Als het niet met wapens kan, dan maar met economische middelen. Kort samengevat is dat de nieuwe Amerikaanse aanpak in de sluimerende Iran-oorlog. Door Iran economisch te isoleren hoopt president Donald Trump het bewind in Teheran alsnog tot politieke concessies te dwingen.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Zoals vaker bij Trump ging de aankondiging van deze ‘economische D-day’ gepaard met ronkende woorden op zijn Truth Social-kanaal. Hij had het over de ‘MEEST VERNIETIGENDE’ economische campagne in de geschiedenis, en dreigde met ‘immense’ economische repercussies voor landen die het in de toekomst nog zouden wagen om handel te drijven met Iran. ‘Oliesmokkel, valutawissellijnen, omboekingen, wisselkantoren, scheepvaartregistraties, dekmantelbedrijven, het moet allemaal nu stoppen.’
Een dag eerder hadden de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) – vermoedelijk na coördinatie met Washington – aangekondigd alle economische banden met Iran te verbreken. Het ging om een algemeen verwoorde verklaring, waarvan onduidelijk is hoe die geïmplementeerd gaat worden. Als het inderdaad tot een breuk komt, dan is dat een klap voor het Iraanse regime. Na China zijn de VAE Irans belangrijkste handelspartner: in 2024 was hun handelsrelatie volgens de Wereldhandelsorganisatie goed voor een slordige 24 miljard euro.
Via wisselkantoren in zakenwalhalla Dubai kon de Iraanse Revolutionaire Garde de voorbije jaren geld witwassen en bestaande Amerikaanse sancties omzeilen. Een voorbeeld is het Iraanse cryptovalutawisselkantoor Shelbit, dat jarenlang vanuit Dubai opereerde en volgens recent onderzoek van persbureau Reuters miljarden van de Iraanse Centrale Bank zou hebben doorgesluisd. Begin deze maand kondigden de VS sancties aan tegen het bedrijf.
Toch is het niet gezegd dat er door al deze praktijken definitief een streep gaat. De VAE zijn een federatie van mini-emiraten, ieder met zijn eigen belangen. De regering in hoofdstad Abu Dhabi beheert de oliewinsten, maar Dubai heeft als emiraat ook veel zeggenschap. ‘Ik betwijfel of men deze maatregel er bij Dubai doorheen gaat duwen’, zegt Frédéric Schneider, als Golfkenner verbonden aan denktank Middle East Council. ‘Veel van de handel is toch al informeel. Het is moeilijk voorstelbaar dat dat helemaal gaat stoppen. Dat maakt deze maatregel enigszins symbolisch.’
Er wonen honderdduizenden Iraniërs in de VAE, en de culturele uitwisseling tussen beide landen gaat eeuwen terug. Sinds maanden klinkt bij analisten het besef dat de Emiraten het zich als klein land niet kunnen veroorloven het veel grotere buurland helemaal van zich te vervreemden. Dit voorjaar kregen de VAE zo’n drieduizend Iraanse raketten en droneaanvallen te verwerken, waarvan het naar eigen zeggen 97 procent wist te onderscheppen. Eerder deze maand werden twee Emiraatse tankers in de Straat van Hormuz door Iraanse drones geraakt.
Die kwetsbaarheid is blijvend, zeggen experts, puur vanwege de geografische nabijheid. Sinds mei is het VAE-grondgebied niet meer direct door Iran geraakt, maar dat kan veranderen. ‘Als de VAE zich bij Trumps economische oorlog voegt, belandt het opnieuw op de Iraanse lijst van doelwitten’, zegt de onafhankelijke, in Duitsland gevestigde Iran-kenner Mohammad Farzanegan (Universiteit van Marburg) per mail. ‘Het zou dus nogal onlogisch zijn als de VAE zo’n rol op zich zou nemen.’
Over de effectiviteit van de Amerikaanse plannen bestaan sowieso twijfels. De Iraanse economie is al met sancties overladen, zodat het onduidelijk is wat het netto effect zal zijn van deze maatregelen. Wel is het nieuw dat Trump dreigt met secundaire sancties richting andere landen die zakendoen met Iran. Of zij zich daar iets van aan gaan trekken, is de vraag. Van China hoeft Trump weinig te verwachten, en ook buurlanden als Turkije (dat Iraans aardgas importeert) en Pakistan zullen waarschijnlijk hun eigen koers blijven varen.
Het helpt niet dat Trumps precieze doel onduidelijk is. ‘Gaat het hem om het nucleaire programma van Iran, of toch om regime change?’, zegt Farzanegan. ‘Dat is onduidelijk.’ Scott Bessent, Trumps minister van Financiën, verklaarde dat de economische isolatie bedoeld is om het regime ‘te doen vallen’, maar gezien de algehele Amerikaanse zwabberkoers kan dat ook een dagkoers blijken. Bessent heeft beloofd maandag in een persconferentie toelichting te geven.
Onder Barack Obama, Trumps voorganger, wist Amerika Iran met sancties naar de onderhandelingstafel te dwingen, maar dat gebeurde met de mogelijkheid van oorlog als pressiemiddel. Nu hebben de VS die troefkaart uitgespeeld en weten de Iraniërs dat ze zo’n oorlog kunnen doorstaan. Zo bezien oogt Trump, in de woorden van de Israëlische krant Ha’aretz, als een ‘blinde bokser’ die in het Midden-Oosten lukraak om zich heen slaat en met zijn bokshandschoenen alleen lucht raakt.
Dit alles neemt niet weg dat de druk op de Iraanse economie voor iedere Iraniër voelbaar is, met een almaar oplopende werkloosheid. Door de gierende inflatie is de koopkracht van gewone burgers in een jaar tijd gehalveerd. ‘We schrappen fruit, we schrappen eiwitten, we hebben onze vrije tijd opgegeven, we werken zelfs in het weekend’, verzuchtte een taxichauffeur tegenover persbureau Associated Press.
‘Hoeveel militaire macht we ook hebben, als mensen honger hebben, kunnen we dit als land niet volhouden’, zei de Iraanse onderhandelaar en parlementsvoorzitter Mohammed Ghalibaf enkele dagen geleden. Ghalibaf behoort tot het verzoenlijke kamp binnen de Iraanse regering, dat terug wil keren naar de onderhandelingstafel. Tot dat kamp behoort ook de zittende president, Masoud Pezeshkian.
Het andere kamp, dat van de scherpslijpers, is echter minstens zo uitgesproken. Hun redenering is omgekeerd: er lag een deal met de VS, het zogeheten ‘memorandum van overeenstemming’ uit juni, en dat heeft tot niets geleid, omdat de Amerikanen – in Iraanse ogen althans – de deal schonden. Praten heeft in die redenering geen zin. Een dreigement van Trump verandert daar weinig aan.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant