Japan heeft al ruzie met China, nu komt daar een crisis met Rusland bij. Een bezoek van de Russische president Vladimir Poetin aan de Koerilen, een eilandengroep waarop Japan aanspraak maakt, heeft de verhouding op scherp gezet.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Tokio heeft volgens de Russische buitenlandminister Sergei Lavrov ‘alle grenzen van fatsoen’ overschreden: woensdag werd de Japanse ambassadeur in Moskou dertig minuten berispt. De reden: de Japanse premier Sanae Takaichi had het gewaagd te protesteren tegen een bezoek van de Russische president Vladimir Poetin aan Itoeroep, onderdeel van de eilandengroep de Koerilen.
In Japan heet het eiland Etorofu, en zo zijn er nog drie Koerilen-eilanden die volgens Tokio Japans zijn. In de negentiende eeuw erkende Rusland het Japanse gezag over de Koerilen in ruil voor het eiland Sachalin. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog bezette het Rode Leger echter de Koerilen.
Poetin koos het tijdstip van zijn allereerste, voor Japan zo provocerende bezoek aan Itoeroep zorgvuldig. Twee dagen voordat Japan zijn doden uit de Tweede Wereldoorlog herdacht, ging hij op Itoeroep kaviaar eten. Er komen verkiezingen aan in Rusland en Poetin laat zich dan aan de bevolking zien, liefst ergens buiten bereik van Oekraïense drones.
De Noordelijke Gebieden, zoals Japan de eilanden noemt, zijn een open zenuw voor Japanse rechtse nationalisten. Dit is de achterban van de Japanse premier Sanae Takaichi, die Poetins uitdaging dan ook niet liet passeren. In plaats van het diplomatieke protest aan haar minister van Buitenlandse Zaken over te laten, zei Takaichi zelf op televisie dat dit ‘totaal onacceptabel’ was.
Moskou had Takaichi waar Poetin haar wilde hebben. Haar woedende reactie gaf het Kremlin weer reden om Japan uit te kafferen over Takaichi’s ‘openlijk agressieve militaristische houding’. Dit tot genoegen van Poetins vrienden, China en Noord-Korea. Dit antiwesterse driemanschap stemt zijn internationale agenda steeds meer op elkaar af en nergens is dat beter te zien dan in het gezamenlijk tergen van Japan.
China waardeert het dat Rusland Japan verwijt zijn ‘historische verantwoordelijkheid’ voor wandaden in de Tweede Wereldoorlog te ‘ontwijken’. Dat ondersteunt de Chinese campagne tegen de herbewapening van Japan. Onlangs riep Takaichi haar defensie-industrie uit tot de nieuwe motor voor economische groei.
Noord-Korea, al enkele decennia onder internationale sancties wegens zijn uitdijende kernwapenarsenaal, vindt het prachtig dat Japan door Moskou op de vingers wordt getikt, omdat Takaichi niet keihard wil beloven dat Japan in de toekomst nooit kernwapens zal bezitten. Dat is tegen jullie eigen grondwet, las Lavrov Japan de les.
Bij de aanhoudende spanningen met China na Takaichi’s scherpe uitspraken over de kwestie-Taiwan komt Rusland er nu als kopzorg bij. Tokio was sinds mei juist voorzichtig bezig de door de Japanse steun aan Oekraïne verslechterde betrekkingen met Moskou te herstellen.
Japanse studenten mogen weer naar Rusland, de buitenlandministers spraken elkaar voor het eerst in vijf jaar en Japanse ambtenaren bezochten Moskou om belangen in de Russische energiesector te behartigen. Ondanks de solidariteit met Oekraïne heeft Japan, dat verstoken is van natuurlijke hulpbronnen, nooit de Russische gaskraan dichtgedraaid. Met het oog op de problemen in de Straat van Hormuz hoopte Japan extra Russische olie te kopen.
Takaichi’s politieke voorbeeld, oud-premier Shinzo Abe, liet zich jarenlang door Poetin aan het lijntje houden. Die hield hem voor dat Japan misschien twee van de vier betwiste Koerilen-eilanden kon terugkrijgen. Zo kreeg Poetin de ene na de andere Japanse gunst los.
Takaichi zei vorige week echter dat het Japanse sentiment jegens Rusland door Poetins bezoek dusdanig is verhard dat het ‘moeilijk’ wordt de betrekkingen te herstellen. Wellicht zet ze de zaak verder op scherp door zich op Oekraïne te richten. Bijvoorbeeld door de samenwerking met Oekraïense dronespecialisten te intensiveren, een bezoek aan Kyiv te brengen en de al innige relatie met de Navo verder uit te bouwen.
Zo’n ramkoers komt neer op het opgeven van de Noordelijke Gebieden. En juist dat is onverteerbaar voor Takaichi en het nationalistische milieu dat haar groot heeft gemaakt. Poetins provocaties slikken of de Koerilen voorgoed kwijtraken: dat is het dilemma voor de Japanse premier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant