Met zijn zwarte komedie Kontinental ’25 geeft beroepsontregelaar Radu Jude andermaal de hedendaagse (Roemeense) maatschappij ervan langs. Ook de kijker wordt niet gespaard.
schrijft voor de Volkskrant over film, met speciale aandacht voor filmmuziek en horror.
Ooit was hij de atletiektrots van Roemenië. Nu zwalkt de thuisloze Ion mummelend en vloekend door Cluj-Napoca, de grootste stad van regio Transsylvanië.
In de ene scène uit Kontinental ’25 staat Ion (Gabriel Spahiu) te pissen in een vuilnisbak, in de volgende krijgt hij ruzie met een robothond. Zo zou het makkelijk kunnen verdergaan, met deze absurdistische impressies uit een kapot leven.
Maar zo gáát het niet verder, in deze nieuwe sardonische komedie van Radu Jude (Bad Luck Banging or Loony Porn, Don’t Expect Too Much from the End of the World). Wanneer deurwaarder Orsolya (Eszter Tompa) met gendarmes opdaagt bij het kelderhok waar Ion overnacht, zorgt dat voor een radicale koersverandering.
Het viel te verwachten van beroepsontregelaar Jude: een film waarin de veronderstelde protagonist abrupt het veld ruimt, precies wanneer je je aan hem begint te hechten. Laat (schijn)betrokkenheid nou net een van de hoofdthema’s zijn van Kontinental ’25, dat op het Filmfestival van Berlijn de Zilveren Beer voor beste scenario kreeg.
Niet Ion maar gezinsvrouw Orsolya, lid van de gemeenschap van etnische Hongaren in Cluj, blijkt het hoofdpersonage. Steeds weer vertelt ze aan anderen wat er in dat kelderhok gebeurde, hoe ze sindsdien wordt verteerd door schaamte en schuld.
Elke bekentenis markeert een etappe van de existentiële crisis die Orsolya doormaakt. Ion wordt gereduceerd tot een scharnier in het verhaal, terwijl Orsolya’s wroeging alsmaar prozaïscher voelt. Geen van haar gesprekspartners zegt iets zinnigs terug: niet haar echtgenoot, niet vriendin Oana en ook niet Fred, de ex-student met wie Orsolya het op een zuipen zet. En al helemáál niet de priester bij wie ze haar hart uitstort.
Kontinental ’25 – de titel verwijst naar Roberto Rossellini’s Europa ’51 – ziet het allemaal bedrieglijk onverschillig aan. De met een iPhone gefotografeerde film voltrekt zich in statische, steriele shots, waarbij hoogstens de autofocusfunctie van de telefoon voor wat beeldrimpelingen zorgt. Dialoogscènes worden afgewisseld met ansichtkaartachtige vignettes van Cluj die een steeds hardnekkigere indruk van wansmaak en totale troosteloosheid wekken.
Het telt op tot een even bittere als zwart-komische maatschappijschets van het moreel failliete Roemenië/Europa/Westen, die de hoop op verbetering wel zo’n beetje heeft opgegeven. Toch lijkt Jude iets te willen wakker schudden in zijn publiek, bijvoorbeeld wanneer hij Orsolya een mechanische dinosaurus laat strelen, een bizar, ontroerend beeld, of haar opvoert in dezelfde locaties die eerder door Ion werden bezocht.
Op een gegeven moment schotelt Fred (Adonis Tanța) aan Orsolya een (echte?) internetvideo voor van een Russische soldaat die wordt bedreigd door een Oekraïense drone: bang dat de drone hem halfdood in de greppel zal achterlaten, brengt de militair liever zichzelf om het leven met handgranaten. Jude toont de door de drone gemaakte videobeelden in close-up: onontkoombaar, immens confronterend. Maar het is ook de ene emotieloze registratie ingekaderd in de andere.
Misschien dat Jude hiermee de grens van het betamelijke ruimschoots overschrijdt. Of misschien doet de film met deze scène juist zijn sterkste ethische beroep op je: niet alleen door erop te wijzen dat zulke gruwelen gebeuren, maar ook door ze meteen weer te vergeten.
Drama
★★★★☆
Regie Radu Jude
Met Eszter Tompa, Gabriel Spahiu, Adonis Tanța, Oana Mardare
109 min., in 29 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant