Een algoritme als baas die je elk moment kan ontslaan; voor duizenden Uber-chauffeurs was het jaren de realiteit. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) oordeelde deze week dat Uber daarmee in strijd handelde met de privacywet en legde een ongekende boete op. Hoe kwam dit tot stand?
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Brahim Ben Ali (42) reed een krappe drie jaar voor Uber toen hij in 2019 een mail kreeg van het techbedrijf. ‘We willen u informeren dat uw account wordt verwijderd omdat u de gebruiksvoorwaarden van het platform heeft geschonden.’ Ben Ali, afkomstig uit een achterstandswijk in Roubaix, had zich op dat moment al ontpopt tot radicale spreekbuis van de Franse Uber-chauffeurs en besloot zich niet te laten gebruiken als een ‘wegwerpdoekje’.
In samenwerking met een Zwitserse data-ngo verzamelde de Fransman de getuigenissen van nog 171 andere geblokkeerde chauffeurs, vulde zijn boekenkast met Rechten voor Dummies-boeken en vocht de zaak aan. Tot in Nederland aan toe, waar het Europese hoofdkantoor van Uber staat.
Vrijdag werd bekend waartoe zijn jarenlange strijd heeft geleid: de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens heeft Uber een boete opgelegd van 825 miljoen euro. Volgens de privacywaakhond nam het techbedrijf tussen 2018 en 2022 volledig geautomatiseerde beslissingen over chauffeurs met grote gevolgen voor hun inkomen. Een praktijk die in heel Europa plaatsvond – ook in Nederland.
Zo werden Uber-chauffeurs bij lage klantbeoordelingen of vermoedens van fraude ‘zonder pardon’ op non-actief gezet of verwijderd. ‘Dat mag niet’, aldus vicevoorzitter Monique Verdier. ‘Een computer mag niet zelfstandig besluiten nemen die grote gevolgen hebben voor jou. Hier had eerst een mens naar moeten kijken.’ Volgens de AP overtrad Uber met deze geautomatiseerde besluitvorming de AVG.
De boete is opvallend omdat het de hoogste is die de AP ooit heeft uitgedeeld. Het vorige record van 290 miljoen stamt uit 2024 en was ook voor Uber – toen wegens de onveilige doorgifte van persoonsgegevens van chauffeurs naar de VS. De boete komt bovendien bovenop een reeks juridische procedures die al tegen het techbedrijf is gevoerd wegens de onorthodoxe omgang met chauffeurs, onder meer door vakbond FNV.
Volgens hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp van de Universiteit van Amsterdam laat deze boete zien dat platformbedrijven op verschillende manieren de grenzen opzoeken. ‘Dat is onderdeel van hun strategie om vernieuwend te zijn, maar betekent ook dat ze er soms overheen gaan’, stelt hij. ‘Dit toont in ieder geval aan dat het model van Uber wringt in de huidige wettelijke systemen. En met een beroep op de privacywet, waaronder veel hogere boetes kunnen worden uitgedeeld dan bijvoorbeeld onder het arbeidsrecht, wordt dat voor het bedrijf wel pijnlijker.’
Dat Uber-chauffeur Ben Ali die achilleshiel vond, heeft hij mede te danken aan privacy-activist Paul-Olivier Dehaye, die hielp met het verzamelen van de data die uiteindelijk leidden tot het AP-onderzoek. ‘Ik hoorde altijd veel verhalen van chauffeurs die geen idee hadden hoe Uber tot beslissingen kwam’, vertelt hij. ‘Voor hen is het echt een black box. Daarom zijn we die data gaan opvragen.’
Het probleem met algoritmes die op de directeursstoel gaan zitten, is volgens Dehaye dat werkenden machteloos zijn. ‘Een chauffeur kan duizend passagiers naar volle tevredenheid vervoeren, maar als één een heel groot probleem zegt te hebben, kan dat grote gevolgen hebben. Bedenk je wel: deze chauffeurs hebben te maken met klanten die soms dronken zijn, agressief.’
Uber laat weten dat het tegen de boete in beroep gaat. Volgens het techbedrijf is de werkwijze inmiddels aangepast: chauffeurs zouden niet langer worden gedeactiveerd op basis van ratings en er zouden nu medewerkers betrokken zijn bij de beslissing chauffeurs te weren van het platform. Volgens het techbedrijf staat ‘de hoogte van de boete niet in verhouding tot wat er is gebeurd.’ De jaaromzet van Uber was vorig jaar zo’n 44,5 miljard euro.
Voor Ben Ali is er geen enkele reden om zijn strijd nu te staken. Inmiddels bereidt hij een collectieve rechtszaak voor met zijn medechauffeurs, om een collectieve vergoeding te eisen voor wie schade heeft geleden. ‘In de Franse pers word ik inmiddels ‘de nachtmerrie van Uber’ genoemd’, stelt hij. ‘Die benaming aanvaard ik volledig.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant