De dinsdag overleden Dolly Parton was een van de beste liedschrijvers van onze tijd. Ze schreef in zeven decennia meer dan drieduizend nummers. Dit zijn vijf van de allerbeste.
is popredacteur van de Volkskrant.
Dolly Parton schreef een van haar allerbeste liedjes terwijl ze door de regen wegreed van een ruzie. Ze had net aan haar muzikale partner Porter Wagoner verteld dat ze verder wilde als solo-artiest, en dat was een lastig gesprek.
Achter het stuur, in die stortbui, begon ze de eerste regels te zingen van wat later Light of a Clear Blue Morning zou worden. Zoals ze het zelf graag vertelde, was dat het moment dat de zon weer doorkwam.
Of het echt zo magisch ging, zullen we nooit zeker weten. Maar dat dit liedje de kracht bezit om de zon in je hoofd te laten doorbreken, is wel duidelijk.
Partons zang in het eerste couplet is langgerekt, verdrietig en smachtend; begeleid door al even sip en slepend pianospel. Maar dan: een gitaar, drums, een refrein, hoop! Aanvankelijk nog voorzichtig, met steeds hogere koortjes en met strijkers. Het nummer wordt steeds grootser, het tempo gaat omhoog en er komt zelfs een tamboerijn in het spel.
Maar het zou te simpel zijn voor Parton om die lijn simpelweg door te trekken. Dus schrijft ze, zoals zoveel popliedschrijvers na haar, een rustmoment vlak voor de climax.
Ze bouwt een bridge uit twee delen. Eerst meerstemmige, haast engelachtige zang die over de tamboerijn heen zingt. Totdat de pianist met een glissando over al z’n witte toetsen roetsjt en alle instrumenten samenkomen voor een gospelachtige armen-in-de-lucht-ontknoping. In het jubelende laatste refrein zijn er klapjes, en piano-akkoorden die met een aan agressie grenzend enthousiasme worden gespeeld.
Het wordt bijna kitsch, maar als iemand kitsch oprecht kan maken is het Dolly Parton. Weg zijn de wolken in je hoofd.
De breuk met Porter Wagoner leverde nog een van Partons beste liedjes op. Toen ze er eenmaal van overtuigd was dat ze voorbestemd was om in haar eentje de muziekwereld te veroveren, wist ze niet hoe ze dat aan hem moest vertellen. Dus greep ze terug naar iets wat ze goed kon: liedjes schrijven.
Naar eigen zeggen liep ze Wagoners kantoor in met haar gitaar en dwong ze hem om te zitten en luisteren. Ze speelde I Will Always Love You voor hem. Hij huilde, en begreep de boodschap.
Whitney Houstons cover voor de film The Bodyguard werd uiteindelijk de bekendere versie. Houston overrompelt met haar enorme kracht, waar wel emotie achter moet zitten. Maar bij Partons versie ligt die emotie zacht en kwetsbaar aan de oppervlakte.
Het doet haar duidelijk pijn om weg te gaan, je hoort de verstandige beslissing dapper standhouden onder een laag trillend verdriet.
Dolly Parton was geliefd in de meest conservatieve kringen, maar heeft nooit geaarzeld om in haar muziek patriarchale denkbeelden onderuit te halen.
Aan muziekblad Rolling Stone vertelde Parton ooit dat de inspiratie voor Just Because I’m a Woman kwam uit een ruzie met haar man Carl Dean. Toen vlak na hun huwelijk bleek dat Parton daarvoor ook relaties had gehad, was Dean geschokt, terwijl hij meende dat zijn eigen eerdere relaties geen probleem waren.
Moet je net Parton hebben, die eloquent en catchy haar weerwoord in een countryhit verpakt. ‘My mistakes are no worse than yours, just because I’m a woman’ was in de jaren zestig nog best een statement. Het lome countryritme, de zeurende steelgitaar en Partons heldere zangstem met de kenmerkende twang, maar in dit lied ook met een ingehouden zucht verraden haar teleurstelling in Dean.
Ze zijn er overigens wel uitgekomen: ze bleven getrouwd tot zijn dood vorig jaar.
Parton was een uitmuntende verhalenverteller. De verhalen die ze schreef en zong hadden vaker niet dan wel iets te maken met haar eigen leven. Bij het beluisteren van Partons oeuvre bekruipt je soms het gevoel dat ze, als ze niet zo ongelofelijk muzikaal was geweest, een succesvolle auteur was geworden.
Veel van haar verhalen gaan over vrouwen die door mannen in benarde situaties zijn beland; denk aan het huiveringwekkende The Bridge. Het net iets betere Down from Dover heeft dezelfde thematiek: een verliefde vrouw wordt in de steek gelaten door haar minnaar als ze zwanger raakt.
De duistere gitaarlick, de dreigend aanwezige bastonen en het paniekerige gepluk aan de banjo voorspellen alvast dat het lied niet goed gaat aflopen voor deze arme vrouw en haar baby.
Een lied zo alomtegenwoordig dat je bijna zou vergeten hoe ongekend goed het is, al zou dat ook kunnen liggen aan de talloze (inferieure) covers. Bijna niemand krijgt die openingslick onder de knie zoals Parton ’m bedoelde, en niemand kan de nerveuze radeloosheid met zulke vaste en heldere uithalen bezingen als Parton.
Let ook op hoe het ritme van de tekst vloeit: steeds sneller en hoger als de paniek toeneemt. ‘I can easily understand, how you could easily take my man’, en steeds langzamer en lager als de wanhoop toeneemt: ‘But you don’t know what he means to me, Jolene.’
Voor dit lied hoefde Parton niet op haar fantasie te vertrouwen. Toen Parton een bankmedewerker zag flirten met haar man, was de angst om hem aan haar te verliezen genoeg brandstof om deze wereldhit te schrijven. De bankmedewerker heette niet Jolene; een fan die eens iets liet signeren wel. Parton waarschuwde de fan toen al dat zij haar naam ooit terug zou horen in een liedje.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant