Begrotingsoverleg Van onderhandelen over de begroting was deze week geen sprake. De oppositie mocht vooral wensenlijstjes aanleveren. Het kabinet wil daarmee zélf een weging maken, om zo tot een aangepaste begroting te komen.
Luc Stultiens (PRO) staat de pers te woord na afloop van een begrotingsoverleg op het ministerie van Financiën.
Er is in ieder geval één opvallende conclusie te trekken na deze eerste week van gesprekken over de begroting in Den Haag. Niemand van de coalitie en oppositie heeft het over een uitgewerkt kabinetsplan dat al klaarligt voor de onderhandelingen. Het minderheidskabinet van premier Rob Jetten lijkt bijna blanco te zijn begonnen aan de financiële gesprekken met fracties.
Dat is bijzonder, want al binnen een week moet er een politiek akkoord liggen over de uitgaven en inkomsten van het minderheidskabinet in 2027. Die begroting dient vrijdag 28 augustus voor advies bij de Raad van State te liggen, en moet uiteindelijk door beide Kamers zodat het kabinet verder kan regeren.
Het is ook opmerkelijk, want bij de totstandkoming van het kabinet-Jetten een half jaar geleden was al duidelijk dat de begroting op Prinsjesdag de eerste grote test voor het minderheidskabinet zou zijn.
Deze week begonnen de onderhandelingen over de begroting en ontvingen de premier en vicepremiers de fractievoorzitters van oppositiepartijen JA21, Pro, ChristenUnie, 50Plus en SGP. Parallel daaraan spreekt de minister van Financiën Eelco Heinen de financieel specialisten van de Tweede Kamerfracties op zijn ministerie.
De eerste week van de onderhandelingen was vanuit het kabinet inventariserend van aard – alsof het kabinet aan een grote lijst met wensen werkt. De partijen horen vragen als: wat willen jullie? Waar denken jullie het geld vandaan te halen om deze wensen te financieren? Kan het nog concreter misschien?
Premier Rob Jetten, zo zei hij dinsdag bij het Catshuis tegen journalisten, hoopt zo volgende week „verrassende voorstellen” te doen die op steun van links én rechts kunnen rekenen. JA21 en Pro herhaalden deze week bij hun gesprekken met het kabinet dat zij niet voor zich zien hoe dat werkt. Zij zouden „gillend weglopen”, valt te horen, als het kabinet kiest voor beide smaken.
Volgens Jetten is dat gevaar niet zo groot. Beide partijen kunnen hun wensen in de plannen terugvinden. „Het is aan ons als kabinet om die weging te maken. JA21 en Pro hoeven geen afspraken met elkaar te maken”, zei hij vrijdag na afloop van de ministerraad. Komende week verwacht hij met een aangepaste begroting te komen en dan zal duidelijk worden hoeveel steun die krijgt.
Op rechts praat het kabinet met twee partijen tegelijk. SGP en JA21 besloten samen op te trekken. Laatstgenoemde eist vooral lastenverlichting, maar de SGP kwam met een voorwaarde op ethisch vlak: een nieuw wetsvoorstel dat ouderschap na draagmoederschap mogelijk moet maken, mag in 2027 niet door de Kamer gaan. Voor Jetten persoonlijk ligt dat gevoelig. Hij was wereldnieuws als eerste openlijk homoseksuele premier van Nederland en heeft openhartig verteld dat hij en zijn partner een kinderwens hebben.
Met steun van JA21 en SGP is een meerderheid in de Tweede Kamer geregeld, maar in de Eerste Kamer nog ver weg. Samen met de coalitie komt deze combinatie nog twaalf zetels tekort voor steun van de senaat. Voor een meerderheid over rechts zijn normaal gesproken de elf zetels van BoerBurgerBeweging nodig. Maar de BBB piekert niet over steun aan het kabinet, zolang het stikstofplan niet wordt ingetrokken. En die voorwaarde is voor de coalitie onacceptabel.
Pro blijft daarom getalsmatig een logischer partner. In de Tweede Kamer heeft het kabinet met de steun van Pro een meerderheid. In de Eerste Kamer komt het kabinet twee zetels tekort. Met bijvoorbeeld Volt (twee senatoren) of ChristenUnie (drie) liggen daar mogelijkheden.
De inzet van Pro bij de onderhandelingen is hoog – de coalitieplannen op sociaal-economisch vlak zijn volgens de partij veel te rechts. En de partij wil niet alleen over 2027 praten, maar ook bezuinigingen op het sociale vangnet daarna moeten van tafel.
Pro en vakbond FNV trekken komende maand samen op bij acties tegen de bezuinigingen en daardoor zou de partij ervoor kunnen kiezen om een afwachtende houding aan te nemen. Ander probleem voor Jetten: bij de VVD is samenwerken met Pro nog altijd een gruwel.
Komt het kabinet er met de oppositie niet uit, dan kan het ook een begroting inleveren bij de Raad van State die nog niet op een meerderheid in het parlement kan rekenen. De Tweede en Eerste Kamer moeten na Prinsjesdag de plannen nog bespreken en kunnen de plannen nog aanpassen, waarna er nog over gestemd moet worden.
De echte deadline ligt in november wanneer de Tweede Kamer over het Belastingplan stemt dat het fiscale stelsel voor volgend jaar vastlegt. Tot die tijd kunnen er nog deals met oppositiepartijen worden gesloten.