De overheid maakt op 29 augustus excuses voor de gesloten jeugdzorg, mede door de aanhoudende kritiek erop van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass. Maar hij vindt de excuses in deze vorm onvoldoende. ‘Deze excuses gaan niet aanvaard worden.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Alle zo’n dertigduizend inmiddels veelal jongvolwassenen die in de gesloten jeugdzorg hebben gezeten zijn welkom. Maar tot nog toe hebben er zich 55 aangemeld voor de bijeenkomst waar zij excuses krijgen aangeboden voor hoe zij zijn behandeld. Op 29 augustus worden die excuses gemaakt door de overheid en de jeugdzorgbranche. Velen hebben een levenslang trauma overgehouden aan hun verblijf in omheinde instellingen, vanwege bijvoorbeeld gedragsproblemen of suïcidaliteit.
Dat de overheid nu het boetekleed aantrekt, is grotendeels te danken aan de strijd van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass (28). In april 2024 debatteerde de Tweede Kamer over zijn rapport Eenzaam gesloten. Uit de getuigenissen van vijftig jongeren over de zwaarste afdeling van de gesloten jeugdzorg bleek dat minderjarigen er voornamelijk opgesloten zaten, zonder behandeling en vaak blootgesteld aan geweld. Een Kamermeerderheid vond toen dat de overheid haar excuses moest aanbieden.
Eerder dit jaar vroeg Bhugwandass zich in zijn vervolgrapport Eenzaam gestorven af waarom die toegezegde excuses er nog steeds niet waren. Kort daarna maakte het ministerie van Volksgezondheid de datum bekend – vanwege ‘zorgvuldig overleg met de doelgroep’ zou het langer hebben geduurd. De organisatie Expex van jeugdzorgervaringsdeskundigen had meegedacht. Bovendien stelt de overheid 12 miljoen euro beschikbaar voor ‘herstelactiviteiten’, zoals lotgenotencontact en georganiseerde verwerkingsbezoeken aan instellingen.
Toch is Bhugwandass allesbehalve tevreden. In zijn netwerk hoort hij weinig animo voor de excuses. ‘Ik heb dit in gang gezet, maar het leidt alleen maar tot meer schade. Ik bied mijn excuses aan voor de uitkomst.’
Zelf zal hij niet aanwezig zijn. Sinds zijn eigen verblijf in de gesloten jeugdzorg lijdt hij aan PTSS. Ook kampt hij met ernstige gezondheidsproblemen sinds zijn mislukte suïcidepoging begin dit jaar. ‘Ik heb mijn handen er helemaal van afgetrokken. Deze excuses gaan niet aanvaard worden.’
Wat schort eraan volgens jou?
‘Het hadden welgemeende, doorleefde excuses moeten zijn, met passende maatregelen. In appgroepen zeggen veel jongeren dat ze dat niet zo ervaren. Ik hoor van niemand: ‘Ik ben blij dat er excuses komen.’
‘Het geld komt nauwelijks terecht bij de grote groep die blijvend lijdt onder de gevolgen van de gesloten jeugdzorg. Met de eerste 200 duizend euro zijn onder meer kampvuurbijeenkomsten georganiseerd, slechts een handjevol getroffenen is bereikt. En nu dreigt die 12 miljoen euro ook weer te worden besteed aan zorg en activiteiten waar de doelgroep niet op zit te wachten. Er had een schadefonds moeten komen, om getroffenen te helpen met bijvoorbeeld huisvesting, een hulphond of traumatherapie.’
Het ministerie zegt dat zij de excuses heeft vormgegeven in zorgvuldig overleg met de doelgroep.
‘Dat ze de getroffenen erbij hebben betrokken, is gelul. Ze hebben voornamelijk gesproken met een klein clubje, van wie sommigen niet eens in de gesloten jeugdzorg zaten, of zelfs ook hebben gewerkt in de jeugdzorgsector en dus aan de andere kant stonden. Het is geen representatie. Expex heeft zich laten gebruiken en is onvoldoende kritisch geweest. Het is pijnlijk dat de overheid, die de schade heeft veroorzaakt, nu de kaders bepaalt van hoe het herstel eruit moet zien.’
Ben jij betrokken bij de vormgeving van de excuses?
‘Bij de presentatie van mijn twee rapporten heb ik het ministerie aangeboden om mijn contacten met hen te delen. Zij hebben geen bereik onder deze jongeren en jongvolwassenen, ik wel. Maar er was geen interesse, ik ben nergens bij betrokken.
‘Ondertussen sluit minister Mirjam Sterk (Volksgezondheid) wel de weg af voor jongeren die in een hospice willen stoppen met eten en drinken. Terwijl sommigen die niet kunnen leven met hun opgelopen trauma dat nog als de enige uitweg beschouwen.’
Wat zou wel toereikend zijn?
‘Ook de rechtspraak en Raad voor de Kinderbescherming moeten dan excuses aanbieden. Er moet meer geld beschikbaar komen dan 12 miljoen euro. Bij die schatting van dertigduizend getroffenen is dat omgerekend 400 euro per onschuldig opgesloten jongere. Iemand die onschuldig in de gevangenis heeft gezeten, krijgt 100 euro schadevergoeding per dag. Ook moet het aantal mensen dat in de gesloten jeugdzorg heeft gezeten, exacter worden bepaald. Aan de doelgroep moet gerichter worden gevraagd wat zij nodig hebben.’
De gesloten jeugdzorg wordt afgebouwd, met excuses. Is dat geen stap vooruit?
‘Aanvankelijk wilde ik de excuses niet afschieten. Nu denk ik: waarom zou ik pretenderen dat dit goed genoeg is? Ik heb altijd iedereen tegen me in het harnas gejaagd, nu ongetwijfeld weer. Maar dit is wat integriteit inhoudt.’
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. Of chat op www.113.nl.
Reactie ministerie VWS
‘We hebben intensief met een aantal jongeren uit de gesloten jeugdzorg overlegd, onder meer van de organisatie Expex, en die stonden weer in contact met anderen. Alles is beslist in samenspraak met de doelgroep. We hadden Jason Bhugwandass graag erbij betrokken. Wij weten dat hij het niet eens is met onze keuze voor de besteding van het geld. Maar hij staat niet voor de hele doelgroep.’
Reactie Expex van jeugdzorgervaringsdeskundigen
‘Naast 55 personen uit de gesloten jeugdzorg hebben zich ook tientallen naasten van hen aangemeld voor de excusesbijeenkomst, hopelijk worden dat er nog meer. Ook wij horen geluiden dat sommigen de excuses niet als oprecht ervaren. Wij proberen aansluiting te vinden in de samenwerking en praten graag mee. Maar ook wij zijn niet 100 procent tevreden, onder meer over de onduidelijkheid over de besteding van die 12 miljoen euro. Bij elkaar zijn zo’n dertig ervaringdeskundigen betrokken geweest. Ingewikkeld is ook dat binnen de doelgroep iedereen zijn eigen behoeftes heeft. Wat ons betreft waren de excuses allang gemaakt, maar de overheid werkt traag. Zeker is dat we er nog lang niet zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant