De prijswinnende documentaire Mijn broer, die dinsdagavond wordt uitgezonden op NPO 2, is voor Koert Davidse een manier om ‘te zeggen wat ik veertig jaar geleden had moeten zeggen’.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Toen in 1986 de broer van documentairemaker Koert Davidse op 28-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van aids, wilde geen enkele kerk in hun Zeeuwse geboortedorp de begrafenis op zich nemen. Een begrafenisondernemer weigerde hem zelfs op te halen uit Amsterdam. Tijdens de dienst sprak niemand zijn naam uit. Davidse: ‘Ook ik niet. Dat neem ik mezelf nog altijd kwalijk. Ik had iets kunnen zeggen, ik had over hem kunnen vertellen. Maar dat deed ik niet.’
De documentaire Mijn broer (2025), die dinsdagavond op NPO 2 wordt uitgezonden, ziet Davidse (67) als een eerbetoon aan zijn broer Bart en een manier om ‘te zeggen wat ik toen eigenlijk had moeten zeggen’.
De film won vorig jaar prijzen voor beste documentaire tijdens De Roze Filmdagen en festival Film by the Sea. Davidse duikt in archiefmateriaal en spreekt openhartig met familieleden en vrienden van Bart. Maar de film gaat ook over hemzelf en zijn eigen verdriet om zijn twee jaar oudere broer. ‘Ik heb me er lang tegen verzet, maar gaandeweg ontdekte ik: dit is ook mijn verhaal, ik kan mezelf er niet uit houden. Ik heb deze film ook gemaakt omdat ik mijn broer, veertig jaar na dato, beter wilde begrijpen.’
Sinds Barts overlijden verzamelt Davidse alles van zijn broer. In de documentaire zien we hem in de weer met speelgoed, snuisterijen en foto’s. Ook bewaarde hij tekeningen en schilderijen van zijn broer, die zich begin jaren tachtig als kunstenaar in Amsterdam vestigde. Allemaal manieren om vorm te geven aan zijn ingehouden verdriet, zegt hij. ‘Maar helpen deed het niet.’
Ze groeiden op in een klein Zeeuws dorpje en hadden een hechte band, totdat Bart begon te worstelen met zijn geaardheid en ze elkaar even uit het oog verloren. ‘Later, toen hij in Amsterdam woonde, groeiden we opnieuw naar elkaar toe: hij had het leven dat hij graag wilde leiden, waardoor er ook weer meer ruimte was voor mij. Maar dat begreep ik allemaal pas achteraf, door met zijn vrienden in gesprek te gaan.’
Behalve een persoonlijk verhaal over zijn broer is Mijn broer ook een portret van een jonge homoseksuele man tijdens de aidscrisis én van een aanstormende kunstenaar die overleed voordat hij kon doorbreken. Bart doorliep de kunstacademie in Breda en had vlak voor zijn overlijden een eerste tentoonstelling.
Afgelopen maand organiseerde Davidse,rondom vertoningen van de film tijdens WorldPride een nieuwe expositie met het werk van zijn broer. ‘Bart staat voor mij ook symbool voor al die jonge talenten die we nooit hebben leren kennen omdat ze veel te vroeg zijn overleden door die aidsepidemie.’
In tijden waarin homorechten wereldwijd meer onder druk staan en Trump financiële steun aan aids- en hivprogramma’s in Azië en Afrika grotendeels heeft stopgezet, is het, zegt Davidse, extra belangrijk om te laten zien welke weg er al is afgelegd. Tijdens het maken van de film ontdekte hij dat jonge queer mensen zich lang niet altijd bewust zijn van de stigma’s rondom aids die er waren in de jaren tachtig.
‘Niemand sprak erover, ook hijzelf niet, ook zijn vrienden niet. In zijn dagboek las ik over de opluchting toen een huisarts hem een jaar voor zijn dood vertelde dat hij herpes zou hebben. Pas drie dagen voor overlijden hebben artsen het woord aids voor het eerst in de mond genomen, onder druk van zijn assertieve vrienden. Achteraf denk ik dat iedereen hoopte dat die hele aidscrisis ver weg zou blijven als er maar niet over gepraat werd.’
De begrafenis van zijn broer in hun geboortedorp, waar veel van zijn Amsterdamse vrienden naartoe waren gekomen, is voor hem altijd een belangrijk moment geweest. Op het moment dat de dragers de kist naar het graf wilden dragen, greep onverwacht zijn moeder in: ze wilde dat Barts vrienden haar zoon deze laatste eer bewezen.
In de film reconstrueert Davidse in een reeks verstilde tableaus zijn herinnering daaraan: zijn familie wordt vertolkt door de plaatselijke toneelvereniging uit Zeeland, de bonte stoet vrienden van zijn broer door een groep Rotterdamse queer jongeren. ‘Bij eerdere vertoningen merkte ik dat vooral dit fragment veel mensen enorm aangreep. Ik denk dat het aanspraak maakt op een universeel gevoel: iedereen heeft een moeder, en iedereen hoopt dat een moeder op het moment dat het ertoe doet jouw kant kiest.’
Mijn broer van Koert Davidse, dinsdag 18 augustus om 20.25 uur op NPO 2. Ook op NPO Start en npodoc.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant