Radu Jude De Roemeense regisseur Radu Jude baseerde zijn tiende speelfilm ‘Kontinental ’25’ op een krantenartikel over een deurwaarder met gewetenswroeging.
Orsolya (Eszter Tompa) in Kontinental ’25
Voorafgaand aan het interview met de populaire Roemeense provocateur Radu Jude op het filmfestival van Berlijn vertelt hij met smaak een anekdote over B-film-koning Roger Corman. Hij praat met twinkelende ogen en af en toe een hoog giecheltje. Kan hij het nog mooier maken?
Jude is een verhalenverteller. Niet alleen in zijn werk, dat documentaires, speelfilms en alles daar tussenin omvat, maar vooral ook óver zijn werk. Hij houdt van gesprekken, en als je niet oppast hoort hij zijn interviewer uit over wat die onlangs zag of las. Ideeën zijn voor deze semi-autodidact wat bloed is voor Graaf Dracula: van levensbelang.
Dracula komt niet toevallig het gesprek binnenzeilen. Het is winter 2025 en Kontinental ’25 is net in première. Het is Jude in topvorm: een satire over deurwaarder Orsolya die na de suïcide van een geruïneerde ‘cliënt’, een voormalig nationaal sportidool, overvallen wordt door schuldgevoel. In gesprekken met autoriteitsfiguren als advocaten en priesters probeert ze een vorm van vergiffenis te vinden. Maar eigenlijk, vertelt Jude, is deze met een iPhone en voor minder dan een miljoen euro gedraaide estafettefilm een bijproduct van zijn grote Draculafilm die later dat jaar een première in Locarno beleeft. Hij draaide Kontinental ’25 met dezelfde cast en crew als Dracula, want: „Corman zei: ‘Je hebt de locatie, je hebt de paarden, de kostuums, de acteurs, alles. Dus waarom maak je niet meteen twee films?’” Het legt hem geen windeieren: beide films worden met festivalprijzen bekroond.
In zijn tiende speelfilm drijft Jude een moreel dilemma eens te meer op de spits. Bad Luck Banging or Loony Porn (Gouden Beer van de Berlinale, 2021) voert een geschiedenislerares ten tonele die na het uitlekken van een sekstape op het schoolplein voor een tribunaal wordt gedaagd van bezorgde ouders en andere zedenprekers. Opvolger Do Not Expect Too Much from the End of the World (2023) volgt een overwerkte en onderbetaalde filmproductieassistent die bijbeunt met een Andrew Tate-parodie-account, terwijl ze door Boekarest rijdt om hoofdpersonen te vinden voor een voorlichtingsfilm over veiligheid op de werkvloer.
Vergeleken bij de complexe plots van die films is Kontinental ’25 opmerkelijk sober. Jude: „De film is een eerbetoon aan Europa ’51 van Roberto Rossellini. Daarin speelt Ingrid Bergman een welgestelde vrouw die na de dood van haar zoon overweldigd wordt door schuldgevoel en oog krijgt voor de deplorabele staat waarin veel mensen in het naoorlogse Italië moesten leven. De film gaat over privilege en ondervraagt het verschil tussen liefdadigheid en naastenliefde.”
Radu Jude met zijn Zilveren Beer voor beste scenario voor „Kontinental ’25” op het filmfestival van Berlijn.
Hij vertelt dat Kontinental ’25 is gebaseerd op een waargebeurd verhaal dat hij ruim tien jaar eerder in de krant las: „Het feit dat een deurwaarder huilde om de dood van iemand die ze kort daarvoor nog uit z’n huis had moeten zetten, fascineerde me. Waar kwam dat schuldgevoel vandaan?”
Eszter Tompa als deurwaarder in ‘Kontinental ’25’.
Omdat hij voor Dracula in Transsylvanië was, draaide hij Kontinental ’25 in Cluj-Napoca, de tweede stad van het land die hij met komisch pathos „het Roemeense silicon valley” noemt. Maar belangrijker was dat de locatie en de Hongaarse roots van hoofdpersoon Orsolya hem de gelegenheid gaven om ook iets te zeggen over de discriminatie van etnische minderheden in zijn land.
„Cluj was oorspronkelijk een Hongaarse stad, Transsylvanië hoort pas sinds de Eerste Wereldoorlog bij Roemenië. De Amerikaanse beleggers die het land opkopen, de maffiose vastgoedbedrijven die de dienst uitmaken en de historische spanningen tussen Roemenië en Hongarije zijn de politieke arena waarin Orsolya geconfronteerd wordt met haar geweten. De ongelijkheid is zo groot geworden dat de sociale textuur van de maatschappij dat niet kan opvangen.”
„Het is alsof ze voetbal probeert te spelen op een American football-veld”, zoekt hij naar een metafoor: „De spelregels clashen. Orsolya stelt ethische vragen: wat is schuld, kun je ook schuld hebben aan iets waarvoor je wettelijk niet verantwoordelijk bent? Sommige vragen kun je niet met geld afkopen. En ook de priester kan haar geen verschoning schenken.”
Dana Linssen
Kontinental ’25. Regie: Radu Jude. Met: Eszter Tompa. Lengte: 109 min.
Te zien in de bioscoop.
In Cluj, de hoofdstad van Transsylvanië, kunnen sluimerende spanningen tussen het Roemeense en Hongaarse volksdeel zomaar opvlammen. Het is een van de lokale ingrediënten waaruit de spitse en duivels grappige regisseur Radu Jude in Kontinental ’25 een fijnzinnige filosofische verhandeling peurt. Zijn vraag: hoeveel engagement mag je verlangen in een neoliberale, procedureel dichtgetimmerde samenleving waar eigenbelang tot hoogste goed is verheven?
Gerechtsdeurwaarder Orsolya wordt gekweld door schuldgevoel als een – op zich best humaan verlopen – uitzetting van een alcoholistische gokverslaafde uit zijn gekraakte kelder uit de hand loopt. Opeens is ze het middelpunt van een nationalistische haatcampagne, maar dat zit Orsolya minder dwars dan de morele vragen die zijn dood oproept. Wie heeft antwoorden?
Een priester praat met deurwaarder Orsolya in ‘Kontinental ’25’.
Een priester verleent Orsolya terloops absolutie; haar moeder heeft een vaste zondebok in de aanbieding; een oud-leerling – ooit doceerde Orsolya rechtsfilosofie – die nu maaltijden bezorgt, adviseert zen-quiëtisme – hun treffen loop hilarisch uit de hand. En een jurist stelt dat Orsolya haar geweten kan afkopen met een goed doel: alles is een transactie immers.
Toen iemand Bertolt Brecht vertelde over de talloze onschuldigen die omkwamen bij de stalinistische zuiveringen, merkte hij op: „Juist zij verdienen de doodstraf.” Radu Jude haalt deze fraaie paradox aan: wie niet in opstand kwam tegen de misdadige Stalin, verdiende het door zijn hand te sterven. In die zin heeft Calvijn gelijk en verdienen wij allemaal de doodstraf. Ooit wordt die ook zeker voltrokken.
Coen van Zwol