Vol spanning kijkt Duitsland naar de komende parlementsverkiezingen in Saksen-Anhalt, waar de extreem-rechtse partij AfD op 6 september mogelijk een absolute meerderheid behaalt. We bellen erover met correspondent Peter Giesen, die twee partijbijeenkomsten heeft bezocht.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Peter, hoe ziet jouw weekend eruit?
‘Ik was zaterdag bij een ‘familiefeest’ van de AfD in Saksen-Anhalt. Er was een springkussen voor de kinderen, veel halve liters bier en een worstenkraampje. Lijsttrekker Ulrich Siegmund (35) gaf een speech. Hij is uitgegroeid tot een soort popster: immens populair, een goede redenaar en een goede verkoper. Er stond een rij van ongeveer 200 meter met supporters die met hem op de foto wilden.
De AfD stevent hier af op een ongekende overwinning. In de peilingen staat de AfD nu op ongeveer 43 procent van de stemmen en kan de partij alsnog een absolute meerderheid behalen. Volgens het Duitse kiessysteem moet een partij 5 procent van de stemmen halen. Anders worden de zetels onder de andere partijen verdeeld. Als dat gebeurt, kan de AfD dus de grootste partij worden, en daar worden tegenstanders erg zenuwachtig van.’
Hoe was de sfeer op dat zogenoemde familiefeest?
‘Het oogde allemaal heel volks. Ik sprak bijvoorbeeld met een vrachtwagenchauffeur en een verwarmingsmonteur, de arbeidersklasse dus. Opvallend was dat zij hoopvol over de toekomst spraken, terwijl politicologen veelal stellen dat een stem op de AfD voortkomt uit angst en frustratie. Die gevoelens zijn er ook zeker, maar de stemmers die ik sprak, hadden een positief beeld. Ze waren ervan overtuigd dat ze hun land ‘terug konden krijgen’ en voelden zich verbonden door het idee dat ‘Duitsland weer voor de Duitsers’ moest zijn.
‘Ook opvallend was dat het helemaal niet zozeer over migratie ging. Ze hadden het veel meer over de oorlog in Oekraïne. Ze vinden dat die moet worden beëindigd en dat Duitsland moet stoppen met de financiële en militaire steun aan Oekraïne. Dat geld moet naar de Duitsers, vinden ze. Ook zijn ze ervan overtuigd dat de oorlog langer voortduurt als Duitsland Oekraïne blijft steunen.’
Zondag was je dan weer bij een door de AfD georganiseerde tocht met opgeknapte DDR-brommers. Hoe zit dat?
‘In de tijd van de DDR, het voormalige Oost-Duitsland, was het motor- en bromfietsmerk Simson erg groot. De laatste tijd is er in Oost-Duitsland een cultus ontstaan van mensen die oude brommers opknappen en ermee rondrijden. De AfD, die van oudsher veel kiezers trekt in Oost-Duitsland, heeft zich die ontwikkeling toegeëigend en organiseert nu overal tochten met die bromfietsen.
‘Tijdens de tocht van zondag sprak ik met mensen die in de DDR waren opgegroeid. Zij vertelden me dat de bromfietsen hen deden denken aan de goede oude tijd. Ze zeiden dat ze het communisme zo slecht nog niet vonden en dat je een goed leven had, zo lang je je mond hield.
‘Er heerst onder AfD-stemmers een enorme hang naar de zogenoemde veiligheid die het voormalige Oost-Duitsland bood. De stemmers verwijzen daarbij naar de criminaliteit die momenteel onder migranten erg groot zou zijn. Zij worden gezien als messentrekkers, verwijzend naar de verschillende dodelijke mesaanvallen die hebben plaatsgevonden in Duitsland.’
Hoe verklaar je die link tussen de AfD nu en het communisme van het vroegere Oost-Duitsland?
‘AfD is altijd sterk geweest in het oosten van Duitsland. Dat heeft onder meer te maken met de pijnlijke geschiedenis in de regio na de val van de muur. De inwoners van Oost-Duitsland gingen van een situatie waarin zij altijd zeker waren van een baan naar een kapitalistisch systeem. Dat leidde ertoe dat vooral in de jaren negentig veel bedrijven in het oosten failliet gingen. Er was een werkloosheid van 20 procent.
‘De samenstelling van de bevolking en de sociale structuur zijn anders in West-Duitsland. Anders dan in het oosten, dat wordt gedomineerd door kleine stadjes en veel platteland, bevinden zich daar de welvaart en de grote universiteitssteden. In heel Europa zie je dat in gebieden zoals Oost-Duitsland de meeste mensen op een extreemrechtse partij stemmen.
‘Je merkt ook een verandering in de manier waarop de AfD zich in het oosten positioneert. Vroeger verkondigde de partij het verhaal van de gediscrimineerde en achtergestelde Oost-Duitser. Nu hoor je bij extremere stemmen binnen de AfD ook het verhaal dat de inwoners van Oost-Duitsland juist de beste zijn. Zij zouden, anders dan West-Duitsers, niet zijn bedorven door de amerikanisering sinds de jaren zestig. AfD-politicus Hans-Thomas Tillschneider ging zelfs zo ver dat hij zei dat in Saksen-Anhalt een revolutie begint die het herstel van de Duitse identiteit inluidt. Die revolutie zou zich vervolgens over heel Duitsland verspreiden en uiteindelijk zelfs over Europa.’
Hoe kijken andere Duitse politieke partijen naar het succes van de AfD in Saksen-Anhalt?
‘Die zijn bezorgd. De CDU was hier altijd de grootste partij, maar die zit nu enorm in de knoei. Er heerst momenteel een vrij conservatieve stemming in het hele land en een deel van de kiezers wil dat bondskanselier Friedrich Merz (CDU) een rechts beleid voert. Hij zit echter in een coalitie met de sociaaldemocraten, dus zijn de mogelijkheden beperkt. In Saksen-Anhalt speelt dit nog sterker. De partij heeft samenwerking met de AfD uitgesloten en dat wordt bestuurlijk een ingewikkelde situatie als de AfD de absolute meerderheid haalt.
‘Zelfs als de partij geen absolute meerderheid behaalt, wordt het voor de CDU ingewikkeld. Dan krijg je bijvoorbeeld een parlement waarin de AfD 45 procent van de stemmen haalt en alle andere partijen samen 55 procent. Dan is de CDU afhankelijk van Die Linke, een radicaal-linkse partij, om beleid uit te voeren. Dat versterkt onder rechtse kiezers nog meer het idee dat de CDU wel zegt dat zij conservatief is, maar uiteindelijk naar links beweegt.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant