Hoe ontstaan tornado’s zoals het exemplaar dat in Zuid-Frankrijk een grootschalige ravage veroorzaakte met 41 gewonden? En moeten we ons in Europa voorbereiden op meer ‘Amerikaans’ aandoend weer?
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Maandagmiddag raasde een tornado over het Franse plaatsje Pomas, gelegen tussen Carcassonne en Limoux. Het extreme weersverschijnsel blies daken van huizen, trok bomen uit de grond, en deponeerde auto’s bijna achteloos boven op elkaar. Daarbij raakten 41 mensen gewond, 15 van hen moesten naar het ziekenhuis. Naar twee mensen werd dinsdagochtend onder de ontstane ravage nog gezocht, melden Franse media. In totaal werden zo’n 300 huizen beschadigd.
Op sociale media gingen beelden van de dader rond: een dreigende kolom bruingrijze lucht, tollend onder een heftige onweersbui. Een tornado van het soort waarbij de gedachten onwillekeurig uitgaan naar de Verenigde Staten, waar op de uitgestrekte vlakten van de beruchte Tornado Alley, in staten als Kansas, Oklahoma en Texas, regelmatig zulke gewelddadige monsters rondrazen.
🌪️ Vidéo exceptionnelle de la #tornade qui a touché les environs de Carcassonne !
Des grêlons de plusieurs centimètres, jusqu’à 3 à 5 cm, ont également touché les secteurs proches. Mais c’est surtout la tornade qui a causé d’importants dégâts, avec notamment des habitations… pic.twitter.com/KVTBgWanFG
‘Als ik kijk naar de beelden van de schade, dan was dit een tornado van kracht IF2, of waarschijnlijk zelfs IF3’, zegt meteoroloog Pieter Groenemeijer, expert op het gebied van extreem weer verbonden aan het European Severe Storms Laboratory in Duitsland. Hij verwijst daarbij naar de zogeheten International Fujita-schaal, die loopt van 0 (zwak) tot 5 (gewelddadig). ‘Je hebt het dan over windsnelheden van 200 tot 300 kilometer per uur.’
De tornado van maandag kon mede ontstaan doordat het water in de Middellandse Zee erg warm was. ‘Vochtige, warme lucht werd landinwaarts geblazen en zorgde voor zware onweersbuien. In Noord-Spanje vielen hagelstenen van zo’n 10 centimeter, wat laat zien hoe veel energie er in het systeem zat’, zegt Groenemeijer. Het noodweer zorgde ervoor dat de derde etappe van de Ronde van Spanje voor de finish werd afgelast.
Boven Carcassonne ontstond de onweersbui waaruit de tornado krulde die Pomas trof. Mogelijk leverde dezelfde bui later nog een tornado op. ‘In de radargegevens van Meteo France herkenden we een tweede handtekening van een tornado, maar die zat gelukkig niet boven dichtbevolkt gebied.’
Door klimaatopwarming zal het zeewater vaker zo warm zijn als maandag. Toch is het volgens Groenemeijer niet duidelijk dat in een opwarmend klimaat in Europa meer tornado’s zullen voorkomen. ‘We zien daarvoor in onze meetreeksen en modellen nog geen bewijs.’
Hoewel tornado’s in de VS grofweg drie maal vaker voorkomen dan in Europa, zijn ze ook hier niet zeldzaam. ‘In onze database zie ik voor Frankrijk zo’n dertig tornado’s per jaar boven land, waarvan er ongeveer drie van kracht IF2 of hoger zijn’, zegt Groenemeijer.
In Nederland komen boven land zo’n 5 tornado’s per jaar voor, in heel Europa zijn dat er 380. ‘Het zwaartepunt ligt in de kustgebieden rond de Middellandse Zee, daar komen de meeste tornado’s voor, en dan typisch in augustus en september.’
In Nederland trok in 2022 nog een tornado over Zierikzee, waarbij één dode en negen gewonden vielen. Drie jaar daarvoor hield er eentje huis op het Amsterdamse IJ, die vanwege de drukbezochte locatie destijds flink de ronde deed op sociale media.
In 2021 raasde in Tsjechië zelfs een van de krachtigste recente exemplaren over het land: een gewelddadige IF4-tornado, een van de drie met die hoge classificatie in Europa in de laatste twintig jaar. Dat monster, dat op de grond op z’n breedst een angstaanjagend grote diameter had van zo’n 3,5 kilometer, trok over meerdere dorpen, maakte daarbij zes dodelijke slachtoffers en verwondde 576 mensen. ‘Tornado’s zijn in Europa helaas helemaal niet ongewoon.’
Op 25 juni 1967, een dag nadat in Nederland een tornado-uitbraak met kracht F3 de plaatsen Tricht, Chaam en Oostmalle trof, hield in Noord-Frankrijk een heuse IF5 huis, het meest recente voorbeeld van het krachtigste tornadotype in Europa
Op 1 juni 1927 trof een krachtige tornado de achterhoek. In Neede reduceerde die tornado twee net gebouwde huizen ‘tot niets meer dan hoopjes baksteen’, zegt meteoroloog Pieter Groenemeijer die de classificatie op basis van die schade met collega’s ophoogde tot IF5, de hoogste categorie.
Op 10 augustus 1925 trof een zware tornado het Nederlandse plaatsje Borculo. Huizen ‘ontploften’ en ‘implodeerden’, en de stad werd ‘grotendeels vernietigd’, schreef de Volkskrant vorig jaar in een reconstructie.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant