Het Russische leger heeft raketten getest vanaf de Koerilen, een eilandengroep waarop Japan aanspraak maakt. De test zet de gespannen verhoudingen als gevolg van een recent bezoek van de Russische president Vladimir Poetin aan de Koerilen verder op scherp.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Het gaat om een nooit opgelost territoriaal geschil ten noorden van Japan dat een geschiedenis van 150 jaar heeft. In de negentiende eeuw erkende Rusland het Japanse gezag over de eilandengroep Koerilen in ruil voor zeggenschap over het eiland Sachalin.
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, toen Japan zich na het Amerikaanse atoombombardement overgaf, bezette het Rode Leger de Koerilen. Japan houdt vol dat vier Koerilen-eilanden Japans zijn.
Anderhalve week geleden inspecteerde Poetin eerst de Russische vloot, die ten noorden van de Koerilen bezig is met militaire oefeningen. Daarna ging hij voor het eerst in zijn presidentschap naar het eiland Itoeroep, dat in Japan Etorufu wordt genoemd.
De Noordelijke Gebieden, zoals Japan de betwiste eilanden noemt, zijn een open zenuw voor rechtse nationalisten. Dit is de achterban van de Japanse premier Sanae Takaichi, die Poetins uitdaging dan ook niet liet passeren. Takaichi noemde op de Japanse televisie Poetins aanwezigheid op de Koerilen ‘totaal onacceptabel’.
Haar felle reactie mondde uit in een diplomatieke crisis met Moskou. De Russische buitenlandminister Sergei Lavrov veegde Japan deze week de mantel uit wegens ‘een agressieve militaristische koers’ en zei dat Takaichi’s protest ‘alle grenzen van het fatsoen overschrijdt’.
Nu blijkt dat Rusland ook ongebruikelijke rakettesten heeft uitgevoerd vanaf de Koerilen. Daarbij werd volgens het Russische persbureau Interfax een aanval op vijandelijke schepen gesimuleerd, waarbij alle doelen binnen een bereik van zeker driehonderd kilometer werden geraakt.
Naast het Bastion-kustverdedigingssysteem waren ook een kernonderzeeër en een marineschip, waarvan raketten kunnen worden gelanceerd, bij de oefeningen betrokken. Rusland heeft in 2016 het Bastion-systeem op Etorufu geïnstalleerd.
Zowel Rusland als Japan houden in het midden waar en wanneer de test precies heeft plaatsgevonden. Bronnen bij het Japanse ministerie van buitenlandse zaken zeggen volgens de Britse krant The Guardian dat Japan al eerder officieel protest heeft aangetekend. Dat zou zijn gebeurd nadat Moskou Tokio informeerde dat er vanaf vorige week zondag, dus na het voor Japan zo provocerende bezoek van Poetin, raketten zouden worden getest.
Rusland is al langer bezig zijn militaire activiteiten rond Japan op te voeren. Volgens het Japanse ministerie van Defensie drong een Russisch verkenningsvliegtuig vorige maand het Japanse luchtruim binnen, gevolgd door grootscheepse manoeuvres met zestig oorlogsschepen en 13.000 militairen.
Moskou en Beijing trekken zowel militair als diplomatiek steeds nadrukkelijker samen op tegen Japan als Aziatische bondgenoot van de Verenigde Staten. Bijvoorbeeld in juli bij een Russisch-Chinese marine patrouille die een rondje maakte rond Japan. Daarbij werden zowel de betwiste Koerilen-eilanden als een strategisch scheepvaartkanaal in het uiterste zuiden van Japan aangedaan.
De boodschap van deze exercitie was dat de keten van eilanden van Noord-Japan tot ruwweg Indonesië geen belemmering vormt voor Rusland en China. Deze zogeheten First Island Chain is in de Amerikaanse militaire strategie een belangrijke buffer, die moet verhinderen dat met name China vrije toegang tot de Stille Oceaan heeft.
Met China heeft Takaichi al maanden hoogoplopende ruzie nadat ze zich aan het begin van haar premierschap in november uitsprak over de kwestie Taiwan. Nu komt daar deze crisis bij met Rusland, terwijl Tokio sinds mei juist voorzichtig probeerde de door de Japanse steun aan Oekraïne verslechterde betrekkingen te herstellen.
Japanse studenten mogen weer naar Rusland, de buitenlandministers spraken elkaar voor het eerst in vijf jaar en Japanse ambtenaren bezochten Moskou om belangen in de Russische energiesector te behartigen. Japan, dat verstoken is van natuurlijke hulpbronnen, heeft nooit de Russische gaskraan dichtgedraaid. Met het oog op de problemen in de Straat van Hormuz hoopte Japan juist extra Russische olie te kopen.
De kans op toenadering lijkt echter verkeken. Takaichi zei vorige week dat het Japanse sentiment jegens Rusland door Poetins bezoek dusdanig is verhard dat herstel van de betrekkingen nu ‘moeilijk’ wordt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant