbij de staat miljoenen kan verliezen.
‘Een project zonder precedent’, schreef Damen in juni 2024 in een persbericht over de aankoop en vergroening van vier grote vrachtschepen voor de Griekse reder Blue Astra Maritime, alias BAM Shipping. De schepen zouden op een Turkse werf flink onder handen worden genomen, met acht aanpassingen om ze zuiniger en schoner te maken. ‘Een significante stimulans voor de maritieme transitie’, aldus het scheepsbouwconcern.
Minstens even trots was het bedrijf op de samenwerking met het vrij onbekende Atal Solutions, dat voor de financiering zou zorgen. Ook die zag er bijzonder zuinig uit. Van de benodigde 123,7 miljoen dollar hoefde de reder ‘slechts 15 procent’ op te hoesten. Normaal is dat het dubbele. Het overgrote deel zou Atal bij externe geldschieters regelen, waarna de eigenaar tien jaar had om de lening terug te betalen tegen een ‘competitieve rente’.
De baas van Atal zag het als het begin van een grote maritieme vergroening. ‘Dit zijn maar vier schepen, maar we voorzien vele vergelijkbare projecten.’
Dat was twee jaar geleden. Nu is hij een van de drie verdachten die op 3 juli zijn aangehouden door de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (Fiod), zo berichtte het FD woensdag. Met zijn twee medebestuurders wordt hij door de Fiod verdacht van corruptie, oplichting en valsheid in geschrift. Er is beslag gelegd op hun huizen en bankrekeningen.
De verdenking is ingewikkeld. De drie, zo vermoedt de Fiod, hebben misbruik gemaakt van de zogeheten exportkredietverzekeringen (ekv’s). Die verzekeringen van de Nederlandse overheid zijn bedoeld voor Nederlandse ondernemingen die zakendoen met buitenlandse partners waarvan niet zeker is dat die hun betalingsverplichtingen nakomen. Gebeurt dat niet, dan staat de overheid garant.
Zonder zo’n garantie vinden private financiers het risico van deze opdrachten zo groot, dat ze voor hun lening een veel hogere rente zouden vragen – waardoor veel projecten niet meer rendabel zouden zijn.
De verzekering – het beoordelen van de aanvragen en het verstrekken van de polissen besteedt Nederland uit aan het bedrijf Atradius – is zo gewild dat sommige bedrijven alles doen om er eentje te krijgen. Inclusief fraude, zo is de verdenking.
Want net een dag voor de Fiod-actie stuurde staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg een brief naar de Kamer waarin hij meldde dat zijn ministerie aangifte heeft gedaan van oplichting bij het aanvragen van ekv’s. In totaal zou het gaan om veertien polissen voor negen projecten.
Het project van Atal met Damen is daar dus een van, achterhaalde het FD. Het bedrijf zou zogeheten garanten hebben ingezet om een gunstige financiering rond te krijgen en zo een ekv te krijgen. Zo’n partij staat garant wanneer de opdrachtgever niet betaalt, waardoor het financiële risico voor de leningverstrekker kleiner wordt.
Maar de garanten van Atal zouden dubieus zijn. Volgens het ministerie zouden ze ‘vermoedelijk vervalste’ accountantsverklaringen bij Atradius hebben ingeleverd.
‘Er lijkt sprake te zijn van een geraffineerd internationaal netwerk’, aldus Eerenberg in zijn brief.
De bestuurders van Atal zijn geen beginnelingen. Een van hen heeft twintig jaar ervaring bij Atradius; twee hebben jarenlang bij de Exportkrediet-afdeling van de Rabobank gewerkt. Ze waren woensdag niet voor commentaar bereikbaar. De website is ‘in onderhoud’ en hun LinkedIn-profielen zijn verdwenen. Op het kantoor op het Museumplein in Amsterdam was donderdag alleen een stagiaire aanwezig.
In de podcast Carbon Herald vertelde ceo Edwin S. twee jaar geleden wel uitgebreid over de deal met Damen en BAM Shipping. Hij zegt daarin dat het moeilijk was om partijen over te halen in het project te stappen. ‘Traditionele banken waren terughoudend’, zegt hij. Uiteindelijk weet hij MetLife te strikken voor het volledige bedrag van zo’n 100 miljoen euro. Over de garanten zegt hij echter weinig.
Nu is de grote vraag: wie krijgt nog geld van wie? BAM Shipping zou Atal moeten betalen voor de klus. Atal zou vervolgens de Turkse werf, Damen en financier MetLife moeten betalen. Maar omdat de reder niet doorkomt (volgens het FD verkeert die op de rand van een faillissement) en Atal dus ook niet, draait nu Atradius, ofwel de Nederlandse Staat, op voor de kosten.
Atradius kan zo’n ekv-contract weliswaar ongeldig verklaren, maar dat kan pas als fraude bewezen is, en dat kan jaren duren. Als schuldeiser probeert de kredietverzekeraar wel altijd zo veel mogelijk geld terug te halen. Volgens het FD zijn de vier verbouwde schepen inmiddels op last van Atradius aan de ketting gelegd. Een ervan ligt in Rotterdam, zo is te zien op website MarineTraffic.
Damen laat weten dat de financiële afwikkeling met Atal nog gaande is. Atradius, het ministerie van Financiën en het OM geven geen commentaar.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant