Nijmeegse wetenschappers zijn op een pijnlijke misstand gestuit: haast een op de drie onderzoeksartikelen over een bepaald soort proefdieronderzoek vertoont sporen van gesjoemel met plaatjes en cijfers. Vooral de studies afkomstig uit China rammelen.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De onderzoekers benadrukken: er is niets mis met de grote inzichten van de wetenschap, gepubliceerd in gezaghebbende vakbladen en goed getoetst door andere onderzoekers. Maar in de haarvaatjes van de wetenschap, in de meer gespecialiseerde vakgebieden, rommelt het.
‘Onze waarschuwing aan andere wetenschappers is: wees je hiervan bewust’, zegt René Aquarius (Radboud UMC), een van de onderzoekers die het gesjoemel deze week aan het licht brengt in een vaktijdschrift voor cardiologen. ‘Je kunt er niet zomaar van uitgaan dat alles wat in de medische onderzoeksdatabank PubMed staat, te vertrouwen is’, constateert ook zijn collega Kim Wever.
Al eerder ontdekten Aquarius en Wever dat in het proefdieronderzoek naar een bepaald soort hersenbloedingen, liefst 40 procent van het gepubliceerde werk aanwijzingen van bedrog bevat. In het vakgebied van het proefdieronderzoek naar microvaatschade na een hartinfarct, blijkt dat nu 28 procent. De artikelen bevatten technische plaatjes of zelfs complete tabellen die ook al in andere studies staan: een teken van ongeoorloofd knip- en plakwerk.
Waarschijnlijk gaat het om onderzoekers uit vooral opkomende economieën die publicaties op bestelling ‘laten maken’ om hun cv op te poetsen, bijvoorbeeld om aan de slag te kunnen als arts, denken de Nijmegenaren. ‘Er bestaan commerciële internetbedrijfjes waar je dit soort net echt lijkende publicaties kunt kopen’, zegt Wever.
Uit recent, ander onderzoek blijkt dat zeven op de tien van zulke nepartikelen uiteindelijk ook echt in de vakliteratuur belanden, vooral in de kleinere vakbladen. Zorgwekkend, vinden de Nijmegenaren. ‘Je kunt er niet zomaar uitpikken: dit is nep, dit is echt’, zegt Aquarius. ‘Dat maakt dit zo gevaarlijk. Misschien leg je iets goeds terzijde, of neem je een neponderzoek juist serieus.’
Zelf kwamen de onderzoekers de fraude op het spoor door 201 vakartikelen door te vlooien met software die dubbele plaatjes herkent. Na grondige handmatige controle vonden ze serieuze problemen bij 57 artikelen; twee op de drie keer was de auteur verbonden aan een Chinese instelling. Nagenoeg alle probleemartikelen waren tot dusver onopgemerkt gebleven.
‘Collega’s die dit horen, schrikken meestal erg’, vertelt Wever. ‘Ze gaan vaak eerst door een fase van ongeloof – is het echt zoveel? – gevolgd door relativering: ach, misschien zijn het gewoon foutjes. Begrijpelijk, want soms gaat het om studies die ze zelf ook hebben geciteerd in hun eigen onderzoek.’
De nieuwe massafraude ‘past in het beeld’, zegt Stan van Pelt, wetenschapsjournalist en auteur van het boek Sloppy Science over het onderwerp. Zeker de optelsom van proefdieronderzoek en Chinese onderzoekers klinkt bekend: ‘Ik kan me voorstellen dat je er in het proefdieronderzoek makkelijker mee wegkomt, omdat dat minder in de schijnwerpers staat dan onderzoek bij mensen. En bekend is dat in China de publicatiedruk in vooral het medisch onderzoek nog hoger is dan hier, en de kwaliteitscontrole slechter.’
Wever en Aquarius hebben de verdachte publicaties gemeld bij de betrokken wetenschappelijke uitgevers. ‘Die zullen hier verder naar moeten kijken’, zegt Aquarius.
Ondertussen in de kosmos, de wetenschapspodcast van de Volkskrant, gaat het theater in. Het thema van de avonden: wat is echt en wat is nep? Tijdens de avond ontdek je onder meer hoe AI-beelden, massapsychoses en placebo’s werken. Het is een show vol minicollege’s, met zélfs een illusionist. Kaarten beschikbaar via volkskrant.nl/live
Utrecht Tivoli Vredenburg - 10 september (Uitverkocht)
Rotterdam Oude Luxor - 16 september
Wageningen Junushoff - 28 oktober (Uitverkocht)
Haarlem Stadsschouwburg - 27 november (Laatste kaarten)
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant