De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent gaf deze week plotseling de opdracht om langlopende staatsobligaties op te kopen. Volgens analisten een wanhoopsdaad die niet kan verhullen dat de financiële wereld snel vertrouwen verliest in de Amerikaanse overheidsfinanciën.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
De staatsschuld aanpakken door die zelf op te kopen: dat klinkt als baron van Münchhausen die zichzelf aan zijn haren uit het moeras omhoogtrekt.
Inderdaad. Je staatsschuld kun je op die manier niet verkleinen. Want de Amerikaanse regering moet het geld om die leningen op te kopen zelf ook weer lenen.
Toch is het niet helemaal vestzak-broekzak wat Bessent doet. Hij betaalt het opkopen van langlopende schulden namelijk door nieuwe kortlopende schulden aan te gaan. Dat vergroot het risico dat de staatsschuld snel duurder wordt, zodra de rente verder stijgt.
Waarom zou je dat doen?
Zelf zei Bessent dat hij het doet omdat de markt voor langlopende schulden niet goed functioneert en de VS dat willen corrigeren. Maar volgens critici, zoals Nobelprijswinnaar Paul Krugman, is er geen andere reden te bedenken dan een politieke.
Door de oorlog met Iran, belastingverlagingen en het onwettig verklaren van importtarieven koerst de VS dit jaar af op een begrotingstekort van 5,8 procent. De staatsschuld loopt daardoor razendsnel op en passeerde afgelopen week de psychologische grens van 40 biljoen dollar (40 duizend miljard).
De rente op 30-jarig staatspapier was donderdag 5,22 procent, de hoogste stand sinds 2001 en een significante stijging ten opzichte van de 4,91 procent die gold voordat Trump president werd. Dat wordt alom gezien als een teken dat het vertrouwen van de financiële markten in de Amerikaanse economie tanende is. Krugman: 'Dat is een vernedering voor de regering-Trump en Bessent probeert dat plaatje er nu iets mooier uit te laten zien.'
Hoe werkt dat opkopen precies?
Als een staat geld leent, gebeurt dat doorgaans door een obligatie uit te schrijven met een bepaalde looptijd. De lening wordt 'verkocht' aan de belegger (vaak een pensioenfonds of een bank) die bereid is de laagste rente te ontvangen.
Op de financiële markt worden de obligaties gedurende de looptijd vaak doorverkocht. Daarbij geldt: als de obligatie minder waard wordt, stijgt de rente die je er als koper op ontvangt. Op de obligatiemarkt betekent een stijgende rente dat er minder animo is om de schuld te kopen. Door zelf op de markt langlopend Amerikaans schuldpapier te kopen, kan de regering dat beeld in theorie dus corrigeren.
Is dat ongebruikelijk?
Het opkopen van eigen schuldpapier komt vaker voor. Het is een van de dingen die kasbeheerders van landen doen in hun constante zoektocht om het risico en de kosten van staatsschuld optimaal op elkaar af te stemmen.
Het is wel heel ongebruikelijk dat een regering plotseling aankondigt op korte termijn meer langlopende schulden te kopen. De VS hadden namelijk al wel aangekondigd dat ze een aantal keer 2 miljard dollar aan langlopende schulden zouden opkopen. Maar dat heeft Bessent woensdag plotseling verhoogd naar 4 miljard euro per transactie.
En hoe reageerden de markten?
Niet overtuigd. Woensdag direct na de aankondiging, ging de rente op 30-jarig Amerikaans staatspapier weliswaar kort omlaag, maar vrijdag lag het percentage alweer boven dat van voor de aankondiging. ‘Dit is wel echt gezichtsverlies voor Scott Bessent’, oordeelt econoom Carsten Brzeski van ING. ‘Bessent heeft zelf een achtergrond in de handel en werd gezien als een relatief sterke bewindspersoon in de regering-Trump. Dat beeld loopt hierdoor schade op.’
Heeft dit ook gevolgen voor de gemiddelde Amerikaan?
Ja. Oplopende rentes op de obligatiemarkt vertalen zich uiteindelijk vooral in de rente die Amerikanen betalen op hypotheken, creditcards en het leasen van auto’s. De verwachting is dus dat het dagelijks leven voor veel Amerikanen duurder gaat worden, bovenop de toch al stijgende kosten voor brandstof. Precies wat de Trump-regering niet wil. Ook de rest van de wereldeconomie merkt het als de Amerikaanse economie het zwaar heeft.
Wat zou het vertrouwen van beleggers wel kunnen herstellen?
Daarvoor moet de begroting van de VS weer evenwichtiger worden. En dat kan onder druk van de stijgende rente op staatsschuld snel worden afgedwongen, zegt econoom Brzeski. ‘Nu geeft de VS al meer uit aan rente dan aan defensie. Als dat bedrag snel oploopt, moet de regering wel ingrijpen.’
Hij noemt het recente voorbeeld van Liz Truss, die onder druk van de stijgende rente op de staatsschuld al na vijftig dagen moest opstappen als premier van Groot-Brittannië. Brzeski: ‘Uiteindelijk zijn de obligatiemarkten machtiger dan welke politieke afspraak dan ook.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant