Deze week is het een jaar geleden dat de 17-jarige Lisa werd vermoord. De zaak veroorzaakte een schokgolf in de samenleving en de discussie over de veiligheid van vrouwen op straat barstte los. Wat is er sindsdien veranderd?
‘De nacht is ook van ons.’ ‘De straat is ook van ons.’ En: ‘Man, zeg er wat van!’ Vorig jaar klonken deze drie leuzen ’s nachts in 22 steden en dorpen, verspreid over het hele land. Duizenden vrouwen en honderden mannen stapten op felverlichte fietsen om met veel kabaal te protesteren tegen gendergerelateerd geweld.
Vanaf vrijdagnacht zal dit geluid weer klinken. Althans, als het aan de Dolle Mina’s ligt. In zo’n tien steden organiseert de feministische actiegroep opnieuw nachtelijke fietstochten. ‘Afgelopen jaar is het besef gegroeid dat vrouwen, meisjes en queer personen zich vaak onveilig voelen op straat’, zegt Dolle Mina Nynke van Zwol. ‘Maar je moet hier aandacht voor blijven vragen.’
Deze week is het een jaar geleden dat de 17-jarige Lisa ’s nachts door een asielzoeker werd vermoord, terwijl ze naar huis fietste. Hoewel moordzaken als deze uitzonderlijk zijn, veroorzaakte haar dood een schokgolf in de samenleving. Zowel voorvechters van vrouwenrechten als extreemrechtse groeperingen grepen het drama aan om op hun eigen manier aandacht te vragen voor veiligheid voor vrouwen.
Zo volgde al snel de campagne ‘Wij eisen de nacht op’. De gemeente Amsterdam investeerde kort na de moord 6 miljoen euro extra om de veiligheid van vrouwen te verbeteren. Op verschillende plekken in het land werd extra verlichting neergezet. Er werden bosjes gesnoeid. En het kabinet overwoog de mogelijkheid om pepperspray te legaliseren, om later te concluderen dat het te gevaarlijk was.
Is er nu, een jaar later, al echt iets veranderd? Zijn vrouwen veiliger in de openbare ruimte?
Aandacht voor de veiligheid van vrouwen is niet iets van het laatste jaar. Het afgelopen decennium leidden verschillende incidenten tot het besef dat er iets grondig mis is.
De opkomst van de #MeToo-beweging bijvoorbeeld, nadat filmproducent Harvey Weinstein in 2017 werd beschuldigd van seksueel geweld. De onthullingen in 2022 over misstanden bij televisieprogramma The Voice of Holland. De gruwelijke verhalen over Gisèle Pelicot, wier man haar drogeerde en liet verkrachten.
De maanden voor de moord op Lisa was het onderwerp ook al in het nieuws: in korte tijd werden er zeker drie vrouwen door hun (ex-)partner vermoord, en waren er aanvallen van seksueel geweld in de bossen en pogingen daartoe.
‘Bij elk incident komt er aandacht bij’, zegt Mariëtte Hamer, sinds april 2022 regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. ‘Nieuwe bewegingen ontstaan op bewegingen die er al waren.’
Gemeenten nemen al langer maatregelen die de veiligheid van vrouwen moeten bevorderen. Sinds 2024 is seksuele intimidatie op straat strafbaar geworden. Maar na de dood van Lisa kwamen de ontwikkelingen ‘door de toegenomen maatschappelijke druk’ wel in een stroomversnelling, denkt Danique de Jong van ‘Wij eisen de nacht op’. ‘Aan veel initiatieven was anders hoogstwaarschijnlijk minder prioriteit gegeven, of er was geen draagvlak geweest.’
Ze wijst onder meer op het extra geld dat het kabinet vorig najaar in de miljoenennota vrijmaakte, onder meer voor de opvang van vrouwen die niet meer thuis kunnen wonen, bijvoorbeeld vanwege huiselijk geweld. Daarnaast bracht een aantal gemeenten het afgelopen jaar plekken in kaart waar vrouwen zich onveilig voelen – alleen al in Amsterdam bleken dat er 170 te zijn. En ook in de horeca zette de moord op Lisa het gesprek over veiligheid verder op scherp, zegt een woordvoerder van Koninklijke Horeca Nederland. ‘We zien meer trainingen, campagnes, meldpunten en gesprekken over grensoverschrijdend gedrag.’
Meetbaar succes is er nog niet. ‘Of de veiligheid op straat echt is toegenomen, kun je pas zeggen na een langere periode’, zegt Marieke Liem, hoogleraar veiligheid en interventies aan de Universiteit Leiden. Uit een EenVandaag-opiniepeiling bleek deze week dat nog altijd 79 procent van de vrouwen tussen de 18 en 34 jaar zich onveilig voelt als ze ’s nachts alleen op straat is.
Toch ziet Danique de Jong van ‘Wij eisen de nacht op’ wel degelijk een verandering. Door de aandacht voor de problematiek zijn meer mensen zich bewust van de gevoelens van onveiligheid die veel vrouwen ervaren. ‘Hoeveel vrouwen een omweg naar huis nemen, hun livelocatie delen of met een appje laten weten dat ze veilig zijn thuisgekomen: dat is echt veranderd.’
Van Zwol beaamt dit. 'Ik merk vooral dat de wat jongere mannen – degenen die niet de manosfeer aanhangen – zich realiseren dat de andere helft van de bevolking zich vaak onveilig voelt.'
Gebeurt er voldoende? Volgens Mariëtte Hamer nog niet. ‘We praten veel over de incidenten, maar vinden het lastig het over de onderliggende patronen te hebben. Hoe komt het dat vrouwen onveiliger zijn dan mannen? Er is een cultuurverandering nodig om dat te veranderen.’ Ze ziet op dat vlak overigens wel lichtpuntjes. ‘Ik voer zelf gesprekken hierover met steeds meer mannen. En er zijn ook mannelijke burgemeesters die zich hiervoor inzetten. Jan van Zanen in Den Haag bijvoorbeeld. En Jeroen Dijsselbloem in Eindhoven.’
‘Uiteindelijk begint het bij de basis’, zegt Nynke van Zwol, ‘bij de opvoeding, op school en zelfs al op de crèche. Het moet voor iedereen duidelijk zijn dat iedereen gelijk is en dat niemands lichaam van een ander is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant