Op vrijdagnacht richtte Rusland bijzonder veel leed aan met een dubbele aanval op een winkelcentrum in het Oekraïense Kryvy Rih. De double-tap is een manier om zo veel mogelijk burgers te doden. Ooit voorbehouden aan terroristen, wordt de misdadige tactiek omarmd door steeds meer staten.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Van 2011 tot 2016 werkte hij als oorlogsverslaggever in het Midden-Oosten.
Het is een buitengewoon wrede manier van oorlogsvoering. Werp een explosief af, wacht totdat zo veel mogelijk reddingswerkers en omstanders zich bij het bloedige tafereel hebben verzameld en sla dan nogmaals toe om zo veel mogelijk extra slachtoffers te maken. Slachtoffers die bijna per definitie burgers zijn.
De double-tap, zoals deze tactiek in oorlogsjargon heet, was lang voorbehouden aan terroristen van groeperingen als Al Qaida en Islamitische Staat, met zelfmoord- of autobommen. Maar de tactiek wordt nu omarmd door staten zoals Rusland en Israël.
Dat was bijvoorbeeld vrijdag zichtbaar in Kryvy Rih, bij de Russische aanval op een winkelcentrum in de geboorteplaats van president Volodymyr Zelensky. Het eerste projectiel landde op klaarlichte dag, vrijdagmiddag. Een half uur later trof een tweede, zwaardere aanval met een drone reddingswerkers en andere toegesnelde burgers. Het dodental staat nu op zestien mensen; honderddertig raakten gewond, onder wie 23 kinderen.
Het feit dat Rusland de meedogenloze tactiek loslaat op de geboorteplaats van Zelensky, onderstreept het doel van de double-tap: intimidatie. De eerste staat die de double-tap grootschalig en consequent inzette, doelbewust om de burgerbevolking angst in te boezemen en te straffen, was het Syrische regime van Bashar al-Assad. In de Syrische burgeroorlog die het land vanaf 2011 in zijn greep had, werden dubbele aanvallen al snel gemeengoed.
Boven de Syrische stad Aleppo kon een bezoeker in het najaar van 2012 met eigen ogen zien hoe MiG-jachtvliegtuigen van de Syrische luchtmacht met hun boordkanon het vuur openden op een opstandige wijk, een rondje vlogen en dezelfde plek nogmaals beschoten. Al snel volgden de beruchte barrel bombs, vaten vol ijzerwerk. Helikopters wierpen die af op markten en kwamen vaak even later terug voor een tweede aanval.
Doelstellingen van dat geweld tegen de burgerbevolking waren meervoudig. Het moest de steun voor rebellen ondermijnen. Door de kosten van gewapende oppositie zo hoog te maken, was het de bedoeling dat de burgerbevolking zich tegen hen zou keren. Het was ook een boodschap aan andere gemeenschappen waar wellicht onrust broeit: keer je tegen ons, en wij maken elke laatste man, vrouw en kind tot doelwit van nietsontziend militair geweld.
Oorlogen draaien om dood en verderf, maar double-taps tegen de burgerbevolking zijn een bijzonder wreed middel. En een flagrante schending van het oorlogsrecht, zegt Marten Zwanenburg, hoogleraar militair recht aan de Universiteit van Amsterdam en de Nederlandse Defensieacademie. ‘Burgers zijn beschermd, en medisch personeel nog eens extra.’
Het resultaat van dergelijke tactieken is zichtbaar op beelden vrijdag uit Kryvy Rih. Lichamen onder het puin van families die even daarvoor samen aan het winkelen waren, losgerukte kinderledematen, angst onder reddingswerkers en een massaal trauma onder de getroffen bevolking. ‘Cynisch en verachtelijk’, noemde Zelensky de aanval.
Het is verre van de eerste keer dat Rusland een double-tap-aanval gebruikt. De Oekraïense ngo Truth Hounds publiceerde eerder dit jaar een rapport waarin 92 gevallen werden gedocumenteerd tussen februari 2022 en oktober 2025. Elk jaar nam het aantal double-tap-aanvallen toe.
Ook Israël maakt zich er schuldig aan. Onderzoek van NRC naar het Israëlische gebruik van double-taps in Libanon telde zeker dertig meervoudige aanvallen op medisch personeel in drie maanden tijd. Na één aanval werd toegesneld medisch personeel zelfs vier keer opnieuw aangevallen en gedood.
‘Double-taps tegen de bevolking, specifiek tegen hulpverleners, lijken Israëlisch beleid’, zegt Zwanenburg. ‘Israël zegt soms dat de hulpverleners eigenlijk strijders waren, maar daar komt nooit bewijs van. Wel van het tegendeel.’
Ook de VS hebben double-taps gebruikt in Iran, zij het minder vaak. Het Amerikaanse onderzoeksmedium New Lines Mag telde drie afzonderlijke gevallen, waarvan één een groep burgers raakte die buiten een Iraanse feestdag vierde.
De double-taps vertonen enige overeenkomst met de strategische bombardementen van steden in de Tweede Wereldoorlog, zegt Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies aan de Universiteit Leiden. ‘Het gaat in feite om staatsterreur, gericht op het demoraliseren van de bevolking en het verzwakken van het draagvlak. Dat geldt ook voor de ballistische raketten die Rusland afschiet op Kyiv. De vraag is: heeft het impact op de politieke besluitvorming?’
‘Tijdens de Blitz op Londen in de Tweede Wereldoorlog bleek dat de direct getroffen burgers weliswaar gedemoraliseerd werden, maar in de gemeenschappen daarbuiten zorgden de Duitse bombardementen voor woede: we moeten terugvechten’, zegt Osinga.
‘Terreurbombardementen zijn zelden doorslaggevend, zolang de bevolking nog licht aan het einde van de tunnel ziet óf weet dat het nog veel erger wordt als ze opgeven en onder bezetting moeten leven. Ook nu lijkt het Oekraïense parlement niet te zeggen: we moeten met Rusland praten en concessies doen in de Donbas.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant