Ze vallen de bondgenoten van de VS rauw op het dak, de onlangs ontvangen vragenlijsten uit Washington die trekken vertonen van een loyaliteitstest. Experts verwachten niettemin dat de Navo het tijdperk-Trump zal doorstaan.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het oogt tegenstrijdig en onlogisch: terwijl media berichten over Russische wapenleveranties aan Iran en nieuwe Noord-Koreaanse versterkingen voor Poetins oorlog tegen Oekraïne, prijst president Donald Trump uitbundig de Noord-Koreaanse president, bekritiseert hij zijn bondgenoot Zuid-Korea en laat hij Europese bondgenoten een vragenlijst invullen waarin hun loyaliteit aan Amerika wordt gemeten.
Er zit wel een binnenlands politieke logica in Trumps opstelling, al is die zelfs in zijn eigen partij omstreden. Trump is, namens vele Amerikanen, moe van de ‘kosten’ die decennialang gepaard gingen met Amerikaans leiderschap van een internationale ordening die Amerika zelf vormgaf na de Tweede Wereldoorlog. Amerika wil deze kosten niet langer dragen.
De VS hebben die internationale leidersrol onder Trump II ingeruild voor een puur nationalistisch perspectief, waarbij Amerika’s alliantiestelsel weliswaar wordt gehandhaafd, maar waarin de prioriteit ligt bij loyaliteit en het verminderen van Amerika’s bijdragen. De bondgenoten, die volgens het Witte Huis te lang luie profiteurs zijn geweest, moeten (veel) meer doen. Uit het raam dus met die ‘onevenwichtige relaties die niet duidelijk Amerikaanse praktische belangen dienen’.
Deze opstelling heeft vanaf de terugkeer van Trump naar het Witte Huis grote spanningen opgeleverd binnen het mondiale Amerikaanse alliantiestelsel: in Europa, in het Midden-Oosten en in Oost-Azië. In al die regio’s hebben bondgenoten zich openlijke vijandigheid, beledigingen en zelfs dreigementen moeten laten welgevallen – zoals inzake Groenland – terwijl ze vaak niet geconsulteerd werden over belangrijke beslissingen.
Hebben Amerika’s bondgenoten met zo’n vriend nog wel vijanden nodig? Trumps Iran-fiasco vergroot de ergernis in het Witte Huis over ‘de bondgenoten’ verder. Omdat Trump zelf nooit fouten maakt, moet de schuld wel liggen bij de bondgenoten die niet loyaal genoeg waren, hobbels opwierpen en weigerden te helpen. Het leidde de afgelopen maanden tot nauwelijks verhulde dreigementen dat er een prijs staat op gebrek aan loyaliteit.
De VS-ambassadeur bij de Navo Matthew Whitaker speculeerde er al over in de aanloop naar de Navotop in Ankara: de VS zouden onderscheid gaan maken tussen goede en minder goede bondgenoten, waarbij de goede bevoordeeld zouden worden, bijvoorbeeld met snellere toegang tot Amerikaanse wapensystemen.
Eind juni wilde defensieminister Pete Hegseth al strafmaatregelen aankondigen in Brussel, maar hij werd teruggefloten door het Witte Huis. Wel kondigde hij een ‘herziening’ van de Amerikaanse militaire presentie in Europa aan, in het komend halfjaar. Dit is een ‘eerlijke exercitie’, volgens Pentagon-topman Elbridge Colby, die plaatsvindt in nauw overleg met de bondgenoten, een mening die Rutte deelt. Amerika heeft ook verplichtingen elders, Europa gaat de conventionele defensie overnemen. Welke gevolgen heeft dat?
Het viel de 31 bondgenoten echter rauw op het dak, meldde Bloomberg vorige week, toen ze vragenlijsten ontvingen die trekjes hadden van een loyaliteitstest: doen ze zaken met Amerikaanse defensiebedrijven, hoe kijken ze aan tegen ‘Made in Europa’-beleid, hanteren ze restricties voor Amerikaanse militaire bases op hun grondgebied? Terwijl de regering-Trump volop beleid voert dat zijn eigen bondgenoten ondermijnt, moeten diezelfde bondgenoten blinde loyaliteit aan Amerika tonen?
Veel burgers zouden zulk gedrag van een vriend niet pikken. En Europese kranten staan dagelijks al vol met voorspellingen over het definitieve karakter van de breuk met de Amerikanen. Maar allianties zijn geen vriendenclubs, al spelen vriendschappelijke banden soms een belangrijke rol. Het zijn clubs met gedeelde veiligheidsbelangen die tot samenwerking nopen.
Sterker, zowel in de VS als onder de mondiale bondgenoten wordt betoogd dat de ontwikkelingen in de wereld en de opkomst van China eerder tot nog meer geallieerde samenwerking zullen aanzetten. En belangrijke veiligheidsbelangen lieten zich nooit zomaar terzijde schuiven door wederzijdse ergernissen of zelfs hoogoplopende ruzies.
De Amerikaanse experts Kurt Campbell en Rush Doshi betogen in Foreign Affairs dat het Amerikaanse alliantiesysteem Trump zal overleven. Ze verwijzen naar het felle debat over plaatsing van Amerikaanse kruisraketten in Europa onder president Reagan en beschrijven hoe in 1984 boze Italianen, Fransen en Duitsers de toenmalige Navo-chef Peter Carrington (een Brit) bestookten met klachten over de ‘grove, roekeloze Amerikanen die niet naar hun adviezen luisterden’. Carrington hoorde ze aan en zei schouderophalend: ‘Helaas, dit zijn de enige Amerikanen die we hebben.’
Zijn boodschap was niet heel anders dan die van Rutte nu: Amerikaanse onmisbaarheid noopt tot bondgenootschappelijke verdraagzaamheid. Dat bondgenoten de Amerikaanse opstelling blijven pikken, zegt iets over de aard van het internationale statensysteem (veel regels, maar geen politie), over de waarde van Amerikaanse allianties voor kleinere landen én over de verregaande afhankelijkheid van veel bondgenoten.
En dus geeft minister van Defensie Dilan Yeşilgöz hoog op over het frequente en goede contact met haar collega Hegseth. En sust de Finse president Alexander Stubb het mediarumoer over de vragenlijst door te stellen dat hij deze niet ziet als druk. ‘Dit is de manier waarop deze regering opereert.’ Hij voegt er veelzeggend aan toe dat Finland onderdeel is van een kleinere groep landen die ‘de overdracht van verantwoordelijkheid binnen de Navo’ bespreekt.
Zijn onuitgesproken suggestie: Finland, wiens president regelmatig golf speelt met Trump, heeft bovenmatig veel invloed op wezenlijke zaken, zoals Trumps opstelling jegens Oekraïne en de nieuwe taakverdeling in een sterk veranderende alliantie. Ook in het Midden-Oosten en Oost-Azië valt op hoezeer bondgenoten die in het vizier van Donald Trump komen, telkens weer gematigder reageren dan je uit de mediaophef zou verwachten. Terwijl ze de alternatieven overwegen, zijn hun ogen ook gericht op de Amerikaanse politieke kalender.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant