De ontslagen defensieminister Mychajlo Fedorov is zo’n beetje de eerste serieuze stem in Oekraïne die durft op te roepen tot verkiezingen. De voormalige techondernemer en vertrouweling van Zelensky is daarmee plots een politieke sleutelfiguur geworden.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Mychajlo Fedorov kijkt strak in de camera vanachter een eikenhouten tafel, met daarop een laptop en een leeslampje in een verder donker decor. ‘We kunnen ons niet door Poetin laten gijzelen en hem laten bepalen of Oekraïners hun leiders mogen kiezen’, zegt de gewezen minister in een videoboodschap. Nog geen enkele serieuze Oekraïense politicus heeft tot dan toe opgeroepen tot het uitschrijven van verkiezingen, volgens de grondwet verboden in oorlogstijd.
Maar Fedorov doet het wel. ‘Democratie is juist een van de dingen waar we aan het front voor vechten. (...) We moeten het democratische proces hervatten, ook al is het oorlog.’
Hij zegt het niet expliciet, maar alles wijst erop dat de 35-jarige Fedorov wil meedoen aan die verkiezingen. Sinds hij in juli het veld moest ruimen als minister van Defensie is hij een boegbeeld geworden van verzet tegen Zelensky’s beleid. Het gedwongen vertrek van de populaire minister leidde tot ongekende protesten en het ontslag van legerbaas Oleksandr Syrsky, met wie Fedorov overhoop lag, maar niet tot zijn herbenoeming tot defensieminister, zoals hij had geëist. Inmiddels is hij misschien wel uit op het hoogste ambt: dat van president.
Fedorov werd geboren in Vasylivka, een zuidelijk stadje aan de Dnipro dat nu in Russische handen is, en groeide op in het nabijgelegen Zaporizja. Als kind was hij een fanatieke gamer, en als tiener begon hij zijn eigen online-advertentiebedrijf, dat uitgroeide tot een partner van Facebook.
Na een mislukte poging parlementariër te worden namens een kleine libertarische partij, werd hij in 2019 de online-manager van Zelensky. De campagne waarmee de komiek het tot president schopte, speelde zich vrijwel volledig online af. Na zijn verkiezing beloonde Zelensky de toen 28-jarige Fedorov met een plek in zijn kabinet, als minister van Digitale Transitie én vicepremier.
Fedorov oogstte lof met de introductie van Diia, een overheidsapp waarmee burgers onder meer auto’s kunnen registreren en echtscheidingen aanvragen, een verademing na de nog uit de Sovjettijd stammende bureaucratie. In een peiling van denktank Razumkov Centre in 2024 kwam hij uit de bus als de minister die het meeste vertrouwen genoot.
Fedorov gold in die tijd als naaste vertrouweling van de president en verdedigde hem zelfs publiekelijk toen er protesten uitbraken omdat Zelensky de corruptiewaakhonden hun onafhankelijkheid dreigde af te nemen. Hij overleefde als enige de ene na de andere herschikking in het kabinet en was het langst zittende kabinetslid.
Het was daarom geen verrassing dat Fedorov begin dit jaar werd gepromoveerd tot defensieminister, de jongste ooit. Tijdens zijn vorige ministerschap had hij de oorlogstechnieken van het leger al helpen moderniseren. Als defensieminister wilde hij daarmee doorgaan. Met succes: hij geldt als het brein achter de droneaanvallen op olieraffinaderijen diep in Rusland die hebben geleid tot een voor Poetin zeer pijnlijk brandstoftekort. Het maakte Fedorov nog geliefder bij de bevolking dan hij al was.
Fedorov runde het ministerie van Defensie een beetje als een techstart-up, waar jonge analisten net als hij in sweaters naar het werk kwamen, zo tekende The New York Times in mei op in een reportage. Hij maakte lange dagen en zwoer bij een dieet van salades en boekweitbrood.
Hij heeft nooit in het leger gediend maar onderhoudt goede banden met de techwereld: dankzij zijn contacten met Elon Musk kon het Oekraïense leger al in het begin van de oorlog gebruikmaken van diens Starlink-netwerk, dat later voor Rusland werd uitgeschakeld. Hij sprak in Kyiv meerdere malen met CEO’s van Google en Palantir over investeringen in moderne Oekraïense oorlogstechnologie.
Fedorov heeft een heilig geloof in autonome, zelfbesturende wapens, volgens hem de ‘nieuwe kernwapens’. ‘De wereld heeft veiligheid nodig, en alleen autonome wapens kunnen die bieden’, zei hij eens. Een assistent zei tegen The New York Times dat hij oorlog ziet als een wiskundig model.
Zijn tech-optimisme zette kwaad bloed bij oude rotten in het leger, die Fedorovs benadering beschouwden als losgezongen van de koude, modderige loopgraven aan het front. Zijn moderne wapenprogramma’s waren een doorn in het oog van oude producenten die hun broodwinning verloren zagen gaan. Aanpassingen in de salarisschalen van het leger zouden volgens de oude garde vooral in het voordeel zijn van nieuwkomers.
Een van de conservatievelingen die Fedorov op zijn pad vond, was opperbevelhebber Syrsky, die vasthield aan oorlogstechnieken- en tactieken uit de Sovjettijd. Tot veler verbazing koos Zelensky vorige maand de kant van Syrsky en ontsloeg hij Fedorov. De afloop is bekend.
Na Zelensky’s voordracht van Jevheni Chmara als nieuwe defensieminister kiest Fedorov de frontale aanval op de president. ‘Het is een gevaarlijke ontwikkeling als het belangrijkste criterium voor iemands aanstelling niet diens professionaliteit of prestaties zijn, maar diens loyaliteit aan het systeem’, zei hij in de video.
Terwijl het parlement instemde met Chmara’s benoeming, verzamelden Oekraïners zich woensdag opnieuw bij het parlementsgebouw om hun steun te betuigen aan Fedorov. ‘De macht is aan het volk’, stond op een van de protestbordjes. Al lijkt de kans voorlopig klein dat verkiezingen in oorlogstijd zullen bepalen wie namens het volk de macht krijgt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant