Duitsland wil migranten die via Italië de Europese Unie binnenkwamen terugsturen naar dat land. De Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken weigert, terwijl het recent ingevoerde migratiepact dat niet langer toestaat.
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant. Ze woont in Rome
Duitsland wil een onbekende Afghaan en Irakees terugsturen, evenals een 22-jarige Somalische vrouw. De eerste vlucht zou woensdag moeten vertrekken. Het geschil gaat over de toepassing van het nieuwe EU-migratiepact, dat landen het recht geeft migranten terug te sturen naar de plek waar ze Europa voor het eerst binnenkwamen.
De terugstuurregeling (bekend als de Dublin-verordening) bestond al, maar werd de afgelopen jaren nauwelijks nageleefd, omdat landen als Griekenland en Italië weigerden mensen terug te nemen omdat zij als grenslanden al veel meer migranten ontvangen. Het migratiepact, dat in juni in werking trad, verplicht Rome echter om migranten die van buiten de EU arriveren in het land vast te houden.
Ze mogen tijdens hun asielprocedure niet langer doorreizen naar een ander land. Doen ze dat toch, dan kunnen andere EU-landen ze terugsturen. Maar nu puntje bij paaltje komt, krabbelt de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken terug. Matteo Piantedosi zegt de drie migranten niet terug te willen nemen omdat in ieder geval een van hen al een paar maanden voor het pact werd ingevoerd in Duitsland arriveerde.
Volgens migratierechtdeskundige Salvo Nicolosi van de Universiteit Utrecht is het moment waarop de migranten arriveerden überhaupt niet van belang. ‘De regels, zowel de oude als de nieuwe, zijn helder. Migranten moeten hun asielaanvraag indienen in de staat die daarvoor verantwoordelijk is. Italië in dit geval.’
Toch heeft Italië met sommige landen afgesproken dat terugkeer wel uitsluitend bedoeld is voor migranten die daar pas na de invoering van het pact arriveerden. Zo sloot Nederland begin juni een ‘intentieverklaring’ in Rome, waarna asielminister Bart van den Brink meldde dat de landen met ‘een schone lei’ zouden beginnen.
Met Duitsland bestaat sinds eind vorig jaar ook zo’n afspraak, al is er nu dus onenigheid tussen Rome en Berlijn over de implementatie ervan. Een woordvoerder van de Duitse regering zei vorige week daarom ‘ietwat verrast’ te zijn door de gang van zaken. Italië stelde vervolgens een soort compensatieregeling voor, waarbij Duitsland migranten zou moeten opvangen die Duitse ngo’s op de Middellandse zee hebben gered.
‘Dat probeert Piantedosi al langer’, zegt Nicolosi, maar ligt juridisch ingewikkeld omdat Italië formeel verantwoordelijk blijft voor de verplichte screening die ze moeten ondergaan. Volgens de migratierechtdeskundige laat de ontstane diplomatieke impasse zien dat het Europese systeem nog steeds niet functioneert.
Volgens cijfers van Eurostat, verzameld door ISPI (Instituut voor Internationale Politieke Studies), heeft Duitsland sinds 2012 meer dan 150 duizend terugkeerverzoeken bij Italië ingediend, waarvan er slechts 11 duizend werden geaccepteerd.
Sinds eind 2022, toen de kersverse regering van Giorgia Meloni de Dublin-verordening helemaal opschortte, zouden er 35 duizend Duitse aanvragen zijn ingediend, waarvan er volgens de Italiaanse krant La Repubblica slechts vijftien werden ingewilligd.
Het migratiepact had een oplossing moeten bieden voor het gebrek aan onderlinge solidariteit binnen de EU, maar het geschil tussen Rome en Berlijn laat nu zien dat er nog altijd spanning en onderling wantrouwen is, stelt Nicolosi. ‘Noordelijke lidstaten eisen strikte naleving van de regels voordat ze solidariteit tonen, terwijl landen als Italië daardoor worden gedwongen tegen hun eigen belang in te handelen.’
Ook andere landen hebben aangekondigd het voorbeeld van Duitsland te willen volgen. Onder meer Frankrijk, Oostenrijk en Slovenië zouden er oren naar hebben. Zwitserland (geen EU-lid, maar wel onderdeel van Schengen) heeft de eerste vluchten eind augustus gepland. Om hoeveel mensen het gaat is niet duidelijk.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant