In de regio Utrecht is een oudere patiënt overleden aan de gevolgen van westnijlkoorts, de muggenziekte veroorzaakt door het westnijlvirus. Ook in Zuid-Holland en Noord-Brabant gaat het virus rond, onder paarden en mensen. Daarmee is westnijlkoorts definitief ook een Nederlandse ziekte geworden.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Naast de overleden patiënt zijn nog drie ouderen opgenomen met waarschijnlijk de hersenontsteking waarop westnijlkoorts in zeldzame gevallen kan uitdraaien, met hoofdpijn, verwardheid en uitval van functies. Bij één is het virus vastgesteld, bij twee is dat nog in onderzoek. Daarnaast is de ziekte vastgesteld bij meerdere paarden in Zuid-Holland en Noord-Brabant.
‘Ik durf niet te zeggen hoe groot dit precies wordt’, zegt Tjalling Leenstra, centrumhoofd van de landelijke coördinatie infectieziektebestrijding van het RIVM. Overdraagbaar van mens op mens is het virus niet, dus van corona-achtige beperkingen is in elk geval geen sprake.
Toch zal het belangrijker worden met het virus te leren leven, zegt viroloog Chantel Reusken (RIVM). ‘Het virus is er, en het blijft. Dus zal er meer aandacht komen voor de preventie van muggenbeten, zeker voor mensen die toch wat kwetsbaarder zijn. Denk aan het standaardverhaal zoals we dat kennen uit de tropen: draag in de schemering lange mouwen en broeken, voorkom stilstaand water, slaap onder een klamboe. Zeker naar de toekomst kan dat steeds relevanter worden.’
Afgelopen weken is het virus ook vastgesteld bij vijf zieke paarden, waarvan vier in Midden-Delfland – tussen Rotterdam en Den Haag – en een onder Nijmegen. Daarnaast zijn er ‘meerdere verdenkingen’, aldus de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die de dieruitbraak bijhoudt. In elk geval één paard moest worden afgemaakt. ‘We zien het als bevestiging dat dit virus rondwaart’, zegt een woordvoerder.
Het westnijlvirus zit eigenlijk in vogels, maar kan zich van daaruit via steekmuggen verspreiden naar andere dieren. Vooral paarden en mensen kunnen er ziek van worden, al krijgt 80 procent van de besmette mensen geen klachten.
Bij de rest uit het virus zich als een griepachtige ziekte, met koorts, hoofd- en spierpijn, diarree en soms huiduitslag. Ernstig ziek wordt ongeveer één op de honderd mensen. Vooral kwetsbare mensen lopen risico. Van de ernstig zieken overlijdt zo’n 4 tot 30 procent, afhankelijk van de leeftijd.
Die verdeling betekent overigens ook dat veel meer mensen het virus moeten hebben opgelopen dan artsen weten. ‘Al is het risico om dit virus te krijgen in ons land nog altijd heel laag’, benadrukt Leenstra. ‘We hebben het hier waarschijnlijk over enkele honderden besmettingen, op miljoenen Nederlanders.’
Al jaren rukt het virus geleidelijk noordwaarts op. In 2020 werden er voor het eerst acht ziekenhuispatiënten in ons land aangetroffen die het virus vermoedelijk hier hebben gekregen. Al stelden artsen bij veel van hen pas achteraf vast dat er westnijlvirus in het spel was. Vorig jaar werd het virus voor het eerst bij zieke paarden gespot.
Of westnijlkoorts hier ook overwintert, is nog een open vraag, legt Leenstra uit. ‘Dat is nog in onderzoek.’ De uitbraak zal naar verwachting in oktober wegebben, als het muggenseizoen afloopt.
Waarom de uitbraak dit jaar opeens zo heftig is, is niet geheel duidelijk. Wel snapt Reusken dat het virus rondgaat in Zuid-Holland, Noord-Brabant en bij Utrecht. ‘Dit virus krijgt vooral voet aan de grond in natte, vogelrijke gebieden, met genoeg muggen om het te verspreiden.’ Op een risicokaart die onderzoekers enkele jaren geleden opstelden, springen vooral Zuid-Holland en het oosten van Noord-Braband eruit als risicogebied.
Hoewel het virus zich verspreidt via vogels en muggen die hier al voorkomen, speelt de klimaatopwarming het virus wel degelijk in de kaart, legt Reusken uit. Bij warmte zijn muggenpopulaties groter en actiever, en kan het virus sneller zijn cyclus doorlopen van de maag van de mug naar diens steeksnuit, voor verdere verspreiding. ‘Plus dat mensen meer buiten zijn, met blote armen en benen, als het warmer wordt.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Source: Volkskrant