Deportaties VS De regering-Trump bouwt steeds verder aan een internationaal netwerk van landen die gedeporteerde mensen vanuit de VS overnemen. Sinds donderdag hoort ook Liberia daarbij. „Zodra ze uit Amerikaanse handen zijn, kun je met ze doen wat je wilt. Handen gewassen.”
Beveiligers voor het gebouw dat naar verwachting de gedeporteerde mensen uit de VS moet opvangen in Harbel, vlakbij de Liberiaanse hoofdstad Monrovia.
Twintig mensen die door de Verenigde Staten zijn uitgezet, landden donderdagmiddag op Roberts International Airport, 65 kilometer buiten de Liberiaanse hoofdstad Monrovia. Journalisten werden op afstand gehouden. Kort na aankomst stapte de groep in een bus van de Liberiaanse commissie voor vluchtelingen, repatriëring en hervestiging, zonder dat bekend werd gemaakt welke nationaliteit de mensen hebben of waar zij zouden worden ondergebracht. Een ding is zeker: het zijn geen Liberiaanse staatsburgers.
De vlucht was de eerste uitwerking van een overeenkomst waarmee Liberia in twaalf maanden maximaal 1.200 mensen uit de VS gaat opnemen. Volgens de Liberiaanse minister van Informatie, Jerolinmek Piah, gaat het vooral om mensen uit Latijns-Amerika, onder meer Venezuela, Cuba en Colombia. Daarmee wordt Liberia de zoveelste Afrikaanse partner voor het uitzettingsprogramma van president Donald Trump.
De Liberiaanse regering noemt de nieuwkomers „gasten van de republiek” en presenteert de afspraak als „volledig humanitair”. Zij mogen asiel aanvragen en indien gewenst het land verlaten. De hartelijke verwelkoming klinkt vanaf de buitenkant geruststellend. Maar in de praktijk worden deze mensen naar een land gestuurd waarmee zij doorgaans geen band hebben, zonder dat duidelijk is welke status en rechten zij er krijgen.
De regering-Trump heeft sinds haar aantreden een netwerk opgebouwd van landen die mensen opnemen die Washington niet naar hun eigen land kan of wil terugsturen. Guatemala, Honduras, Costa Rica en Panama doen dienst als bestemming of tussenstation. In Afrika sloten landen als Eswatini, Rwanda, Ghana, Zuid-Soedan, Kameroen en Equatoriaal-Guinea vergelijkbare afspraken of namen zij al mensen op. Over voorwaarden en aantallen wordt vaak weinig bekendgemaakt.
De deportaties passen in een politiek klimaat waarin Trump migratie stelselmatig als bedreiging en „invasie” neerzet en migranten niet alleen ontmenselijkt maar ook geregeld met criminaliteit in verband brengt. Zijn regering heeft verblijfsbescherming afgebouwd, toelating verder beperkt en massale uitzetting tot politiek speerpunt gemaakt.
Een deel van de mensen die via deze routes wordt uitgezet, mag van een Amerikaanse immigratierechter niet worden teruggestuurd naar het eigen land, vanwege bijvoorbeeld vervolgingsgevaar. De regering-Trump benut een juridische ruimte door andere, vaak diplomatiek kwetsbare landen bereid te vinden deze mensen over te nemen.
In juni 2025 ontkende de Liberiaanse regering nog dat zij überhaupt met Washington onderhandelde over de opvang van uitgezette buitenlanders. Enkele maanden later lag er wel een raamwerk: beide landen spraken in september af dat de VS mensen uit derde landen voor overdracht aan Liberia kon voordragen. Over aantallen werd daarin niets vastgelegd.
De motieven verschillen per land. Eerder dit jaar concludeerden Democratische leden van de buitenlandcommissie van de Senaat in een rapport dat de regering-Trump landen aanspoort of onder druk zet om mensen op te nemen die niet hun staatsburgers zijn. De afspraken zouden gepaard gaan met betalingen, politieke concessies en dreigementen met hogere tarieven, visumbeperkingen of verlaging van Amerikaanse hulp, terwijl de voorwaarden vaak weinig transparant zijn. „Deportatie wordt gebruikt als onderhandelingsmiddel”, aldus het rapport
Waarom regeringen met de VS in zee gaan, blijft vaak onduidelijk, zegt Beatrice Njeri, Afrika-jurist bij de Global Strategic Litigation Council, die procedeert over Amerikaanse uitzettingen naar derde landen. „We hebben nog geen enkele duidelijke reden gehoord waarom Afrikaanse regeringen deze overeenkomsten sluiten”, vertelt ze. „Omdat de overeenkomsten in geheimzinnigheid zijn gehuld, heeft tot dusver geen enkele regering een overtuigende reden gegeven waarom zij eraan deelnemen. Ik schat dat financiële voordelen, mogelijke versoepeling van visumbeperkingen en betere diplomatieke betrekkingen een rol spelen.”
Van sommige overeenkomsten zijn concrete bedragen bekend. Het gaat niet om betalingen per gedeporteerde persoon, maar om vaste steunbedragen die aan de afspraken zijn gekoppeld: Rwanda zou ongeveer 7,5 miljoen dollar (ruim 6,4 miljoen euro) ontvangen en maximaal 250 mensen opnemen, Eswatini 5,1 miljoen en maximaal 160 mensen.
Over de huidige afspraak zegt de Liberiaanse regering geen vergoeding of beloning te hebben gevraagd of ontvangen. Wel krijgt Liberia Amerikaanse steun voor de uitvoering van het programma en de versterking van zijn migratiesysteem. Washington kende het land dit jaar 5 miljoen dollar toe voor activiteiten rond migratiebeheer. Of dat bedrag rechtstreeks met de overeenkomst samenhangt, is niet bekend.
Al in juni 2025 stond Liberia onder Amerikaanse druk wegens mogelijke visumbeperkingen. Opvallend is dat de VS landen destijds lieten weten dat bereidheid om uitgezette mensen uit derde landen op te nemen, kon meewegen bij het voorkomen van zulke beperkingen. Een rechtstreeks verband met Liberia’s uiteindelijke deelname is niet aangetoond.
Het vliegtuig met de gedeporteerde mensen die 20 augustus in Liberia aankwamen.
De Liberiaanse regering rechtvaardigt de afspraak onder meer met een verwijzing naar Liberia’s geschiedenis als toevluchtsoord voor vrije en vrijgemaakte zwarte Amerikanen. Volgens de regering zullen ook IOM en VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR ondersteuning bieden aan de nieuwkomers.
Njeri sluit niet uit dat Liberia voor een andere aanpak kiest, maar benadrukt dat het land op grond van het Afrikaans Handvest de plicht heeft hun mensenrechten te eerbiedigen en te beschermen. „Het moet hun veiligheid en vrijheid garanderen, in hun basisbehoeften en medische zorg voorzien, hun asiel en bescherming bieden en afzien van gedwongen terugkeer naar hun land van herkomst. Maar in landen van eerdere overeenkomsten hebben we geen hartelijk onthaal gezien.”
In bekendgemaakte verklaringen staat niet welke verblijfsstatus de uitgezette mensen bij aankomst krijgen, waar zij worden opgevangen of hoe lang en in welke vorm zij ondersteuning krijgen. Evenmin is duidelijk hoe de bestaande Liberiaanse asielprocedure op deze groep zal worden toegepast, of naar welk land zij kunnen vertrekken wanneer Liberia zegt dat zij vrij zijn om te gaan.
Tegenover AFP vatte een voormalige medewerker van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken samen hoe de regering-Trump naar die deportaties keek: „Zodra ze uit Amerikaanse handen zijn, kun je met ze doen wat je wilt. Handen gewassen.”