Drommen pelgrims bezochten dit weekend de inwijding van een meer dan 50 meter hoog standbeeld van Maria in het Poolse gehucht Konotopie, het grootste in zijn soort in Europa. Ondertussen is Polen het snelst seculariserende land ter wereld. ‘Dit standbeeld toont dat het geloof niet is verdwenen.’
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Konotopie in Polen.
Tijdens de mis trekken drie EHBO’ers een sprintje richting een pelgrim die dreigt te bezwijken aan de hitte. Honderden aanwezigen bidden, velen geknield. Sommige gelovigen zitten dicht bij het altaar, anderen naast het strookje bos langs de weg of bij de rij met mobiele wc’s, op zoek naar schaduw die zelfs het grootste Mariabeeld van Europa niet biedt als de zon hoog aan de hemel staat.
Maar liefst 55,6 meter torent ze uit boven de velden. Wereldwijd staat alleen in de Filippijnen een groter standbeeld van de Maagd Maria, van bijna 100 meter. De meest recente toevoeging aan de katholieke kaart van Polen wordt vandaag ingewijd; 15 augustus, Maria-Tenhemelopneming. Het land heeft sinds 2010 ook een 33 meter hoog standbeeld van Jezus, dat enige tijd het hoogste ter wereld was.
Het Mariabeeld is een privé-initiatief van het echtpaar Roman en Grażyna Karkosik, miljardairs die tot de rijkste Polen behoren. Het zou 100 miljoen złoty hebben gekost (23 miljoen euro). Ze wonen in het naastgelegen dorp Kikół en leiden een teruggetrokken bestaan. Mevrouw Karkosik is veel in de kerk te vinden, zeggen inwoners. Tegen tabloid Fakt zei ze dat het monument een ‘dankbetuiging’ is omdat haar man herstelde na een ernstige beroerte. ‘Dankzij gebeden, dankzij vele heilige missen, heeft hij het overleefd.’
In amper negen maanden verrees het Mariabeeld in deze uithoek van Polen. Overigens met enthousiaste instemming van de kerk zelf: een bisschop leidt de ceremonie. ‘Het is niet belangrijk waar het is gebouwd, maar dat het is gebouwd’, zegt Ewa (50) uit Łódź, die zonder achternaam in de krant wil vanwege haar baan bij de overheid. Ze is gekomen uit dankbaarheid voor Maria. ‘Ik heb gebeden voor vriendinnen die graag kinderen wilden krijgen, maar dat niet konden. Ze hebben nu alsnog kinderen. Ik zeg niet dat het door mijn gebeden komt, maar misschien heeft het wat geholpen.’
Ze houdt een vlag vast met een portret van de Poolse paus Johannes Paulus II. Ze heeft hem als kind gezien, toen hij het communistische Polen bezocht en zijn landgenoten een hart onder de riem stak in hun strijd tegen de dictatuur. ‘Het geloof in Polen is belangrijk en zal dat altijd zijn.’ Desondanks noemt Ewa zoals veel gelovigen vandaag ook het dalende kerkbezoek, vooral onder jongeren. ‘Hopelijk zal dit beeld ze op de een of andere manier raken. Het toont dat het geloof niet uit Polen is verdwenen.’
Het aantal Poolse katholieken daalt: bij de laatste census noemde 71 procent van de Polen zich katholiek, tien jaar eerder was dat nog 88 procent. Van de Poolse katholieken gaat 29,6 procent ’s zondags naar de kerk, twintig jaar terug was dit bijna de helft van de bevolking. Polen is nog altijd religieuzer dan veel andere Europese landen, met name buiten grote steden, en het geloof speelt ook een rol bij opvattingen over bijvoorbeeld abortus of homoseksualiteit.
Meer gedetailleerde onderzoeken legden afgelopen tien jaar bloot dat de secularisering niet gestaag, maar razendsnel gaat. Een internationaal onderzoek uit 2018 van het Pew Research Center toont dat de kloof tussen praktiserende gelovigen onder en boven de 40 nergens zo groot is als in Polen. De geringe aanwas van jonge praktiserende katholieken maakt Polen ‘het snelst seculariserende land ter wereld’, zei een van de onderzoekers tegen nieuwssite OKO.press.
‘Het is belangrijk om het geloof door te geven aan de jongere generatie’, zegt Genowefa Woś (70), die twee van haar twaalf kleinkinderen heeft meegenomen. Ze maakt zich zorgen over de ontkerkelijking. ‘Alles draait tegenwoordig om consumptie. In tijden dat de natie leed, was het geloof belangrijker.’
In periodes van onderdrukking door buitenlandse grootmachten of het communisme vormde de kerk een anker voor de samenleving en gold, samen met de Poolse taal, als baken van de nationale identiteit. Dit verandert sinds de val van het communisme in 1989. Daarnaast is de kerk impopulair door misbruikschandalen en haar nog altijd grote invloed in de politiek, zoals bij het de facto abortusverbod in 2020.
Maria trekt vandaag behalve vrome gelovigen ook dan ook nieuwsgierigen die sceptischer zijn. Ja, Patrycja Goll (29) is katholiek. Maar ze vindt ook ‘dat de kerk verdeeldheid zaait in de samenleving’. Leszek (74) is met een groep bevriende motorrijders gekomen. ‘We komen om te kijken, niet om te bidden.’
Hij vindt dat geestelijken vaak het slechte voorbeeld geven. ‘We hadden een priester die zei dat je moet trouwen en niet in zonde mag leven. Maar hij woonde zelf samen met een non. Ze verlieten de kerk, kochten een huis en hebben nu twee kinderen.’ Ook hekelt hij de vele donaties die altijd worden gevraagd. ‘De kerk is biznes.’
Overigens zien ze in Kikół zelf kansen door de komst van het Mariabeeld. ‘Het is goed voor het dorp’, zegt Kacper Sibilski (21), die met een paar dorpsgenoten naast het plein staat. Hij hoopt op veel bezoekers die de plaatselijke economie een zetje zullen geven.
Na de inwijding gaat het monument officieel open, een stoet gelovigen trekt al fotograferend en selfie-makend naar de basis van het standbeeld, waar zich een lange rij vormt: aan de voeten van de Heilige Maagd bevindt zich een platform met zicht op de uitgestrekte akkers van het eens zo godvruchtige Polen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant