Europese bossen branden af. Rivieren vallen droog. Energieprijzen rijzen de pan uit. Bedrijven gaan failliet omdat China goedkope goederen in Europa dumpt. Extreemrechts scoort in de peilingen. Een Russische drone blaast bijna een Oekraïens vliegtuig op in Duitsland. Ook deze zomer is het weer permanent crisis, lijkt het wel. Migratiecrisis. Demografische crisis. Begrotingscrisis. Klimaatcrisis. Geopolitieke crisis. Daklozencrisis. Stikstofcrisis. Fakenieuwscrisis. Identiteitscrisis. Crisis van de democratie. Andy Burnham, Pedro Sánchez, Rob Jetten en andere regeringsleiders liggen permanent onder vuur omdat ze op het strand zouden zitten terwijl het land afbrandt, overstroomt of door Poetins trollen wordt vergiftigd. Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen vertelde laatst op Instagram dat haar kip Chickeletta twee kuikens had gekregen. Meteen moest ze zich in duizend bochten wringen om te bewijzen dat ze heus in „constant contact” staat met haar team in Brussel en „volledig operationeel” is.
Twintig jaar lang gaat dat nu al zo. Sinds de bankencrisis van 2007-2008 rollen we van de ene crisis in de andere. Eurocrisis, Brexit, vluchtelingencrisis, Coronacrisis, veiligheidscrisis – alles heet crisis, alles is existentieel en exceptioneel. Alles vraagt om acuut crisisberaad, crisismaatregelen, crisismanagement. Maar wat als dit helemaal geen crisissen zijn? Wat als dit het nieuwe normaal is? Of liever gezegd, het oude normaal? Misschien moesten Europeanen zich eens realiseren dat de periode die zij als normaal zijn gaan beschouwen – het tijdperk van de Koude Oorlog, met een uitloper daarna – en waarvan de relatieve kalmte, saaiheid en rimpelloosheid nog altijd de maatstaf zijn voor alles, niet normaal was maar abnormaal. Misschien moeten ze eens ophouden met de serieschakeling van onverwachte gebeurtenissen waarop ze niet of slecht zijn voorbereid meteen als ‘crisis’ af te doen.
West-Europa heeft na 1945 decennialang onder een geopolitieke stolp geleefd. Het zat beschut onder de vleugels van Amerika, dat zijn veiligheid garandeerde en de grote beslissingen nam. Na twee wereldoorlogen bouwde het getraumatiseerde Europa zijn verzorgingsstaten op en bekwaamde het zich, dankzij transatlantische protectie, in rijk worden en ‘nooit meer oorlog voeren’. Het was uit de geschiedenis gestapt. Maar nu Amerika de veiligheidsparaplu min of meer inklapt, en de Europese Unie wil kapotmaken, stapt Europa de geschiedenis weer in en ontdekt het dat het er daar behoorlijk ruig aan toe kan gaan. Quelle surprise!
Wen er maar aan. Allereerst moeten Europeanen eens ophouden met alles een crisis te noemen en meteen in de overdrive te schieten. Want een crisis is een onverwachte gebeurtenis die afwijkt van het normale, die buitengewone maatregelen vergt, een begin heeft en een eind, en bovendien gevolgen heeft die moeilijk voorspelbaar zijn. Alles wat Europa nu overkomt, voldoet niet aan die definitie. Er is geen begin of eind. Maatregelen die nodig zijn, zijn structureel van aard, niet incidenteel. Het feit alleen al dat mensen de crisissen van afgelopen jaren steeds vaker in één woord proberen te vangen – permacrisis, polycrisis en metacrisis zijn normale begrippen geworden – geeft aan dat er van tijdelijkheid geen sprake is. Om het cliché maar eens aan te halen, vaak toegeschreven aan de Britse historicus Arnold Toynbee: de geschiedenis is „one damned thing after another”.
Natuurlijk willen Europeanen terug naar de tijd waarin alles altijd beter werd, en nog beschaafder en nog welvarender dan voorheen. Maar dat gaat niet gebeuren. Vroeger werd Europa constant bedreigd door ziektes, schaarste, rampspoed, oorlog en geweld. Dát was normaal. De naoorlogse decennia waarin dat nauwelijks gebeurde, waren de uitzondering. Veel Europeanen denken nog altijd dat we, door hier en daar wat brandjes te blussen en op te lappen, zo terug kunnen naar het recente, onbezorgde verleden. Politici versterken die illusie door burgers het paradijs te beloven als ze worden gekozen, alsof elke crisis zo verdwijnt met een nieuw poppetje in het pluche. Met die korte-termijnaanpak, alles nationaal ook nog, lossen ze de problemen niet op maar verergeren ze die.
De echte crisis in Europa is dat het overal het label ‘crisis’ aan hangt. Europa’s defensie, veiligheid, gezondheid en welvaart verdienen veel meer structurele, Europese keuzes en lange-termijnbeleid.