Op meerdere plekken wereldwijd is het uitzonderlijk droog, en dus moeten waterbeheerders terug naar de tekentafel om het watertekort het hoofd te blijven bieden. Dat leidt soms tot drastische maatregelen.
Het is geen fijne zomer voor Zwitserse koeien, bekend als vrolijke mascotte van de Alpenweiden op chocoladerepen. Waar een deel van de kudde normaal de zomervakantie grazend in Frankrijk door mag brengen, houdt het Zwitserse ministerie van Binnenlandse Zaken de dieren dit jaar binnen de grens, uit angst voor de Lumpy skin disease die bij de buren waart.
Tot overmaat van ramp zijn ook de waterreservoirs uitgedroogd. Omdat de hoge weiden waar de koeien grazen niet per weg bereikbaar zijn, schoot de Zwitserse luchtmacht te hulp. Met een helikopter vervoerden militairen eind juli 14 tanks van 1000 liter naar twee weiden in de gemeente Diemtigen, in de bergen boven de Zwitserse hoofdstad Bern.
Het heeft iets wrangs: door klimaatverandering steeds erger wordende droogte moeten bestrijden met energieverslindende helikopters die ook weer zorgen voor extra opwarming. En dit is nog maar één van de opmerkelijke maatregelen die deze zomer werden genomen vanwege de droogte. Hoe pakken andere landen het aan, en wat kan Nederland daarvan leren?
‘Wij hebben last van hetzelfde probleem als de Zwitserse koeien’, zegt Micha Werner, hoogleraar droogteweerbaarheid bij waterinstituut IHE Delft en de Wageningen Universiteit. Hij verduidelijkt: ‘De Rijn ontspringt uit sneeuw en regen in de Zwitserse Alpen. Door een warme lente is dit jaar de sneeuw vroeg gesmolten.’ Hierdoor moeten de koeien drinken krijgen met de helikopter, en staat de Rijn in Nederland ook historisch laag. Mensen voelen dat vooral als economische schade, geleden door halfafgeladen schepen en afgesloten waterwegen.
De Donau treft hetzelfde lot. Die waterweg speelt ook een belangrijke rol in het koelen van kerncentrales. Door de lage waterstand hebben Roemenië en Hongarije allebei hun nucleaire reactoren moeten uitschakelen.
De energienood werd zo hoog dat de Roemeense regering greep naar onorthodoxe middelen. Met explosieven bliezen zij twee weken geleden een rots op om de loop van de Donau zo te verleggen dat er weer voldoende koelwater was. Duur? Een niet-functionerende kerncentrale is véél duurder, verdedigde de Roemeense minister Radu Miruta de operatie.
‘Bij extreme droogte is er schade aan de economie, landbouw en natuur. Dan moet je soms extreme ingrepen doen en dingen anders gaan aanpakken’, zegt Werner. Hij herinnert zich dat in de extreem droge zomer van 2003 ook in Nederland elektriciteitscentrales werden gesloten wegens gebrek aan koelwater. ‘Hierna is het beleid veranderd waardoor nieuwe centrales dichter bij de kust moeten staan, zodat ze gekoeld kunnen worden met zeewater.’
Ook in Kazachstan proberen de autoriteiten de natuur naar hun hand te zetten. Niet gek: in de provincie Türkistan, waar voornamelijk katoen groeit, viel vorig jaar acht maanden lang geen druppel regen en bereikte het kwik een recordtemperatuur van 44,9 graden.
Daarom steeg deze week vanaf Türkistan International Airport een klein vliegtuigje op met rijen spuitbussen aan de vleugels. De zouten die de piloot daarmee op wolken spuit, zorgen ervoor dat de regendruppels naar beneden vallen. Zo kan er tot 20 procent extra regen opgewekt worden, al betwijfelen wetenschappers of de methode wel zo effectief is.
Ook al hebben vijftig andere landen de techniek al toegepast, de missie viel bij buurland Kirgizië niet in goede aarde. Zij beschuldigen de Kazachstanen van ‘wolkendiefstal’: volgens hen zou de missie van de Kazachstanen de droogte in Kirgizië juist verergeren. Meevaller voor de Kirgiziërs: de Kazachstanen vonden tijdens hun vlucht geen geschikte wolk om regen uit op te wekken.
‘Ik ben er ook geen fan van’, zegt droogtehoogleraar Werner. ‘Het voelt een beetje als een poging om onszelf technisch te redden van de klimaatcrisis. Maar die crisis is niet zo te beteugelen, we moeten ons aanpassen aan het veranderende klimaat en er juist mee om leren gaan.’
Hoe vertaalt dat naar beleid wanneer er watertekorten dreigen? ‘Zie het als een soort omgekeerde triage’, zegt de hoogleraar. ‘Het minst essentiële watergebruik moet er als eerste uit.’ Om te bepalen wat er bij een watertekort het eerst wordt afgesloten, heeft Nederland een zogeheten ‘verdringingsreeks’.
‘Drinkwater voor mensen staat hoger op de lijst dan drinkwater voor koeien, daaronder komt weer water voor de natuur’, legt de hoogleraar uit. Ook binnen de natuur is er hiërarchie tussen waar het waterschap als eerste de kraan dichtdraait: ‘Vennetjes staan bijvoorbeeld hoog, want zulke ecosystemen komen als ze opgedroogd zijn nooit meer terug’, zegt Werner.
Ook andere landen werken met zo'n systeem: in het zuiden van Engeland is al een tuinslangverbod van kracht. Sinds enkele weken riskeert 40 procent van de bevolking een boete van duizend pond als die een tuinslang gebruikt voor ‘niet-essentiële activiteiten’, zoals de tuin bewateren, een opblaasbadje vullen of de auto wassen.
Ook in Zuid-Korea worden extreme middelen aangeboord om economische schade door de droogte te beperken. Vorige week riep de regering 200 brandweerwagens uit het hele land op om naar de zuidwestelijke provincie Gyeongsang uit te rukken.
Niet om een brand te blussen, maar om ervoor te zorgen dat de rijstvelden niet uitdrogen. Doordat in de afgelopen maanden nog maar 60 procent van de normale hoeveelheid regen viel, geven de lokale reservoirs nog maar twee keer per week water vrij. ‘Sommige rijstbladeren zijn gedraaid en opgedroogd, sommige zien eruit alsof ze verbrand zijn’, zei het hoofd van het dorpje Daejeon tegen de Korea JoongAng Daily.
‘We kunnen veel leren van landen die al langer met droogte omgaan, zoals andere landen voor hoogwaterbeheer naar ons kijken’, zegt Werner. Toch vindt hij dat veel wereldwijde maatregelen relatief laat en wat paniekerig worden ingezet, terwijl de toenemende droogte al dertig jaar geleden voorspeld werd. ‘Extremen gaan vaker optreden, dat is een feit. Laten we er dan tenminste goed op voorbereid zijn.’
Source: Volkskrant