Tijdens Noorderzon is Groningen elf dagen lang een uitbundige ontdekkingstuin voor experimenteel theater, met het prachtig vormgegeven Noorderplantsoen als kloppend hart. Met Deaf Republic opende het festival met een mokerslag.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Terwijl iemand een slaapliedje zingt voor een baby die niet van haar is, snijden verderop twee vrouwen een soldaat de keel door. Het is oorlog en sinds een doof jongetje door een soldaat nietsontziend werd doodgeschoten, besloot de hele stad prompt doof te worden.
In het indrukwekkende, ontluisterende Deaf Republic van het Ierse gezelschap Dead Centre is doofheid een vorm van verzet. In deze parabel weigeren de inwoners de soldaten te horen of hun taal te spreken: het ‘privilege’ van de doven. Hun vermeende doofheid drijft de onderdrukkers tot waanzin.
Met een inventieve mix van theater, poppenspel en live-cinema wordt een gruwelijk oorlogsverhaal verbeeld. Soms zien we scènes in een poppenkast, later zakken de acteurs als levensgrote marionetten uit de toneeltoren. Oorlog wordt opgediend als kinderspel, kinderspel als regelrechte gruwel: beide redeloos en willekeurig. De voorstelling komt binnen als een mokerslag, en is tegelijk poëtisch, ontroerend en hartverscheurend wreed.
Met een steevast ijzersterke internationale programmering, die het veel omvangrijkere Holland Festival in Amsterdam moeiteloos naar de kroon steekt, geldt Noorderzon in Groningen al jaren als een van de interessantste theaterfestivals van ons land. De openingsvoorstelling Deaf Republic bevestigt die status onmiskenbaar.
Tegelijkertijd, en dat maakt een bezoek zo aantrekkelijk, staat het festival óók bekend als een vrolijk en toegankelijk zomerfeest, waar leek en liefhebber van experimenteel theater zij aan zij op de tribunes zitten.
Het kloppend hart is opnieuw het sfeervolle, prachtig vormgegeven (en gratis toegankelijke) Noorderplantsoen, dat elf dagen lang als theatrale ontdekkingstuin fungeert. Rondom een drijvend terras in de vijver komen de tentakels van een zeemonster dreigend uit het water. Als het donker wordt slaan 42 stoplichten genadeloos op hol in een desoriënterende, ontregelende lichtinstallatie. Ondertussen toont lokaal talent korte voorstellingen in zeecontainers die tussen de vele foodtrucks op het terrein verspreid staan.
Enkele grote theatertenten bieden vooral ruimte aan cabaret, muziek en circustheater. Zoals in de ontwapenende voorstelling The Rest of Our Lives, waarin een voormalige danseres en een clown op leeftijd zich proberen te verzoenen met hun stramme, protesterende lichamen. Dat doen ze met veel vrolijke zelfspot en een hele kast aan zoetsappige Knuffelrock-cd’s, want romantiek laat zich niet temmen door de leeftijd.
Koddige, soms al te flauwe scènes met veel publieksinteractie worden afgewisseld met onverwacht mooie bewegingsfrases, waarin ze elkaars stijve lijven optillen of zich krakend tussen stoelen vouwen. In het feestelijke einde komt het hele publiek uit de stoelen en wordt die gevreesde ouderdom dansend verdreven.
‘This is not the end’ is in die slotscène te lezen op een lichtkrant. Een mooie, troostrijke gewaarwording: het einde zal onvermijdelijk komen, maar tot die tijd kan alles beter steeds een nieuw begin zijn.
Ook de intieme, verstilde voorstelling Ragada, te zien in een knusse woonkamer op een steenworp afstand van het park, gaat over ouderdom en een naderend einde. Bij binnenkomst zit een jonge man aan tafel met zijn oude moeder. Hij geeft haar liefdevol te eten, in de verte schalt een radio: het is een beeld waar beweging en stilstand samen lijken te vallen.
Het werk voltrekt zich vervolgens als een droom: associatief en ongrijpbaar. Rondom het oude, verweerde, prachtige, geleefde vrouwenlichaam komen herinneringen nog een keer tot leven in een reeks verstilde tableaus: een bruid met een bos rozen, een jonge vrouw die zingt, een zwijgend afscheid. Wat achterblijft is een lege kamer, en een laatste blik vol weemoed.
De jonge Albanees-Griekse regisseur Mario Banushi groeide in korte tijd uit tot een internationaal gerenommeerde theatermaker, wiens werk de laatste jaren geregeld op prestigieuze kunstenfestivals wordt getoond. Vorig jaar haalde Noorderzon hem ook al naar Groningen, met de performance Mami. Nu keert hij terug met zijn eerste voorstelling Ragada, die hij oorspronkelijk in 2022 maakte en eerder dit jaar ook te zien was op de Biënnale van Venetië.
Hoewel intrigerend is ook duidelijk dat Banushi tijdens het maken van Ragada zoekende was naar hoe hij binnen zijn uitgesproken, beeldende theatertaal een spannende dynamiek en interessante contrasten aanbrengt. Banushi creëert mooie, meerduidige beelden, maar Ragada blijft in alle volhardende, gewichtige poëzie wel op afstand.
Een paar straten verderop, in het Grand Theatre aan de Grote Markt, staat het lot van de Zuid-Afrikaanse arbeidsmigrant centraal in de dansvoorstelling Izithukuthuku: The Tattered Soul of the Worker. Tien performers smijten in repetitieve bewegingssequenties hun lichamen op de grond, ze tillen doelloos kratten op en zetten ze weer neer, zijn onderdeel van een almaar voortstuwende machine van uitputting, uitbuiting en ontmenselijking. De tijd verstrijkt in de hectiek van voortdurend tikken op typemachines, schelle fluitjes en korte commando’s.
De makers integreerden de Zuid-Afrikaanse straatdans isiPantsula met elementen van diverse traditionele protest- en strijddansen. Halverwege vallen ze ineens op hun knieën en klinkt er een klaagzang die door merg en been gaat. In een reeks prachtige, korte danssolo’s huizen vervolgens werelden aan stil protest.
Izithukuthuku is een prachtig werk waarin trots, woede, gelatenheid en verzet samenvallen. Net als Deaf Republic is het een grensverleggende en belangwekkende voorstelling, die je met een brok in de keel en een steen in de maag achterlaat. Een bewijs dat Noorderzon als internationaal theaterfestival voor experimenteel theater opnieuw tot de buitencategorie behoort.
Noorderzon
Deaf Republic door Dead Centre
★★★★★
Ragada door Mario Banushi
★★★☆☆
The Rest of Our Lives door Jo Fong & George Orange
★★★☆☆
Izithukuthuku: The Tattered Soul of the Worker door VAP, Vusi Mdoyi & Phala Ookeditse Phala
★★★★☆
21-22/8, verschillende locaties in Groningen. Noorderzon duurt t/m 30/8.
Source: Volkskrant