Er zijn chocoladefabrieken die ethische chocolade verkopen. Hoera. Alleen is het niet helemaal duidelijk wat ze met dat begrip ‘ethische’ bedoelen. Is het chocola met ethisch effect, zoals je gezond wordt van een gezonde appel?
Of is het chocola die op ethisch verantwoorde wijze is geproduceerd, zoals een onbespoten appel niet bespoten is met gif? Of is de chocola op raadselachtige wijze zelf ethisch, omdat chocola leeft en een eigen wezen heeft, zoals een groene appel van zichzelf groen is en een verse appel vers? Vragen, vragen, vragen.
Misschien vindt u dit onderwerp niet zo boeiend, maar ethiek is nu eenmaal in de mode. Grote AI-bedrijven huren opeens om het hardst ethici in om de toekomst vorm te geven. Moraalfilosofie: „the hot new field for a high-paying job”, zegt journalist Rachel Kleinman. Boft u dus even dat ik ooit ben opgeleid als moraalfilosoof! U krijgt hier zomaar van mij dure inzichten in de wereld van de ethiek cadeau.
In de wereld van de ethische chocola is het helaas nog een rommeltje. Bij Tony’s Chocolonely lieten ze in 2021 sip weten „niet op alle lijsten met ethische chocolademerken” te staan. Ze waren bijvoorbeeld net van slavefreechocolate.org gegooid. Maar gelukkig waren er ook „ethische chocoladelijsten die ons wel hebben opgenomen”. Zo zie je dat er niet alleen ethische chocola is, er zijn ook ethische lijsten. En die verschillende ethische lijsten bevatten dus verschillende soorten ethische chocola.
Je kunt je voorstellen dat het met ethische AI minstens zo ingewikkeld is. Als je lijsten maakt van AI-systemen die ethisch verantwoord zijn geproduceerd, zeg maar de ‘onbespoten AI’, dan moet je hetzelfde soort dingen checken als bij chocola. Worden arbeiders wel of niet uitgebuit, langs welke weg zijn data verkregen, hoe vervuilend is de productie, hoeveel beslag wordt er gelegd op water en elektriciteit? Maar ook: bij wie komen de investeringen vandaan, hoe worden kosten en baten verdeeld, hoe zit het met belasting betalen? En met corruptie?
Trap bij dit soort lijsten dan niet te snel in claims van bedrijven. Chocoladefabrikant Lindt is deze zomer in de Verenigde Staten voor de rechter gedaagd vanwege vermeend gebruik van kinderarbeid bij de productie. Sowieso scoort Lindt slecht op een ethische chocoladeranglijst. Maar ja, zei Lindt in het verleden tegen de rechter. Natuurlijk waren claims over productiekwaliteit niets anders dan „puffery”, opgeblazen reclamepraatjes. Wie nam die nou letterlijk? En, inderdaad, hoe letterlijk moeten we de ethische puffery rondom AI nemen, denkt u?
Vervolgens kun je ook lijsten maken van het gezonde appel-effect, dat wil zeggen, het effect dat AI heeft op de gebruiker. Mensen stellen uiterst intieme, emotionele, morele en politieke vragen aan AI-systemen. Wie bepaalt vervolgens welk advies moreel verantwoord is en gezond voor de mensheid? Ja, die hippe moraalfilosofen natuurlijk, die voor veel geld worden ingehuurd. Maar hoe weten die dat? En wie beoordeelt of ze dat überhaupt kunnen weten en hoe beoordeelt diegene dat dan weer? Zal ik eens voor veel geld een keurmerk opstellen?
Ten derde kun je checken of de systemen en modellen zelf een moreel bewustzijn hebben en of ze leven. Dan kun je ook van hun gedrag een ethische ranglijst opstellen. Nou leeft een AI-systeem natuurlijk net zo min als een chocoladereep, maar de fabrikanten zeggen van wel. Ze bestuderen het zogenaamde bewustzijn en de quasi emoties van hun taalmodellen en gaan zelfs langs bij de paus met de vraag of AI een kind van God is.
De moraalfilosofen moeten tegenwoordig ook dit soort bedrijfsclaims ondersteunen. Ze moeten voor AI een soort persoonsbegrip verzinnen dat menselijk lijkt, zodat steeds meer beslissingen aan AI worden overgelaten. Maar weer niet zo menselijk dat de bedrijven hun AI niet gewoon als product kunnen verkopen. Dit vraagt om veel filosofische puffery en daardoor ontstaat opeens rumoer in de filosofische wereld.
Er lijkt behoefte te komen aan lijsten van al dan niet ethische ethici. In een open brief hebben filosofen de filosofische tijdschriften verzocht na te gaan of auteurs van filosofische bijdragen niet in de zak van het bedrijfsleven zitten. En filosoof Carmody Grey van de Radboud Universiteit, die zelf door Anthropic werd uitgenodigd naar San Francisco te komen, vroeg zich af of ze daar alleen was voor een stempel van goedkeuring. Om taalmodel Claude „de status van een moreel en intellectueel wezen te geven”.
Volgens Grey is onafhankelijk onderzoek naar AI hard nodig. „Maar omdat AI-bedrijven toenadering zoeken tot universiteiten en intellectuelen, ligt die onafhankelijkheid onder vuur.”
Zo is het. Of je je zinnen nu zet op ethische chocola, AI of ethici: oplettendheid is geboden.