De parlementaire enquêtecommissie naar het coronabeleid hervat maandag de verhoren, na een zomerstop. Deze week richten de commissieleden de blik naar binnen en gaat het over de rol die de Tweede Kamer zelf had tijdens de pandemie.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
De parlementaire enquêtecommissie corona heeft een week van introspectie voor de boeg, want zij gaat het functioneren van de Tweede Kamer tijdens de pandemie onderzoeken. Voorzitter Daan de Kort (VVD) noemde dit als een van de onderscheidende thema’s van de enquête. Het is bovendien een week waarvan de commissie zelf voorafgaand aan de enquête veel verwachtte.
Over de onderwerpen die tijdens de eerste verhoorweken aan bod kwamen, is al veel geschreven. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) kwam met drie vuistdikke, kritische rapporten waarin stevige conclusies staan over het coronabeleid. Van de slechte voorbereiding op een pandemie tot tekortkomingen in de besluitvorming over de avondklok en de schoolsluiting: bij dergelijke onderwerpen is de vraag of de enquête nog nieuwe inzichten kan brengen.
De rol van de Tweede Kamer tijdens de coronacrisis werd daarentegen nog nauwelijks echt tegen het licht gehouden. Dat terwijl er wel degelijk wat te onderzoeken valt.
Dat begint bij de mogelijkheden die de Tweede Kamer überhaupt had om de regering te controleren. Tijdens de coronacrisis klaagden Kamerleden meermaals dat ze daar onvoldoende toe in staat waren door de wijze waarop het kabinet besluiten nam. Zo werd gewezen op de zogenoemde Catshuisoverleggen, waarbij ministers, experts en adviseurs informeel bijeenkwamen. Volgens kritische Kamerleden werden daar besluiten genomen zonder dat het parlement erbij betrokken was.
In 2021 kwalificeerde oud-PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher die werkwijze tegenover Nieuwsuur als ‘schaduwbeleid’. Hij wees erop dat er tijdens het Catshuisoverleg geen regels bestonden over het vastleggen van notulen, waardoor de controle ook achteraf lastig was.
Asscher, een van de meest uitgesproken Kamerleden uit die tijd, is niet uitgenodigd om te verklaren. Wel zal oud-PVV-Kamerlid Fleur Agema woensdag voor de commissie verschijnen. Ook zij hekelde geregeld de gebrekkige informatievoorziening waardoor de controlerende taak werd bemoeilijkt. Na Agema komt Pro-Kamerlid Lisa Westerveld woensdagmiddag langs. Zij voerde een deel van de crisis het woord over corona. Ook was zij uiterst kritisch op de schoolsluiting, een van de belangrijkste thema’s in de enquête tot nu toe.
Met hen zal de commissie ook willen reflecteren op de wijze waarop de Kamer omging met de ruimte die ze wel kreeg om het kabinet te controleren. Die varieerde enorm door de tijd heen. Niet alleen lagen standpunten binnen de Kamer uiteen, ook partijen zelf verschoven gedurende de crisis geregeld. Waar ze het ene moment op strengere regels wezen, eisten ze later juist weer snellere versoepelingen.
Daarmee is de Kamer ook voor een deel debet aan het door parlementsleden zo gehekelde grillige kabinetsbeleid. Aan de andere kant probeerde de Kamer op sommige momenten wel degelijk bij te sturen, maar vertaalde zich dat niet in echte aanpassing van het beleid.
Maandag komt waarschijnlijk ook nog een andere kwestie aan bod. Aan het begin van de crisis was onduidelijk in hoeverre de Tweede Kamer nog fysiek bijeen kon komen. Er werd al snel besloten dat tijdelijk alle andere onderwerpen werden stilgelegd en de Kamer nog maar één keer per week bij elkaar kwam om over de pandemie te praten.
Een deel van de Kamer wilde helemaal niet meer fysiek bijeenkomen en alleen digitaal vergaderen. Toenmalig Kamervoorzitter Khadija Arib hield dat tegen. Na consultatie met staatsrechtsgeleerden kwam ze tot de conclusie dat de Grondwet fysieke aanwezigheid vereist.
Arib voelde zich van meerdere kanten onder druk gezet, zo verklaarde ze al voor de zomer tegenover de enquêtecommissie. Arib noemde tijdens haar verhoor geen namen, maar het is een publiek geheim dat ze onder meer flink botste met toenmalig VVD-leider Klaas Dijkhoff. Maandagochtend schuift hij aan bij de commissie, ook vanwege zijn rol als voorzitter van de grootste (regerings)fractie tijdens corona.
In de middag komt oud-griffier van de Tweede Kamer Simone Roos langs. Als hoogste ambtenaar van de Kamer was zij verantwoordelijk voor het kamerpersoneel en bewaakte ze de procedures.
Bij dat laatste thema ligt het risico op de loer dat de blik iets te veel naar binnen gaat. Het is uiteraard verstandig om voor een volgende pandemie vast te stellen wanneer en hoe de Kamer wel en niet veilig kan samenkomen, maar de grote spanning zit toch in hoe de Kamer inhoudelijk reageerde op wat er buiten gebeurde.
De coronaverhoren voor de zomer lieten zien hoe lastig het is om daarover een eenduidig oordeel te vellen. Waar de ene getuige maatregelen veel te ver vond gaan, drong de ander juist aan op sneller ingrijpen. Datzelfde geldt voor de Tweede Kamer: ook die bestond tijdens de crisis al uit uitersten.
Ook na deze week van introspectie zal de uitdaging voor de enquêtecommissie niet minder groot zijn om met concrete en breed gedragen aanbevelingen te komen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant