Kun je iemand die vastzat voor een wereldberoemde moord daarover op een theaterfestival een stand-upcomedyshow laten spelen? De overstap van de Amerikaanse mediapersoonlijkheid Amanda Knox naar het toneel maakte in het Verenigd Koninkrijk de afgelopen weken de tongen los.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met als specialisme sociale ongelijkheid.
Stel, je bent 20 jaar als je vanuit de Verenigde Staten op het vliegtuig stapt om in Italië te gaan studeren. Je krijgt er een bijbaantje en een vriendje. Maar dan wordt je huisgenoot op brute wijze vermoord en worden jij en je vriend daarvoor verantwoordelijk gehouden. De hoogste rechter van Italië spreekt je uiteindelijk vrij, maar pas nadat je al vier jaar in de gevangenis hebt gezeten en de zaak in de media jarenlang breed is uitgemeten. Trek je je na zo’n gebeurtenis terug uit het publieke leven of besluit je je verhaal juist naar buiten te brengen?
Amanda Knox, inmiddels 39 jaar, koos voor het laatste. Deze maand speelt ze op het wereldberoemde theaterfestival Fringe in Edinburgh haar stand-upcomedyshow Cartwheel, een verwijzing naar haar bewogen tijd in Perugia: toen de roddelpers overuren draaide ten tijde van de verdenking tegen Knox, tekenden de Britse tabloids onder meer op dat de studente op het politiebureau cartwheels, oftewel radslagen, had gedaan (volgens Knox deed ze yoga).
Hoewel Fringe erom bekendstaat de grenzen in het theater op te zoeken, bleek een optreden van Knox zelfs voor de Britten een brug te ver. Zowel de Amerikaanse als de Britse media schreven de afgelopen weken over Knox’ keuze om een optreden op te tuigen rondom de moord. Een petitie om de show van Fringe te weren werd 44 duizend keer ondertekend, ook al houdt Knox vol dat het geen comedy over de moordzaak is, maar een stuk over de impact van haar detentie. Wat maakt Knox nog zo controversieel?
Amanda Knox is geboren in Washington. Naar eigen zeggen besluit ze in een poging volwassen te worden na haar middelbareschooltijd in de VS een jaar in Italië te gaan studeren. Knox kiest niet voor het populaire Florence, maar voor het zuidelijker gelegen Perugia.
In Perugia wordt Knox de hoofdrolspeelster in een moordzaak die Italië, het Verenigd Koninkrijk en de VS jarenlang bezighoudt. Nadat haar huisgenoot, eveneens een uitwisselingsstudente, op brute wijze wordt doodgestoken, snelt de internationale pers naar de Italiaanse stad om meer te weten te komen over het slachtoffer. Het gaat om de 21-jarige Britse Meredith Kercher. Knox, haar Italiaanse vriend en een derde kennis worden samen verdacht, al gaat de aandacht van de pers voornamelijk uit naar de excentrieke, jonge Amerikaanse.
Journalisten van The Daily Mail weten onder meer de hand te leggen op een sociaalmediaprofiel waarop Knox zich presenteert onder de gebruikersnaam ‘Foxy Knoxy’ (slim/sluwe Knoxy), een bijnaam die haar decennia zal blijven achtervolgen. De tabloid speculeert onder meer dat Kercher gedood is na een uit de hand gelopen seksuele escapade met Knox en haar vriendje, ook al is daar nauwelijks bewijs voor.
In de Italiaanse en Britse pers ontstaat het beeld van een manipulatieve femme fatale. Het Amerikaanse journaille neemt het daarentegen voor Knox op en portretteert haar als slachtoffer van framing door de Italiaanse autoriteiten. Knox’ zaak wordt de mediabelichaming van het Madonna-hoer-complex – het idee dat vrouwen seksueel promiscue óf ‘zuiver’ zijn.
In 2009 krijgt de Amerikaanse een gevangenisstraf van 26 jaar opgelegd voor de moord, haar vriend moet 25 jaar de cel in. Zo’n twee jaar later wordt Knox in hoger beroep alsnog vrijgesproken, waarop ze naar Seattle terugkeert en een boek schrijft over de zaak. Het Italiaanse Hof van Cassatie zet twee jaar daarop een streep door de vrijspraak, met als gevolg dat het proces over moet. Ze wordt weer veroordeeld, tot de hoogste rechter in 2015 tot definitieve vrijspraak komt wegens gebrek aan bewijs.
Knox neemt de vlucht naar voren. Nog voor haar zaak volledig is afgedaan, publiceert ze al haar memoires, getiteld Waiting to Be Heard (2013). De opbrengsten gebruikt ze om haar juridische bijstand in Italië af te betalen. Aan streamingdienst Netflix zegt ze bovendien gelijktijdig haar volledige medewerking toe aan een truecrimedocumentaire en in 2025 volgt een tweede boek (Free: My Search for Meaning, over haar leven na het proces).
Ook werkt ze als uitvoerend producent aan een dramaserie over de zaak, die uiteindelijk bij Disney verschijnt. Monica Lewinsky werkt eraan mee, eveneens als uitvoerend producent.
Rudy Guede, een Italiaan van Ivoriaanse afkomst, wordt uiteindelijk als enige dader veroordeeld op basis van DNA-bewijs. ‘Ze werd grotendeels berecht in de tabloids en voor de rechtbank van de publieke opinie’, concludeert Forbes na afloop van het proces. ‘De zaak had meer weg van een showproces dan iets anders, met krantenkoppen waarin Knox als seksbelust monster werd weggezet.’
De Amerikaanse stapt in het bestuur van een ngo die slachtoffers van gerechtelijke dwalingen bijstaat en begint de podcast Hard Knox. Met Lewinsky spreekt ze over hoe hun zaken door de jaren heen te boek kwamen te staan. De twee vrouwen vinden elkaar als slachtoffers van publieke karaktermoord. Had het ‘Lewinsky-schandaal’ namelijk niet meteen het Clinton-schandaal moeten heten? En waarom was het ‘de zaak Amanda Knox’ en niet de Kercher-moord?
Ondanks Knox’ pogingen haar naam te zuiveren, heeft ze met haar Fringe-optreden opnieuw het grote publiek tegen de haren in gestreken. Zo schetst de Londense krant The Standard hoe Knox door de show heen zogenaamd speelgoed van haar dochtertje opruimt. ‘Het is hier zo rommelig, het lijkt wel een plaats delict’, grapt ze.
Bij de BBC sprak de zus van Kercher zich fel uit tegen de show, waarin Knox geweld tegen vrouwen ‘zou normaliseren en trivialiseren’. De Amerikaanse wil er niets van horen, liet ze op Instagram weten. ‘Een petitie om een show te cancellen op basis van beschuldigingen die bedoeld zijn om een onrecht aangedane vrouw tot zwijgen te brengen? Dat is precies waarom Cartwheel is gemaakt.’
• Amanda Knox (Netflix, 2016): In de documentaire komen de hoofdrolspelers uit de zaak aan het woord. Naast Knox blikken haar ex-vriend en de betrokken openbaar aanklager terug op de mediadynamiek.
• Amanda Knox: Murder on Trial in Italy (2011): In de film wordt Knox vertolkt door Hayden Panettiere. De film werd in Rome opgenomen omdat de autoriteiten in Perugia toestemming weigerden. De zaak lag te gevoelig.
• Free: My Search for Meaning (2025): Knox’ tweede boek. ‘Voor Knox is vrij-zijn niet simpelweg een kwestie van niet vastzitten. Vrij zijn gaat over gezien en begrepen worden’, luidde de recensie in The Guardian.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant