Iran-oorlog Het Iraanse raketprogramma zou vernietigd zijn. Toch weet het land de Amerikanen met regelmaat flink te raken. Hoe kan dat? NRC onderscheidde zeven oorzaken voor de Iraanse vuurkracht.
Brand vlak buiten de Amerikaanse ambassade in de Iraakse hoofdstad Bagdad na beschietingen door raketten en drones.
Ineens zaten ze in de verdediging. Dat was niet de bedoeling toen de Amerikanen op 28 februari een grootscheepse aanval op Iran uitvoerden. Samen met Israël liquideerden ze toen niet alleen opperste leider Ali Khamenei, maar bombardeerden ze ook de ingangen van ondergrondse raketopslagplaatsen.
Het Iraanse raketprogramma is „feitelijk vernietigd„, zei minister Pete Hegseth (Defensie) in april. Dat was grootspraak, omdat de Amerikanen niet Irans vermogen hadden weggenomen om raketten te blijven ontwikkelen en produceren. Maar vooral omdat de Iraniërs nog steeds raketten lanceren.
Vorige maand vuurde Iran vijf dagen lang onophoudelijk drones en raketten af op drie Jordaanse bases, waar ook Amerikaanse militairen zaten. De Patriot-onderscheppingsraketten konden niet verhinderen dat Iran op 17 juli drie Amerikaanse militairen wist te doden, onder wie twee specialisten in luchtverdediging. Meer dan honderd anderen raakten gewond.
Zo weet Iran een militaire supermacht niet alleen te weerstaan, maar ook pijn te doen. Hoe kan dat? NRC onderscheidde zeven oorzaken voor de verrassende Iraanse vuurkracht.
Begin juni bleek uit een analyse van satellietbeelden door CNN dat Iran met bulldozers de ingangen van raketopslagplaatsen weer vrij had gemaakt. Zo’n vijftig van de zeventig depots konden worden heropend en zeven op de tien raketten bleken volgens Amerikaanse inlichtingen nog bruikbaar.
Ook profiteerde Iran van de wapenstilstand die tussen midden juni en begin juli gold. Voor die tijd werden de graafmachines nog voortdurend door de Amerikanen en de Israëliërs bestookt. De wapenstilstand bood Iran de kans om de gebombardeerde raketopslagplaatsen weer te bereiken.
Tijdens de voorlopig laatste gevechtsronde, vorige maand, mikten de VS niet meer op de opslagplaatsen. De Amerikanen hadden inmiddels een urgenter doel: ze probeerden met bombardementen op kustplaatsen de geblokkeerde Straat van Hormuz weer open te krijgen. Doordat Iran selectiever beschoten werd, had het meer tijd en ruimte om zelf raketten af te schieten.
China levert onder meer satellietbeelden waarmee Iran de posities van Amerikaanse militairen in het Midden-Oosten kan lokaliseren. Ook krijgt Iran van China bestanddelen van raketbrandstof. Iran gebruikt bovendien Chinese en Russische navigatiesystemen voor de raketten.
Ook het schieten hoeft Iran niet allemaal zelf te doen. Milities in Irak en de Houthi’s in Jemen vuren, al dan niet in coördinatie met Teheran, op doelen in vooral Saoedi-Arabië. Door het strijdtoneel uit te breiden, dwingt Iran de VS om hun luchtverdediging dunner over de regio uit te smeren.
Van de Russische strijd tegen Oekraïne kijkt Iran ook enkele kneepjes van de moderne oorlogsvoering af. Zo leerde het van de Russen om de vijandelijke luchtverdediging af te leiden met ballistische raketten, om daar vervolgens drones doorheen te laten glippen.
Maar ook de Oekraïense oorlogstactieken zijn een inspiratiebron. The New York Times berichtte dat Iran in april met een vanaf de schouder afgevuurde raket een Amerikaans F-15E-gevechtsvliegtuig van 52 miljoen euro had weten neer te halen. Van de Oekraïners leerde het om een zwerm drones in het gebied te laten rondvliegen om de locatie, snelheid en richting van het gevechtsvliegtuig te bepalen.
Aan het begin van de oorlog, toen het massaal raketten afvuurde op Israël en de Golfstaten, zette Iran vooral oude raketten in. Deze wapens waren totaal niet accuraat, maar door er heel veel van af te vuren putte Iran wel de Amerikaanse luchtverdediging uit.
Inmiddels zetten de Iraniërs moderner wapentuig in, met veel meer precisie. Vorige maand wist Iran niet alleen de Amerikaanse ambassade in de Saoedische hoofdstad Riad te raken, maar daarbinnen zelfs een kantoor van de inlichtingendienst CIA. Tot verbazing van de Amerikanen; het was een geheim kantoor.
Van deze moderne raketten schiet het land er veel minder af, maar per raket zijn ze veel succesvoller. Zo heeft Iran de ballistische middenlangeafstandsraket Kheibar Shekan. Dit elf meter lange projectiel volgt geen voorspelbare boog, maar kan vlak voor de inslag reageren op luchtafweergeschut door zijn traject aan te passen.
De Amerikaanse wapenexpert Jeffrey Lewis zei in de Financial Times dat Iran maatregelen genomen heeft om raketlanceringen te verhullen. Zo vervaagt het land tegenwoordig de achtergrond van videootjes van lanceringen, om te verhinderen dat mensen de locatie kunnen achterhalen.
Ook zijn de Iraniërs gestopt met het gecontroleerd wegbranden van vegetatie voordat ze een raket afschieten. De Amerikanen konden namelijk zien dat ze dat deden, waardoor ze een lancering konden zien aankomen. Dat er op deze manier eventueel natuurbranden ontstaan, neemt Iran op de koop toe.
Aan het begin van de oorlog wisten de Iraniërs enkele Amerikaanse radarsystemen uit te schakelen, waardoor hun raketten minder goed gedetecteerd en gevolgd kunnen worden.
Belangrijker nog is dat de Amerikaanse luchtverdediging uitgeput raakt. Er is wereldwijd een tekort aan Patriot-raketten – het enige afweersysteem dat effectief is tegen ballistische raketten. The New York Times meldt dat de VS tot nu toe vijftienhonderd van dit type onderscheppingsraketten in de oorlog ingezet hebben, bijna de helft van de totale voorraad.
Op één dag in juli gebruikten de Amerikanen maar liefst vijftig Patriots tegen de Iraanse salvo’s, à 3,5 miljoen euro per onderscheppingsraket (tegen drones van soms maar 20.000 euro). Ze raakten zo snel op dat de oorlog eind vorige maand om die reden op pauze werd gezet.
Die afweersystemen zijn niet zo snel bij te bouwen. Ondanks herhaalde oproepen van Trump en Hegseth om de productie op te schroeven, benadrukt de Amerikaanse wapenindustrie dat er jaarlijks maar zeshonderd Patriotraketten van de band rollen. Dit aantal kan niet zo makkelijk opgevoerd worden.