Kritieke grondstoffen Het metaal wolfraam is essentieel voor de defensie-industrie en andere sectoren. Het is in ruim een jaar negen keer zo duur geworden, waarschuwen onderzoekers.. „Dit kan misgaan, en Europa stelt zich te afwachtend op.”
Luchtfoto van een wolfraammijn in Queensland, Australië.
Vlakbij de Australische kust ligt een kleine, onbekende wolfraammijn, die verknoopt is met ’s werelds grootste geopolitieke gebeurtenissen.
De Dolphin Mine in de staat Tasmanië ging open in 1917, tijdens de Eerste Wereldoorlog, en sloot in 1920. In 1938, toen de Tweede Wereldoorlog naderde, werd de productie hervat. Na moeilijke jaren met weinig vraag ‘redde’ de Koreaanse oorlog in 1950 het bedrijf. In 1990 ging de locatie dicht, toen de Koude Oorlog voorbij leek. Nu er meer gewapende conflicten zijn dan in decennia, is de mijn weer opgestart.
Het metaal wolfraam is sinds februari vorig jaar negen keer zo duur geworden, waarschuwt een onderzoeker van Centre for Materials & Resilience (CMR) in een dinsdag gepubliceerd rapport. De prijs van het metaal is altijd verknoopt geweest met conflicten, en de markt ervoor soms zelfs een ‘voorspeller’ genoemd van naderende oorlogen. Er wordt namelijk meer in gehandeld, speculerend op een hogere vraag, als internationale spanningen toenemen. Want het metaal is essentieel voor de defensie-industrie.
Een aantal landen heeft specifieke maatregelen genomen vanwege de grote vraag naar wolfraam. Zo stelden de VS deze maand exportrestricties in voor schroot met wolfraam, zodat dit in eigen land gerecycled kan worden. China kondigde eerder al exportrestricties voor het metaal af. Het CMR waarschuwt in zijn rapport dat de Europese Unie te afwachtend is, en ondernemers vrezen dat wolfraam nog moeilijker verkrijgbaar zal worden.
„In niet-oorlogstijden is de markt voor wolfraam relatief klein, vergeleken met koper of ijzer”, zegt Benjamin Sprecher, directeur van het CMR en industrieel ecoloog bij de TU Delft, die het onderzoek deed samen met de Britse Birmingham University. „Het is zo ongelooflijk hard dat het moeilijk is ermee te werken. Als het niet hoeft, doe je het liever niet.”
Wolfraam is extreem hard en slijtvast. Bij hoge temperaturen bestaat er geen sterker metaal. Het heeft een smelttemperatuur van bijna 3.500 graden Celsius (ruim twee keer zo hoog als de smelttemperatuur van ijzer) en houdt straling tegen. Het grijzige metaal wordt in allerlei legeringen gebruikt in kruisraketten, om de bepantsering van tanks te versterken, in gevechtsvliegtuigen, onderzeeërs en fregatten. In de industrie wordt het onder meer gebruikt in boorkoppen, het hitteschild van ruimtevoertuigen, halfgeleiders en voor röntgenapparatuur.
De wereld is voor wolfraam in grote mate afhankelijk van China. „China mijnt 79 procent van ’s werelds wolfraam, en doet 86 procent van de verwerking”, zegt Sprecher. In februari vorig jaar, toen Trump zijn importheffingen aankondigde, reageerde China met exportrestricties voor wolfraam: het mocht alleen het land nog verlaten wanneer het niet voor militaire doeleinden zou worden gebruikt.
Dit leidde ertoe dat de markt voor wolfraam onder druk kwam te staan, en mede door de oorlog in Iran gingen de voorraden wolfraam nog sneller op. In het rapport waarschuwt Sprecher ervoor dat de leveringszekerheid van wolfraam niet meer gegarandeerd is. „We zien dat Europa een hele afhankelijke positie heeft waar het wolfraam betreft. Tegelijk zien we een afwachtende houding, net als bij andere belangrijke kritieke grondstoffen.”
In de Nederlandse industrie worden de hoge prijzen flink gevoeld. Zoals bij Sietzema Techniek uit het Friese Gorredijk, dat gespecialiseerd is in oplossingen tegen slijtage. „Het is een van de belangrijkste metaalsoorten die we gebruiken”, zegt operationeel directeur Kor de Vries.
Zijn bedrijf wordt ingeschakeld als machines of boorkoppen slijtage vertonen, bijvoorbeeld door de kracht van draaiende assen of corrosie door bijtende zuren. Sietzema Techniek is actief in onder meer de oliesector en voedingsindustrie. Wanneer machines slijtage vertonen, brengt zijn bedrijf een beschermende laag aan met wolfraam erin. „Soms gaan machines daardoor wel tien keer langer mee”, aldus De Vries.
Met de hoge prijzen is hij niet blij. „Je wordt als bedrijf ineens afhankelijk van grote geopolitieke krachten. We berekenen de prijsstijgingen niet honderd procent door aan onze klanten, dus het heeft impact op de winst.”
Het meest zorgwekkende vindt De Vries dat de levertijden oplopen. „Op dit moment kunnen onze leveranciers het nog leveren. Maar het baart ons wel zorgen.” Zijn bedrijf kijkt naar alternatieven, zoals metaalmengsels met minder wolfraam erin. „Maar dat heeft wel invloed op de slijtvastheid.”
De Verenigde Staten namen al maatregelen om voor wolfraam minder afhankelijk te zijn van bepaalde landen. Zo mogen Amerikaanse bedrijven vanaf januari volgend jaar geen defensiecontracten meer afsluiten voor producten met wolfraam dat is gemijnd, verwerkt of anderszins is geproduceerd in China, Rusland, Noord-Korea of Iran. Europa heeft al een redelijk goed functionerende recyclingindustrie voor wolfraam, en zou die volgens Sprecher kunnen versterken door de vraag naar gerecycled wolfraam te stimuleren met overheidsopdrachten of bepaalde maatregelen. Op dit moment gaat een deel van het Europese schroot met wolfraam erin nog naar Japan, dat last heeft van nog strengere exportrestricties van China voor het metaal. De Europese Unie staat op het punt een exportheffing op aluminiumschroot in te voeren, dat volgens het rapport ook een goed idee zou zijn voor schroot met wolfraam.
Overheden zouden ook met financiële garanties voor de lange termijn nieuwe Europese mijnen of verwerkingsbedrijven betaalbaar kunnen maken. Omdat de prijs voor wolfraam schommelt, zijn financiers daar nu nog huiverig voor. Tussen 2014 en 2018 leidden lage prijzen voor wolfraam tot het stopzetten van veel Europese projecten en mijnen, zoals een grote mijn in het Verenigd Koninkrijk. Zonder steun van de overheid zijn geldschieters bang dat enorme investeringen zich niet terugbetalen als de prijs van wolfraam weer zakt. Sprecher: „Met een goede strategie zou Europa minder afhankelijk kunnen zijn van wolfraam, maar die ontbreekt nu.”