Het is alsof je een begeerlijk stuk speelgoed uit de winkel hebt gepikt. Je vrienden zagen dat je dit deed, maar dat geeft niet: zij stelen zelf ook aan de lopende band. Je broertje zag het ook, maar hij is nog maar klein; hem kun je wel de mond snoeren. Alleen ging het niet om speelgoed – al voelde het soms wel zo (o tempo doeloe!) – maar om een heel land.
De eerste generatie Indische Nederlanders sterft langzaam uit. De derde generatie accepteert het zwijgen niet meer, wil antwoorden. Weten waar dat altijd sluimerende gevoel van ontheemding vandaan komt. Van nergens helemaal bij horen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ook de mensen in mijn familie die hierover konden vertellen, zijn er niet meer. Zij zwegen. Hun kinderen, deels daar geboren, deels hier, tasten over veel dingen in het duister. Ze zullen het nooit weten.
Het is heus niet zo dat er niets bekend is over Nederlands-Indië. De slavernij, de brute overheersing door de Nederlanders. De njai – inlandse vrouwen die kinderen kregen van de overheersers. Zij waren slachtoffers van verkrachters, of ze dit zo durfden te noemen of niet. Toen de Nederlanders eindelijk teruggingen naar hun eigen land, bleek waar deze kinderen thuishoorden: noch hier, noch daar. De Indo’s. Maar dit weten is niet hetzelfde als weten wat je eigen vader en moeder is overkomen. Het is niet hetzelfde als het kennen van je eigen verhaal.
Mij werd verteld dat de Indo’s zwegen omdat het toch een soort Aziaten zijn – zwijgzame types. Geen klagers. Of omdat de mensen hier in Nederland hun eigen oorlog hadden meegemaakt. Voor al dat extra leed van die Indo’s die hier zomaar opeens op de stoep stonden, was geen plaats. Voor het eigen leed overigens wel: van Duitsland eiste Nederland op hoge poten herstelbetalingen, zelfs grondgebied. Erkenning. Dat die Indo’s net zo goed Nederlander waren, deed er niet toe. Maar als je uitzoomt, is dit alsof je zegt dat de verkrachter geen zin heeft om het verhaal van zijn eigen slachtoffer aan te horen. Daar heeft hij mentaal even de ruimte niet voor. En daar dan nog begrip voor moeten opbrengen ook.
Ik heb die verklaringen geloofd, maar inmiddels geloof ik ze niet meer. Het niet willen luisteren door de Nederlandse staat naar de geschiedenis van de Indo’s heeft vooral te maken met aansprakelijkheid. Juridische aansprakelijkheid welteverstaan. Want de Indo’s waren niet alleen slachtoffer, maar ook getuige. Het broertje dat alles zag.
De juridische erkenning van de schuld van Nederland aan eeuwen koloniaal bewind is er nog altijd niet gekomen. En toen premier Rutte in 2023 eindelijk 17 augustus 1945 ‘volledig en zonder voorbehoud’ erkende als Indonesische onafhankelijkheidsdag, kwam daar direct de bijsluiter achteraan: niet voor juridische aangelegenheden. Oftewel: voor de wet werd Indonesië pas in 1949 onafhankelijk, zodat de oorlog daarvóór kan blijven gelden als binnenlandse kwestie. Volledig en zonder voorbehoud. Tja. De dader die er nog altijd mee weg probeert te komen.
Het zwijgen van de Indo’s is niet zozeer een vrije keuze geweest, van een generatie die dóór wilde. Nee, het was precies wat er van hen werd verwacht – aanpassen, assimileren, zwijgen – als ze ooit een plek wilden verdienen in deze samenleving die zo nadrukkelijk niet de hunne was.
En het werkt nog ook! Ze sterven uit. Sommigen van hen hebben zich bijna letterlijk doodgezwegen, zo verteerd als ze werden door al het verdriet en al die woede waarvoor geen ruimte was. Pijn die geen lucht krijgt, geen licht, kan zorgen voor explosies: lees De tolk van Java van Alfred Birney maar eens. Maar veel vaker leidt het tot een implosie. De tweede generatie weet van niets – of weinig, in elk geval. En zo heeft de Nederlandse staat opnieuw laten zien hoe superieur hij is aan al die kleine, schattige inlandse mensjes. En zo heeft de Nederlandse staat hun opnieuw iets kostbaars afgenomen – hun verhaal.
Er is een term voor. Wanneer slachtoffers van verkrachting opnieuw gevictimiseerd worden doordat ze op het hart wordt gedrukt te zwijgen over wat hun is overkomen. Wanneer hun ervaringen gebagatelliseerd worden. Wanneer de enige getuige zo tot zwijgen wordt gebracht. Wanneer er geen recht wordt gedaan, de schuldigen niet ter verantwoording worden geroepen en het slachtoffer hooguit met ‘sorry’ wordt afgescheept. The second rape.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant