‘Van wie zijn de Wadden?’, vroeg Yolande Valks zich af in een opiniestuk over een actiegroep die protesteert tegen de mogelijke afsluiting van gebieden op de eilanden. Aant-Durk van der Veen, voorzitter van Stichting Wij zijn de Wadden, reageert.
In haar opiniestuk stelt Yolande Valks dat Stichting Wij zijn de Wadden wetenschappelijke bevindingen terzijde schuift en vooral bestaat uit ondernemers die vrezen voor hun bewegingsvrijheid en economisch gewin. Dat beeld vraagt om correctie.
Stichting Wij zijn de Wadden bestaat uit bewoners, ondernemers, bezoekers en andere betrokkenen uit het hele Waddengebied. Inmiddels hebben meer dan 40 duizend mensen onze petitie ondertekend. Niet omdat wij vinden dat de Wadden ‘van ons’ zijn, maar omdat wij ons zorgen maken over een ontwikkeling waarbij menselijk medegebruik steeds gemakkelijker als probleem wordt beschouwd.
Over de auteur
Aant-Durk van der Veen is voorzitter van Stichting Wij zijn de Wadden.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Valks schrijft dat wij wetenschappelijk onderzoek terzijde schuiven en plaatst ons daarmee zelfs in een ‘bekend patroon’ van wantrouwen tegenover de wetenschap en de overheid. Dat is een stevige kwalificatie, maar zij geeft geen voorbeeld waaruit dat zou blijken.
Wij bestrijden wetenschap niet. Wij vragen juist om een goede wetenschappelijke onderbouwing. Wanneer menselijke aanwezigheid de oorzaak zou zijn van het niet behalen van natuurdoelen, willen wij weten: waar blijkt dat uit? Op welke locatie? Voor welke soort? In welke periode? En is aangetoond dat afsluiting daadwerkelijk tot herstel leidt?
Dat zijn geen anti-wetenschappelijke vragen. Dat ís wetenschap.
De Waddenzee is een complex ecosysteem. Vogelpopulaties worden beïnvloed door onder andere voedselbeschikbaarheid, predatie, klimaat, broedsucces en omstandigheden langs internationale trekroutes. Als een natuurdoel niet wordt gehaald, volgt daaruit niet automatisch dat lokale recreatie of bestaand medegebruik de oorzaak is.
Kwetsbare natuur moet worden beschermd. Daarover bestaat wat ons betreft geen discussie. Als ergens aantoonbaar ernstige verstoring plaatsvindt, moeten passende maatregelen mogelijk zijn. Maar dat is iets anders dan grote gebieden beperken of afsluiten zonder eerst overtuigend vast te stellen welk gebruik daar daadwerkelijk welk probleem veroorzaakt.
De beelden van auto’s op het strand en de Vliehors-Expres worden door Valks gebruikt als illustratie van de menselijke aanwezigheid in het gebied. Maar daarmee ontstaat wel een erg eenzijdig beeld. Activiteiten die al jarenlang onderdeel zijn van het gebruik van de Wadden worden zo zonder verdere context tegenover natuurbescherming geplaatst.
Juist die tegenstelling willen wij doorbreken. Op de Wadden leven en werken mensen al generaties lang midden in een beschermd en waardevol natuurgebied. Dat vraagt om zorgvuldig en verantwoordelijk gebruik, maar ook om erkenning dat menselijke aanwezigheid en natuurbescherming niet per definitie elkaars tegenpolen zijn.
Ook de suggestie dat eilanders vooral protesteren vanwege ‘economisch gewin’ doet geen recht aan wat hier speelt. Het gaat ook om iets wat moeilijker in euro’s is uit te drukken: cultuur. Generaties eilanders zijn opgegroeid met varen, vissen, jutten, wadlopen, pieren steken, zwemmen en spelen op het wad. Kennis over getijden, vogels, zeehonden, stromingen en het landschap werd niet alleen uit boeken geleerd, maar van ouders en grootouders.
De mens is hier geen recente indringer in een landschap zonder menselijke geschiedenis. Mens, natuur en cultuur zijn al eeuwen met elkaar verweven. Dat betekent niet dat alles overal moet kunnen. Het betekent wél dat bestaand en cultuurhistorisch gebruik serieus moet worden meegewogen voordat het wordt beperkt.
En natuurlijk speelt economie eveneens een rol. Op de Waddeneilanden hangen werkgelegenheid, voorzieningen en leefbaarheid sterk samen met toerisme en recreatie. Het is volstrekt legitiem dat ook die gevolgen onderdeel zijn van de besluitvorming.
Valks betwijfelt bovendien onze gedachte dat toegankelijkheid betrokkenheid bij natuur creëert. Wij zien dat anders. Een kind dat krabben vangt, vogels leert herkennen of voor het eerst met blote voeten het wad opgaat, leert niet alleen over natuur, maar bouwt er een band mee op.
Bescherming hoeft daarom niet automatisch uitsluiting te betekenen. Denk aan tijdelijke bescherming rond daadwerkelijke broedplaatsen, seizoensmaatregelen, voorlichting, begeleiding, routes en toezicht.
Valks stelt uiteindelijk de juiste vraag: van wie zijn de Wadden? Ons antwoord is eenvoudig: van niemand alleen. Niet van eilandbewoners of ondernemers. Maar ook niet van Rijkswaterstaat, natuurorganisaties of vogelaars.
Wij hebben gezamenlijk de verantwoordelijkheid dit unieke gebied te beschermen én door te geven. Daarom kiezen wij niet voor mens óf natuur. Wij kiezen voor mens én natuur.
Ecosysteem
De vraag ‘Van wie zijn de Wadden?’ is terecht. Wat ons betreft zijn ze van zichzelf. Wij mensen maken deel uit van dit samenhangende ecosysteem, net als vogels, vissen, planten en andere organismen.
Dat recreatie de natuur kan verstoren, staat niet ter discussie. Maar als we werkelijk de ecologische toestand van de Wadden willen verbeteren, moeten we verder kijken dan recreatie alleen. Welke factoren hebben de grootste invloed op de gezondheid en veerkracht van het hele ecosysteem?
Dan komen ook baggerwerkzaamheden, zoutwinning, lozingen, datacenters in de Eemshaven en de daarmee samenhangende opwarming van de Waddenzee en de aanleg van hoogspanningskabels in beeld.
Misschien levert het afsluiten van bepaalde gebieden voor recreatie veel ecologische winst op. Misschien is die winst relatief klein naast die van andere verstoringen. We weten het onvoldoende als we de factoren vooral afzonderlijk bekijken.
Stichting Waddenlicht zou dit graag in een systemische natuuropstelling onderzoeken: niet als alternatief voor wetenschappelijk onderzoek, maar als aanvulling, door het hele systeem en de onderlinge relaties centraal te stellen.
Niet vrije vogels óf vrije mensen, maar: aan welke knoppen moeten we draaien voor een gezond en veerkrachtig Waddengebied?
Annette Polman, Utrecht
Vlaggen
Net terug van een vakantie op de Wadden met een schip van de bruine vloot komt de bijdrage van Yolande Valks als geroepen. Ze geeft afdoende informatie over het merkwaardige vlaggenfenomeen dat ik op West-Terschelling vooral bij groepjes van huizen waarnam. Juist die groepjes geven de indruk dat lang niet iedereen het met het actieplatform eens is.
Yolande Valk refereert aan een vlag van een man die zijn arm om zijn vrouw slaat, die haar arm zwaaiend opsteekt. En er vlak bij een grutto. Precies díe vlag intrigeerde me. Het deed me meteen denken aan een PVV-affiche met een jong gezin voor een oer-Hollands landschap met een molen erbij. Dat werd hier dus een grutto. Bij het zien van juist deze vlag werd ik achterdochtig. Rechts-extremistisch clubje? Puur eigenbelang van een groep ondernemers die de eilanders bij hun eigen zaakjes willen betrekken?
Het initiatief van Rijkswaterstaat lijkt nodig te zijn. Ik zou zeggen: er zijn – net als de Club van Rome destijds postuleerde – grenzen aan de groei, dames en heren, waddenondernemers!
Rob Maris, Kreuzau (Duitsland)
Makkelijk frame
De weerstand tegen mogelijke afsluitingen wordt door Yolande Valks vooral neergezet als iets van ondernemers die hun omzet vrezen. Dat is een makkelijk frame, maar het doet geen recht aan wat er op de eilanden leeft.
Het gaat ook om bewoners en gebruikers zoals ik: mensen die met het wad leven, het gebied kennen en weten wanneer je ergens juist niet moet zijn. Rijkswaterstaat wordt bovendien voorzichtig voorgesteld, alsof er alleen onderzoek plaatsvindt. Maar op kaarten waren al gebieden ingetekend waar afsluiting, geheel of gedeeltelijk, als mogelijkheid werd gezien.
Wie het rapport over de staat van het wad leest, ziet vooral bedreigingen als zeespiegelstijging, klimaatverandering, bodemdaling, baggeren en zoutwinning. Niet het kleinschalige medegebruik door bewoners.
Natuurbescherming is noodzakelijk. Ik houd afstand van vogels op hoogwatervluchtplaatsen en loop of rij desnoods om. De vraag is niet of vogels bescherming verdienen. Natuurlijk verdienen ze dat. De vraag is of je bewoners mag weren uit gebieden waar zij niet aantoonbaar de oorzaak van de achteruitgang zijn.
Dirk Bruin, Vlieland
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant