Frank Heinen is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
Verschillende kranten, waaronder de Volkskrant, hebben boetes van vele tienduizenden euro’s opgelegd gekregen vanwege te positieve berichtgeving over Het Medicijn Dat Niet Genoemd Mag Worden, een middel dat is geregistreerd als diabetesmedicijn maar door hele volksstammen wordt gebruikt om grondig mee af te vallen. Half Hollywood, het reallife Spriet uit Kees Leibbrandts kinderboek Spaghetti van Menetti, halveert zichzelf ermee.
De boetes waren opgelegd door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, een orgaan waar het motto ‘Regels Zijn Regels’ in 24-karaats gouden letters op kantoor hangt. Het Medicijn Dat Niet Genoemd Mag Worden, dat dus geregistreerd is als diabetesmedicijn, mag namelijk niet worden besproken in relatie tot afvallen. En als ook maar de schijn wordt gewekt dat publicaties over een medicijn een wervend effect zouden kunnen hebben, is het al mis. Zo werd een boete opgelegd vanwege een artikel in deze krant waarin een studie in Nature waarin enkele opvallende, positieve bijeffecten van HMDNGMW waren opgedoken neutraal werden besproken.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Een interessant gedachte-experiment: elke vorm van positieve aandacht een soort sluikreclame, goed nieuws als reclame voor het bestaan. Een mooie toneelrecensie? Reclame voor de productie en de makers, voor de kunstsector, voor alle theaters waar de voorstelling gaat spelen. PSV wint? Reclame voor de club, voor trainer Peter Bosz, voor Brabant. Zonnig weer morgen? Reclame voor alle terrassen, natuurgebieden en zomerkledingfabrikanten, en voor buiten in het algemeen. En voor de meteoroloog in kwestie, mits goed voorspeld.
Dat bij medicijnen goed op ongeoorloofd enthousiasme wordt gelet, lijkt geruststellend. Het is een gevaarlijke business, met kwetsbare, ongeduldige consumenten en stinkend rijke fabrikanten die nergens voor terugdeinzen. Bij Nieuwsuur vertelde een redacteur die een reeks had gemaakt over afslankmedicatie dat een farmaceutisch bedrijf zich achteraf had gemeld. Boos, want hun product was niet genoemd. Daarop werd de redactie gesommeerd de uitzending offline te halen en volgde een eis tot rectificatie en een melding bij de Inspectie. Kortom: iets bespreken is een melding, iets niet bespreken ook.
In oudere artikelen van deze krant – zoals een stuk uit juni over de verdubbeling van het aantal vergiftigingen door afslankmedicijnen – is online inmiddels driftig gesnoeid. ‘Omdat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd dit mogelijk beschouwt als reclame, ziet de redactie zich genoodzaakt namen en foto’s van afslankmedicijnen te verwijderen, in elk geval tot de hoogste bestuursrechter hierover een uitspraak heeft gedaan.’ Omdat je van je fiets kunt vallen en je nek kunt breken, ziet de redactie zich genoodzaakt de namen van fietsenmerken te verwijderen. Een fiets is een vervoermiddel, geen hulpstuk bij lichaamsbeweging.
De boetes kregen veel aandacht; journalistennieuws is het favoriete nieuws van veel journalisten. Wat in de journalistiek ‘censuur’ wordt genoemd, heet elders weer ‘dieet’. Veelgehoorde term: het chilling effect, het effect dat media voortaan wel twee keer zullen nadenken om over HMDNGMW of andere toverpillen te publiceren. Wie uit alle macht wil voorkomen dat positief over een fenomeen wordt bericht, frustreert een open gesprek en zal uiteindelijk verhinderen dat bezwaren en kritiek de ruimte krijgen.
En dan kom je niet aan met afvallen alleen. Dan zal het ook moeten blijven gaan over dunheidstrends, cosmetische ingrepen en de woekerende obsessie met uiterlijk in het algemeen, én over de rol van artsen en specifieke medicijnen. Als de Inspectie er werkelijk is voor de volksgezondheid, lijkt ‘regels zijn regels’ me in dit geval tamelijk mager.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.