ASML ging onderuit op de beurs door het nieuws dat een Chinees bedrijf een geavanceerde chipmachine in productie zou hebben genomen. Staan de Chinezen op het punt het meest waardevolle bedrijf van Europa van de troon te stoten?
is economieredacteur van de Volkskrant en schrijft over technologie. Speciale aandacht heeft hij voor de opmars van kunstmatige intelligentie.
Vanwaar alle opwinding?
Een Chinees bedrijf zal nog dit jaar beginnen met het leveren van geavanceerde chipmachines, meldde technieuwssite The Information maandag op basis van twee anonieme ingewijden. Het gaat om immersie-DUV-machines, het op één na geavanceerdste soort apparaat dat ASML bouwt.
Een dag later achterhaalde Reuters de naam van de onderneming: Shanghai Aishengna Electronic Technology Group, een obscuur staatsbedrijf dat in 2023 werd opgericht. Dit jaar zou het ongeveer vijf stuks willen leveren aan Chinese chipfabrikanten en volgend jaar nog eens twintig. ASML verscheepte vorig jaar 131 immersie-DUV-apparaten.
Na dit nieuws daalde de aandelenkoers van de chipmachinebouwer uit Veldhoven maandag met 7 procent. In de loop van dinsdag zakte het aandeel verder, al speelde daarbij ook mee dat alle chipgerelateerde aandelen last hadden van opgelaaide zorgen over een AI-bubbel. ASML wil niet reageren op ‘geruchten’.
Is dit de Chinese doorbraak waar ASML al langer voor vreest?
Dat is moeilijk te zeggen, want er zijn weinig technische details bekend. Dat het Chinese bedrijf deze ingewikkelde machines kan produceren, zegt niets over hoe efficiënt en betrouwbaar ze zijn op de fabrieksvloer. Wel geven de bronnen van The Information toe dat de Chinese apparaten ver achterlopen op die van ASML.
Enige scepsis is daarom op zijn plaats, vindt Maaike Heijmans, onderzoeker bij denktank Clingendael. ‘Waarom komt dit nu naar buiten? Ik zeg niet dat het per se de intentie is, maar we hebben vaker gezien dat Chinese doorbraken niet zo groot bleken als gesuggereerd. Ondertussen reageert de markt wel sterk, waardoor ze met zulke berichten hun concurrentie in de weg zitten.’
Zeker is dat China alles op alles zet om zelf chipmachines te kunnen maken. Een onafhankelijke chipindustrie is een speerpunt van het Made in China 2025-beleid dat de communistische regering in 2015 presenteerde.
Vorig jaar september meldde de Britse zakenkrant Financial Times al dat een grote Chinese chipfabrikant tests deed met immersie-DUV-apparatuur van de startup Yuliangsheng, eveneens uit Shanghai.
In december schreef Reuters bovendien dat China stappen zet in de ontwikkeling van de meest geavanceerde chipapparatuur, waarin ASML een monopolie heeft: EUV-machines. Volgens het persbureau is dit project zo geheim dat medewerkers van techbedrijf Huawei zouden werken onder aliassen, inclusief nep-paspoorten, en beperkte toegang tot hun telefoons hebben om lekken te voorkomen.
Immersie-DUV: wat is het en wat doet het ertoe?
Het draait allemaal om zogeheten lithografiemachines. Waar zij een jaar of tien geleden nog een obscuur schakeltje in de productieketen van chips vormden, hebben ze tegenwoordig een geopolitieke lading.
Deze machines etsen met lichtstralen minuscule lijntjes en puntjes in de siliciumschijven waaruit computerchips worden opgebouwd. ASML domineert de markt van deze machines, ook in China.
Niet alle lithografiemachines zijn gelijk. De meest geavanceerde gebruiken extreem ultraviolet licht – afgekort tot EUV – voor de productie van de allermodernste, fijnmazigste chips.
De immersie-DUV-machines zijn één stap minder geavanceerd. Zij gebruiken diep ultraviolet licht. ‘Immersie’ betekent onderdompeling en slaat op het laagje water waar de siliciumschijven in worden gelegd, waardoor de machines scherpere lijntjes kunnen trekken dan de ‘droge’ varianten.
Chinese chipfabrieken hebben door westerse exportrestricties geen toegang tot EUV-machines en een deel van de immersie-DUV-machines, tot groot Chinees chagrijn. In het Amerikaanse Congres is zelfs een voorstel ingediend om de export van alle immersie-DUV-systemen aan China te verbieden.
Kunnen Chinese bedrijven ASML van de troon stoten?
Zover is het nog lang niet, is de consensus onder analisten. Zij vinden over het algemeen dat beleggers maandag overdreven reageerden. ‘Dit komt eens in de zoveel tijd langs’, reageert Marc Hesselink, marktanalist bij ING, enigszins laconiek op het nieuws. Hij verwacht weliswaar dat Chinese lithografiemachines de komende jaren een rol in de eigen chipindustrie zullen gaan spelen, ‘maar ik zie niet snel een bedreiging voor ASML’s positie op de wereldmarkt’.
Weinig technologie is zo complex als geavanceerde lithografie en de Chinese achterstand oogt enorm. Zelfs op het gebied van minder geavanceerde lithografie is het land nog geen speler van betekenis. En intussen blijft ook ASML zijn apparatuur doorontwikkelen.
Toch ziet ASML-baas Christophe Fouquet op de langere termijn wel degelijk risico’s, bleek uit een in mei gepubliceerd interview met de Volkskrant. Over potentiële nieuwe Amerikaanse exportrestricties zei hij toen: ‘Onze zorg is dat dit vooral een uitnodiging aan China zal zijn om heel snel concurrenten uit de grond te stampen. Die kunnen op de langere termijn ook proberen hun technologie te verkopen in landen waar wij nu leidend zijn.’
Volgens Clingendael-onderzoeker Heijmans zou China hoe dan ook hebben geprobeerd om dit soort apparatuur zelf te bouwen. ‘Maar de exportbeperkingen hebben die ambitie wel aangejaagd.’
Voor Nederland, en heel Europa, kan het nadelig uitpakken als China zijn afhankelijkheid van ASML afbouwt, denkt zij. De machtsverhouding zou daarmee schever kunnen worden. ‘Dan staan wij weer wat zwakker tegenover China. Daarom is het belangrijk dat Europa probeert om op meer gebieden onmisbaar te worden, zoals quantumtechnologie.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant