Frank Heinen is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
Er waren vrienden, we zaten aan tafel, er werd gegeten en gedronken en we hoopten dat de buren niet te veel last van ons ondervonden, en we praatten nog meer. En ik zat ertussen en ik luisterde en ik dacht: wat zou er gebeuren als nu een van ons iets volkomen ridicuuls zei? Soms, misschien wel juist op momenten waarop ik een diepe, troostende verbondenheid met anderen ervaar, overvalt me de vreemde angst. Dat iemand van wie je houdt, iemand die je denkt te kennen opeens iets zegt waardoor zich een kloof opent die je niet zomaar meer gedicht krijgt.
Dat je bijvoorbeeld - zoals ik recent in een interview in Trouw met Lucas en Chris Walters las - merkt dat je ouders en je zus in korte tijd in de meest uitzinnige complotten gaan geloven, en van de ene dag op de andere naar Rusland verhuizen, om daar ‘autarkisch te gaan boeren’. Of dat je op een dag de televisie aanzet en een vriend of familielid hoort filosoferen over het toegeven aan de wensen van een moordende agressor door bijvoorbeeld wat stukjes land op te geven.
Je hoort het, en je denkt: die mate van cynisme, die doet exotisch aan. (De Russische fotograaf Oleg Klimov vertelde in NRC over Berezniki, een snel verzakkende stad aan de oever van de Kama-rivier, die in 2007 werd bezocht door de minister Sergej Sjojgoe. Sjojgoe zou, in een bespreking over de toekomst van Berezniki, hebben gezegd: ‘Drie dagen nationale rouw zijn goedkoper dan een hele stad herhuisvesten.’ Min of meer die instelling, maar dan van iemand die geregeld aan je keukentafel zit.)
Bij misverstanden waar anderen in geloven (vrij naar Vasalis) schiet je verbeelding al gauw tekort. Tuurlijk, niemand ziet de wereld precies zoals jij, maar het is moeilijk voorstelbaar dat er mensen bestaan die álles anders zien. Die niet alleen ergens anders uitkomen, maar die al heel ergens anders begonnen lijken. In een ellenlang stuk op Liberal Currents schreef Toby Buckle deze week over het neofascisme, en hoe ingewikkeld (en nodig) het is voor hun tegenstanders om zich te realiseren dat fascisten daadwerkelijk geloven wat ze zeggen dat ze geloven: ‘Our current circumstance is indeed a strange one. We are fighting a representation of the world that is insane.’ Met andere woorden: het is geen grap, of hyperbool, of soep die minder heet gegeten wordt dan dat-ie wordt opgediend. Ze geloven het echt.
Na publicaties in NRC over de verbondenheid tussen verschillende FvD- gemeenteraadsleden en extreemrechtse groeperingen en bijeenkomsten, volgden de gebruikelijke, weinig geïnspireerde ontkenningen. Wij zijn niet antidemocratisch en ik en mijn vriend hebben gewoon een podium en geluidsinstallatie en die hebben we toevallig uitgeleend aan een NVU-manifestatie waar toen toevallig een neonazi sprak, zoals in het beklagenswaardige pechgeval van het Krimpenerwaardse gemeenteraadslid Melanie Scheurwater.
Het is eenvoudig om dit soort types níet te geloven, hun leugens zijn zo eenvoudig te weerleggen dat het bijna zonde is om het niet even te doen. Ingewikkelder is het om te geloven wat ze óók beweren, als wij niet meeluisteren, op podia en in appgroepen. Dat ze dat niet doen om te provoceren, of om zich af te reageren, of omdat ze in de war zijn, of vanwege groepsdruk of omdat hun kinderen geen huis kunnen krijgen, maar omdat ze het menen. Leer geloven dat ze het echt geloven. Dat ze geloven in iets ridicuuls, maakt het geloof niet minder reëel. En de avond ging voorbij en er werd weer eens niets gezegd dat onze gedeelde realiteit voorgoed in tweeën spleet. Althans: ik geloof echt van niet.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant