De nieuwe AI-supercomputer in de provincie Groningen wordt minder krachtig dan de bedoeling was. De vereiste AI-chips zijn afgelopen jaar veel duurder geworden dan verwacht.
is economieredacteur van de Volkskrant en schrijft over technologie. Speciale aandacht heeft hij voor de opmars van kunstmatige intelligentie.
De vorig jaar aangekondigde ‘AI-fabriek’ bestaat uit een expertisecentrum en een supercomputer. In totaal is voor het project 201 miljoen euro aan Europees en Nederlands publiek geld beschikbaar, waarvan 64 miljoen voor de supercomputer zelf.
Maar nu de chips die het hart van deze fabriek moeten vormen rap duurder zijn geworden, zijn er minder aan te schaffen dan gehoopt. Dat bevestigt Surf, een ict-organisatie van Nederlandse onderzoeksinstellingen die betrokken is bij de AI-fabriek, na berichtgeving van RTV Noord. Sommige componenten zijn volgens Surf in prijs verdubbeld of zelfs meermaals over de kop gegaan.
De AI-fabriek in Groningen is onderdeel van een breder EU-project voor Europese supercomputers. Het idee is dat ze onder meer universiteiten, ziekenhuizen en startups van rekenkracht gaan voorzien om de technologische afhankelijkheid van de VS en China te verminderen.
Er wordt gedacht aan het trainen van AI-modellen voor onderzoek naar eiwitten, of de ontwikkeling van AI-toepassingen door het mkb. Tot dusverre zijn er negentien van dit soort publiek gefinancierde AI-fabrieken gepland in Europa.
Een bijbehorend ‘expertisecentrum’ in een voormalige tabaksfabriek in de stad Groningen moet dit jaar al opengaan. Hier kunnen gebruikers van de supercomputer terecht voor advies. Het vorige kabinet beschreef de AI-fabriek als ‘een broedplaats voor innovatie, van slimme landbouw tot betere zorg, en van energienetwerken tot veiligheid, defensie en maakindustrie’.
Voor de bouw van de supercomputer zijn onder meer graphics processing units (GPU’s) nodig, chips die het zware rekenwerk op zich nemen bij het draaien en trainen van AI-modellen. Maar nu met name Amerikaanse techbedrijven honderden miljarden euro’s per jaar in datacenters steken, kunnen chipfabrieken de vraag naar chips niet bijbenen. Prijsstijgingen zijn het gevolg.
Het is geen verrassing dat ook de AI-fabriek hier tegenaan loopt, zegt Cees Snoek, hoogleraar computerwetenschappen (UvA) en lid van de raad van toezicht van de AI-fabriek. Teleurstellend vindt hij het wel. ‘Het wordt weer een beetje minder. Ik verwacht dat de vraag veel groter wordt dan wat de fabriek kan bieden. Hoe minder chips, hoe krapper.’
Hoeveel GPU’s er in de Groningse AI-fabriek hadden moeten komen, is voor zover bekend niet vastgelegd. In april repte Edwin Kuipers, namens de AI Coalitie voor Nederland (AIC4NL) betrokken bij de AI-fabriek, over 1.800 GPU’s. Snoek heeft begrepen dat er op ‘duizend tot tweeduizend GPU’s’ zou worden gemikt, maar dat er nu rekening mee wordt gehouden dat er minder dan duizend GPU’s in de AI-fabriek terechtkomen.
‘In januari wordt bekend welke partij de aanbesteding voor het systeem gegund krijgt. Vanaf dat moment is er meer duidelijkheid over de specificaties en kan er dus ook meer worden gezegd over de omvang’, zegt de woordvoerder van Surf. Tot die tijd wil de organisatie niet ingaan op ‘schattingen of aannames’. AIC4NL kon dinsdag niet reageren.
Eerder dit jaar bleek al dat de supercomputer later wordt opgeleverd dan gepland. Waar de hoop vorig jaar was dat hij begin 2027 zou draaien, gaat het kabinet nu uit van eind 2027 of begin 2028. In september moet de exacte locatie bekend worden.
De Groningse supercomputer wordt ook toegankelijk voor gebruikers uit andere Europese landen, terwijl Nederlanders op hun beurt terechtkunnen bij AI-fabrieken elders, zegt de woordvoerder van Surf. ‘Mochten gebruikers met een heel grote rekenbehoefte beter passen bij een systeem elders in Europa, dan kunnen wij hen daarnaartoe begeleiden.’
Snoek zegt nog altijd blij te zijn met de komst van de AI-fabriek, maar hij verwacht dat het niet genoeg is. Hij pleit voor een Nederlandse langetermijnstrategie om ervoor te zorgen dat zeker publieke organisaties met beperkte financiële middelen, zoals onderzoeksinstituten, voldoende toegang tot AI-rekenkracht hebben. Het kabinet schrijft in het regeerakkoord wel te zullen werken aan een ‘AI-rekenkrachtplan’, maar dat ligt er nog niet.
Het is lastig in te schatten hoeveel rekenkracht er daadwerkelijk nodig zal zijn, geeft Snoek onmiddellijk toe. Hoe de vraag naar chips zich de komende jaren ontwikkelt, hoeveel efficiënter de AI-modellen worden, voor welke toepassingen ze daadwerkelijk nuttig blijken: het laat zich moeilijk voorspellen.
‘Maar alleen al binnen de informatica zie ik de vraag naar GPU-chips hard stijgen’, zegt de hoogleraar. ‘Ik zie ook dat meer wetenschappers AI gaan gebruiken, bijvoorbeeld voor het ontwikkelen van klimaatmodellen of nieuwe materialen.’
Naast de reguliere AI-fabrieken stelt de Europese Unie ook geld beschikbaar voor het bouwen van veel grotere varianten met tienduizenden GPU’s of meer. Deze zogeheten AI-gigafabrieken moeten deels publiek en deels privaat gefinancierd worden. Nederland besloot hier dit voorjaar niet aan mee te doen. Wel is het kabinet voorstander van een volledig privaat gefinancierde gigafabriek in Nederland.
Dat Nederland niet meedoet aan het Europese gigafabriekenprogramma, kan Snoek overigens wel begrijpen. ‘Er staan al grote rekenfaciliteiten in Spanje, Finland, Italië, Duitsland en Frankrijk. Het is logischer die uit te breiden dan een geheel nieuwe neer te zetten in Nederland.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant