Tientallen Amerikaanse staten willen via de rechter afdwingen dat Meta de populaire platforms Instagram en Facebook minder schadelijk maakt voor jongeren. Ze eisen een fundamentele omslag: een einde aan manipulatieve algoritmen, likes en oneindige tijdlijnen.
is techredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over digitale autonomie, sociale media en games.
In de rechtszaak die dinsdag in Californië begint, staan de belangrijkste risico’s van sociale media voor jongeren centraal. Een coalitie van procureurs-generaal van 33 Amerikaanse staten meent dat Meta zijn sociale platforms opzettelijk op jonge gebruikers richt.
De wettelijke verplichting dat gebruikers jonger dan 13 jaar geen Instagram- of Facebook-accounts mogen hebben, zou Meta aan zijn laars hebben gelapt. Het bedrijf had volgens de aanklagers data in huis die bevestigden dat talloze gebruikers te jong waren, maar besloot hier niets mee te doen.
Bovendien kregen de werknemers van Meta volgens het jarenlange onderzoek van de staten het expliciete doel mee om de schermtijd van jonge gebruikers zo lang mogelijk te krijgen.
Hiervoor zou Meta zwaktes van de menselijke psychologie hebben misbruikt. In een eindeloze stroom berichten hoeft maar eens in de zoveel tijd iets interessants te verschijnen om het brein te conditioneren voortdurend te blijven doorscrollen.
De staten richten zich op drie sleutelproblemen: de zogeheten ‘likes’, waardoor socialemediagebruikers zich dwangmatig met elkaar vergelijken; de filters voor foto’s en video’s die ongezonde schoonheidsidealen onderstrepen, en een ‘manipulatief’ algoritme dat berichten promoot die heftige emoties opwekken.
Als het aan de aanklagers ligt, gaan deze functies op de schop. Verder eisen de staten een boete van duizend miljard dollar, meer functies voor ouderlijk toezicht en een einde aan invasieve appmeldingen.
De zaak werd al in 2023 ingediend, maar begint mede door juridische bezwaren van Meta nu pas. Vanuit het perspectief van de aanklagers is die vertraging misschien wel gunstig geweest. Op dit moment lijkt Meta door recente uitspraken van rechters verzwakt.
Meta heeft in de Verenigde Staten te maken met een heuse vloedgolf aan rechtszaken. Jonge socialemediagebruikers eisen in meer dan 1.500 zaken schadevergoedingen voor de psychologische schade die zij zouden hebben opgelopen door het volgens een gerechtelijke uitspraak verslavende ontwerp van Instagram en Facebook.
In maart oordeelde een Amerikaanse rechter dat Google en Meta hun platforms zo hebben vormgegeven dat ze aansprakelijk zijn voor de angstklachten en depressie die een jonge gebruiker kreeg. De twee techgiganten moeten haar een schadevergoeding van in totaal 2,5 miljoen dollar betalen.
In New Mexico heeft Meta een heftige dubbele klap moeten incasseren. Daar kreeg het twee boetes opgelegd van in totaal 942 miljoen dollar, omdat het gebruikers misleidde en onvoldoende inlichtte over de risico’s van Instagram en Facebook voor jonge gebruikers.
In zijn oordeel noemde rechter Bryan Biedscheid de techgigant een bron van ‘openbare overlast’. Het bedrijf zou als een fabriek berichten en reclames plaatsen, met de ‘psychologische schade en seksuele uitbuiting van kinderen als vervuiling die moet worden tegengegaan’.
Meta was het oneens met die uitspraak en stelde in beroep te gaan. ‘We spannen ons in om mensen veilig te houden op onze platforms’, zei een woordvoerder. ‘We blijven vertrouwen houden in onze inspanningen om tieners online te beschermen en zullen ons blijven verdedigen tegen beweringen die de feiten verdraaien.’
Als de staten winnen (wat allerminst vaststaat) en Meta de geëiste veranderingen moet doorvoeren, zal dat in Nederland niet direct te merken zijn. Deze zaak betreft Amerikaans recht. In de EU lopen echter vergelijkbare zaken. Zo heeft de Europese Commissie geoordeeld dat Instagram en Facebook, net als TikTok, onrechtmatig zijn ontworpen. Daar volgen naar verwachting nog miljoenenboetes voor.
De EU werkt op dit moment aan de zogeheten ‘Digital Fairness Act’ (DFA), die de verslavende trekjes van sociale media moet tegengaan door regels op te stellen waar het ontwerp van apps aan moet voldoen. De voorlopige versie van deze verordening richt zich onder meer op eindeloos scrollen, verslavende algoritmen en gokspellen die zijn verwerkt in games. Het kan nog enkele jaren duren voordat de DFA van kracht wordt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant