Het is een gouden formule in televisieland: de beroemdheid als reisgids. Kijk maar naar Conan O’ Brien, Frans Bauer en Stanley Tucci. Hoor je er als a-lister nog wel bij, als je niet ook een reisprogramma presenteert?
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Komiek Conan O’Brien staat ergens in een tulpenveld te praten met Tilly Tulp. Even later fietst hij met gevaar voor eigen leven door de Amsterdamse binnenstad, waar hij bijna wordt geraakt door een agressief jengelende tram. En natuurlijk moet hij ook even langs bij een klompenmaker, want als je toch in dat gekke Nederland bent, moet je nu eenmaal de lokale cultuur eren.
O’Brien is in Nederland voor het derde seizoen van zijn reisserie Conan O’Brien Must Go, waarvoor hij eerder al landen bezocht als Spanje, Argentinië, India en Nieuw-Zeeland. O’Brien bezoekt per aflevering een ander land om, op groteske en dolkomische wijze, meer te leren over de cultuur aldaar. Zoals het een goede reisserie betaamt, is hij daarbij niet vies van wat lokale clichés.
Maar grappig is het zeker, om je krankzinnige cultuur te zien door andermans krankzinnige ogen. In de openingsminuten van de Amsterdam-aflevering wandelt O’Brien bijvoorbeeld over de vrijmarkt op Koningsdag, waar mensen trots hun vondsten laten zien – waarvan iedereen verder ook wel weet dat het vooral troep betreft.
Of zie de verbazing in de ogen van O’Brien als hij het fietsdepot in Amsterdam bezoekt, waar tienduizenden verwaarloosde, achtergelaten en verkeerd geparkeerde fietsen ‘vechten voor hun leven’. En verdomd, hij verkleedt zich zelfs nog even als Vincent van Gogh, al wordt hij bij het Van Gogh Museum geweigerd door behoorlijk chagrijnige beveiligers, die helemaal geen zin hebben in dit stukje theater van een Amerikaanse komiek.
Je kunt nog zoveel tulpen, klompen en Delftsblauwe huisjes in beeld brengen, maar wat mij betreft zijn die nukkige beveiligers de échte visitekaartjes van ons land. Het maakte O’Brien overigens weinig uit, want even later zegt hij tegen een Nederlandse basketballer die wilde leren trashtalken (‘Van Go-gh fuck yourself’, leert hij van O’Brien) dat ons volk ‘zo beleefd is’. Een reisprogramma geeft je niet altijd juiste inzichten over een volkje, blijkt maar weer.
Conan O’Brien Must Go speelt geregeld met de conventies van reisseries, maar omarmt ze ook. Daarmee is de komiek overigens lang niet de enige, want als beroemdheid lijk je bijna niet meer mee te tellen als je géén reisprogramma maakt.
Het genre is in de tijd van de streamingdiensten alleen maar uitgedijd, met talloze beroemdheden die weleens zin hadden om meer van de wereld te zien. De kijker moet dan maar hopen dat hun hobbyreizen een beetje boeiend uitpakken en dat de programma’s net wat verdergaan dan aanlokkelijke beelden van de Eiffeltoren, de Tower Bridge en de Amsterdamse grachten.
Het genre gaat daarbij vaak allerlei kanten op, waarbij veel programma’s een eigen twist(je) hebben. In The Reluctant Traveler reist de Canadese acteur Eugene Levy (bekend uit Schitt’s Creek) bijvoorbeeld met (gespeelde) frisse tegenzin de wereld rond, vaak met een komische insteek. De Britse ster Joanna Lumley (bekend uit Absolutely Fabulous) maakte eerder ook meerdere reisseries met een komische insteek.
Acteur Stanley Tucci houdt het liever oprecht en uitsluitend bij Italië, waar hij voor zijn series Searching for Italy en Tucci in Italy zo veel mogelijk wil leren over alle diverse culturen en de culinaire hoogtepunten van het land. Collega-acteur Eva Longoria maakte de series Searching for France, Searching for Mexico en Searching for Spain, waarin ze ook vooral geïnteresseerd is in de culinaire en culturele tradities van die landen.
Mensen als Tucci en Longoria zijn daarmee toch vooral schatplichtig aan Anthony Bourdain, die het genre op de kaart zette met zijn reisserie No Reservations (2005-2012). De overleden chef-kok is in zekere zin nog altijd de oervader van het genre, en niemand heeft dat gat ooit helemaal kunnen opvullen.
Dat laatste hoeft natuurlijk ook helemaal niet, want voor sommige beroemdheden heeft al dat reizen ook gewoon iets louterends. Dat zien we bijvoorbeeld als beroemdheden hun familie of vrienden betrekken bij hun (wereld)reizen. Zo maakte acteur Ewan McGregor met zijn goede vriend Charley Boorman de Long Way…-series, waarin ze per motor de hele wereld ontdekken. En komiek en acteur Jack Whitehall maakte voor Netflix de bijzonder leuke serie Jack Whitehall: Travels with my Father, waarin hij samen met zijn nukkige vader al kibbelend de wereld rondreist.
Dichter bij huis vinden we iemand als Vlaming Tom Waes, die in Reizen Waes juist gaat voor de plekken waar toeristen níét snel zullen komen. Verwacht bij hem niet altijd tulpenvelden of Italiaanse idylles, maar wel plekken als Sierra Leone, Turkmenistan, de Pitcairneilanden en Bangladesh. In Nederland hebben we dan weer iemand als Floortje Dessing, die in haar programma’s ook zelden kiest voor de reisclichés.
In Nederland zien we sowieso vaker reisseries van mensen die daadwerkelijk enige kennis hebben van een regio of gebied, zoals bijvoorbeeld te zien in veel VPRO-series. Een programma als 3 op reis draait dan weer veel meer om de bestemmingen, waarbij de presentatoren toch vooral van secundair belang zijn.
Leukste uitzondering op die regel zijn Frans en Mariska Bauer, die voor De Bauers onder meer naar de Verenigde Staten en China trokken, met de nodige cultuurbotsingen tot gevolg (‘Dit is niet de bedoeling Mariska. Ik wil gewoon babi pangang of iets wat ik herken.’).
En zeker in tijden van verkiezingen is er altijd wel een Beau van Erven Dorens of Tijs van den Brink te vinden die maar wat graag afreist naar de Verenigde Staten, voor veel Nederlandse presentatoren nog altijd hét beloofde land als het gaat om reistelevisie.
Rode draad in al deze reisseries is dat het zelden draait om de bestemming, maar des te meer om de beroemde reisgids. Een land kan nog zo veel te bieden hebben: zonder goede gids blijft het hooguit een ansichtkaart.
Het derde seizoen van Conan O’Brien Must Go is vanaf zaterdag 22 augustus wekelijks te zien op HBO Max.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant