Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Binnenkort ga ik op vakantie en daarom zal de aflevering van Zomergasten met humorist Peter Pannekoek de laatste blijven die ik heb gezien. Vermoedelijk is over geen televisieprogramma zoveel geschreven als over Zomergasten. Dat weet ik uit ervaring, want tussen 1991 en 1995 ben ik, samen met Stan van Houcke, redacteur geweest van dat programma. Een paar jaar zelfs als een soort eindredacteur omdat ze in de hogere echelons van de VPRO vaak zo’n ruzie maakten dat Stan en ik, samen met presentator Peter van Ingen, besloten om de keus en voorbereiding onderling met ons drieën te regelen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Elke aflevering bleek een grote gebeurtenis met een groot ego, dat toch vaak moest worden ingewijd in de invloed en effecten van televisie. The medium is the message was toen nog niet zo algemeen bekend onder Bekende Nederlanders. De voorbereidingen begonnen al in januari en duurden tot de dag van de uitzending.
Onderweg vielen nogal wat potentiële zomergasten af. Karel van het Reve bijvoorbeeld, omdat die ook na lang masseren van zijn geheugen geen fragmenten kon bedenken. Hij keek nauwelijks televisie en ging vrijwel nooit naar de bioscoop. Hij was een man van het woord en niet van het beeld, maar mogelijk leed hij toen al aan dementie.
Ook zijn broer Gerard is nooit zomergast geweest. Hij is wel benaderd, maar begon meteen grappen te maken – ‘mijn poes is katholiek, dus die mag ook in beeld’. We waren bang dat we daar niet een hele avond mee vol zouden krijgen, maar achteraf heb ik spijt dat we niet hebben doorgezet. Tot mijn verdriet is Willem Frederik Hermans nooit als zomergast gevraagd. Bij de VPRO waren ze nogal bang voor hem en zijn snerpende opmerkingen. Ook werd vermoed dat hij het dubbele zou vragen van het gebruikelijke tarief voor een zomergast, wat toen 5.000 gulden bedroeg.
Al direct in mijn eerste seizoen kreeg ik te maken met een bijzonder vreemde kerel, de psycholoog Piet Vroon, die over zijn vakgebied ook een column schreef in deze krant. Hij zat moederziel alleen in een enorm huis te Culemborg, want zijn vrouw was bij hem weggelopen. In die stemming betoogde hij dat wij mensen, ondanks alle wetenschappelijke kennis, eigenlijk helemaal niets weten. Desondanks, of misschien juist daardoor, werd het een geweldige televisieavond waarin Peter van Ingen bewees dat hij met Adriaan van Dis de beste presentator van Zomergasten is geweest. Vroon maakte een paar jaar na de uitzending een einde aan zijn leven met een overdosis drank en pillen. Ik vertel het maar zo droog mogelijk.
In mijn tweede seizoen zag ik Anil Ramdas geboren worden als bekende Nederlander. Met zomergast Ischa Meijer, die zich ten opzichte van Peter van Ingen had misdragen, moest ik het later bijleggen. Voor de uitzending had ik geschreven dat Ischa zelfs een schaapsherder op de Drentse hei binnen vijf minuten in een antisemiet kon veranderen, maar toen dat vlekje was weggewerkt gingen we als vrienden uit elkaar.
Aan bijna iedere gast heb ik een herinnering. Aan Rudy Kousbroek, die pas vlak voor de uitzending met olie op de hemdsmouwen binnenkwam stommelen, omdat hij op weg naar de studio autopech had gekregen. Gelukkig had hij een wit tropenpak bij zich, zodat hij zich halverwege kon verkleden. Aan Frans Swarttouw van Fokker, die bij de voorbereiding ineens vertelde dat hij verliefd was geworden op een vrouw die naast hem in de file stond. Hij was op de snelweg uitgestapt, had zijn chauffeur uitgezwaaid (!) en was bij de vrouw ingestapt. En het was nog wat geworden ook.
Aan Lieve Joris, alles, en alleen al omdat zij Lieve Joris was. Aan Jan Mulder, of nog meer aan de knie van Jan Mulder. Aan Armando die zijn ideale televisieavond het liefst had gevuld met alleen Frank Sinatra, Dean Martin en Sammy Davis Jr. Te duur, jammer! En natuurlijk aan Harry Mulisch, de enige van de Grote Drie die het tot zomergast heeft gebracht. Hij kwam op een middag bij mij thuis om te zien of de beelden van Churchills begrafenis geschikt waren voor het programma. Eenmaal op de bank naast elkaar gezeten, sprong mijn hond Polly tussen ons in en gedrieën hebben wij urenlang in stilzwijgen naar de katafalk gekeken met daarop Churchills kist, die tenslotte – gedrapeerd in de Britse vlag – per boot wegvoer over de Theems naar het einde van de wereld.
Afgelopen zondag volgde ik Zomergasten met de ogen en oren van een voormalige redacteur. Iedere generatie heeft zo zijn eigen gasten, maar ik zou toch willen aanbevelen een woord, een zin, een gedachte eens helemaal af te maken, opdat niet alles door een combinatie van nervositeit en enthousiasme opgaat in een mist van onuitgesproken vanzelfsprekendheden.
Even geduld aub, maar dat programma komt vanzelf weer terug.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.