Het tijdperk van generatieve AI barst van de auteursrechtenkwesties, maar dat is misschien nergens zo duidelijk als in de muziekindustrie. Zodra de eerste AI-muziektools verschenen, sleepten platenmaatschappijen ze voor de rechter omdat ze getraind zouden zijn op hun muziek. Omdat deze tools nu op eieren moeten lopen om juridische problemen te vermijden, lijkt de ontwikkeling ervan stil te staan.
Het tijdperk van generatieve AI barst van de auteursrechtenkwesties, maar dat is misschien nergens zo duidelijk als in de muziekindustrie. Zodra de eerste AI-muziektools verschenen, sleepten platenmaatschappijen ze voor de rechter omdat ze getraind zouden zijn op hun muziek. Omdat deze tools nu op eieren moeten lopen om juridische problemen te vermijden, lijkt de ontwikkeling ervan stil te staan.Hoewel een select groepje techreuzen de meeste bekende toepassingen van generatieve AI domineert, zijn de grootste spelers op de AI-muziekmarkt twee relatief kleine start-ups: Suno en Udio. Deze kwamen respectievelijk in 2023 en 2024 beschikbaar, maar zorgden ook al snel voor ophef. Het was namelijk erg eenvoudig om nummers te creëren met zangers die klinken als bekende artiesten.
Verschillende Amerikaanse platenmaatschappijen, waaronder de drie grootste (Universal, Sony en Warner), besloten al snel om juridische stappen te ondernemen tegen Suno en Udio. Zij vinden dat deze tools onrechtmatig 'miljoenen' van hun nummers gebruiken om hun modellen te trainen.
Suno en Udio hebben kort na de aanklacht bevestigd dat ze auteursrechtelijk beschermde nummers in hun modellen hebben gestopt. Daarbij beroepen ze zich echter op de Amerikaanse fairusewetgeving. Volgens die wet zouden bedrijven beschermd materiaal mogen 'vervormen' voor eigen werk. "Net zoals een kind dat zijn eigen rocknummers schrijft na het luisteren naar het genre, of een journalist die bestaand materiaal bestudeert om nieuwe inzichten te verkrijgen, is leren geen inbreuk op auteursrechten", beargumenteerde Suno.
Of de rechter meegaat in die argumentatie is onduidelijk – en dat blijft het misschien ook. In een groot deel van de rechtszaken is al een schikking getroffen. Universal en Warner hebben een overeenkomst gesloten met Udio en Warner heeft ook een deal met Suno.
Dat Universal nog geen deal heeft met Suno, komt onder meer doordat de platenmaatschappij zou eisen dat gebruikers de gegenereerde muzieknummers niet langer mogen downloaden. Suno zou niet akkoord zijn gegaan met die voorwaarde, in tegenstelling tot Udio. Deze concurrent heeft de downloadfunctie na de deal namelijk verwijderd. Sony heeft (nog) geen overeenkomsten gesloten met de AI-diensten.
De deals behelzen wel meer, al hebben de partijen de precieze voorwaarden niet bekendgemaakt. De juridische problemen en de overeenkomsten lijken de ontwikkeling van beide tools wel te hebben geremd. Mogelijk hebben ze zelfs voor een achteruitgang gezorgd.
Dat denkt onder meer Jeffrey Wirtz. Hij is online actief onder de naam Egbert en volgt de ontwikkelingen van AI-muziek op de voet. In het verleden heeft hij HDFM op poten gezet, een radiostation dat uitsluitend muziek draait die door AI is gegenereerd. Wel schreef hij daarvoor de songteksten zelf.
Jeffrey Wirtz heeft hetzelfde nummer gegenereerd in Suno versie 4.5 en versie 5.5. Volgens hem klinkt het eerste nummer (gemaakt door een model dat bijna een jaar oud is) aanzienlijk beter. Luister en oordeel zelf!
Volgens hem is de kwaliteit van Suno er sinds versie 4.5 van een jaar geleden alleen maar op achteruitgegaan. "In Suno versie 5.5 zijn duidelijk ruis en andere artefacten te horen", zegt Wirtz tegen Tweakers. "Muzikaal is versie 5.5 een stuk indrukwekkender, maar als je er na een minuut luisteren hoofdpijn van krijgt, heb je daar natuurlijk weinig aan. Daarnaast zijn de stemmen ook een stuk vlakker en minder menselijk geworden."
Suno heeft zelf geen verklaring gegeven voor de vermeende kwaliteitsdaling. Het blijft dus gissen naar de reden. Wirtz denkt dat Suno heeft geprobeerd om alle herkenbaarheid uit de stemmen te slopen, waardoor ze nu een stuk robotischer klinken.
Hij is bij lange na niet de enige die er zo over denkt. Ook op de subreddit van Suno wordt er alom geklaagd over het nieuwe model. Dat geldt ook voor een besloten Discord-groep van Suno voor bètatesters, waar Wirtz deel van uitmaakt. Toch is er na dik twee maanden nog geen verbetering in zicht. "De ontwikkelaars zijn een soort stille observeerders en gaan eigenlijk nooit diep in op onze feedback."
Suno maakt tenminste nog nieuwe modellen; dat kun je niet zeggen van zijn naaste concurrent Udio. De ontwikkeling daarvan staat sinds de release van versie 1.5 Allegro (bijna twee jaar geleden, kort na de aanklacht van de platenmaatschappijen) volkomen stil. Vier van de vijf oprichters zijn voormalige Google DeepMind-ontwikkelaars. Inmiddels is de helft van die groep weer terug bij Google, terwijl de andere twee nu bij OpenAI werken. Udio gaf vorig jaar aan dat het werkt aan een nieuw platform, dat uitsluitend is getraind op 'geautoriseerde en gelicentieerde muziek'. Tot dusver is daar echter nog niets van terechtgekomen.
Dat de ontwikkeling bij de twee grootste muziekdiensten zo goed als stilstaat, betekent niet per se dat de markt helemaal op slot staat. Er zijn de afgelopen jaren een hoop muziekgeneratoren verschenen, al richten de meeste zich op het maken van deuntjes en geluidseffecten, in plaats van volledige nummers met zang.
Zo zou OpenAI samen met een conservatorium bezig zijn om bladmuziek te annoteren en daarmee trainingsdata voor een (instrumentale) muziekdienst te creëren. Dat moet eventuele auteursrechtelijke problemen voorkomen.
Met zijn vorige muzikale project was dat nog geen prioriteit bij OpenAI. In 2020 demonstreerde het bedrijf het AI-model Jukebox, dat ook (rudimentair) stemgeluid kon genereren. "Dat model spuugde alleen maar auteursrechtelijk beschermde muziek uit", vertelt Wirtz. "Dus er ontstond meteen wat ophef." Naast een paar demo's heeft OpenAI dit project nooit verder ontwikkeld.
Ook onder meer Adobe, Meta en Stable Diffusion hebben tools om audiofragmenten te genereren, die getraind zijn op copyrightvrij materiaal. De youtuber denkt dat dergelijke programma's vooral populair zijn bij socialemediagebruikers en niet zozeer professioneel worden ingezet. "Er zijn op TikTok veel AI-gegenereerde sounds, zonder dat mensen dat doorhebben."
Datzelfde geldt voor het maken van volledige nummers met software als Suno, denkt hij. "In de Discord-groep zitten vooral mensen die inside jokes aan het maken zijn en nummers voor hun vriendengroep. Er is niemand die serieus denkt: ik wil muzikant worden met AI-muziek." Er zijn enkele uitzonderingen. Zo maakt producer Timbaland wel openlijk nummers met Suno.
Dat vooral socialemediagebruikers AI-nummers lijken te gebruiken, maakt de bedreiging voor platenmaatschappijen er niet minder om. "Het hele verdienmodel voor de muziekmaatschappijen is dat ze op sociale media iets viraal laten gaan en dat doorlinken naar Spotify. Als je dan moet concurreren met oneindige hoeveelheden AI-materiaal, kun je daar onmogelijk tegenop."
Timbalands AI-muzikant Tata Taktumi
Hoewel het relatief eenvoudig is om deuntjes te creëren op basis van copyrightvrij materiaal, geldt dat volgens Wirtz niet voor volledige nummers. "Het probleem is dat copyrightvrije muziek snel een beetje corporate klinkt en dat daar niet de genres of stijlen bij zitten die het bij de mainstream goed doen."
In Amerika zijn platenmaatschappijen druk in de weer om te voorkomen dat AI-tools zonder toestemming gebruikmaken van hun muziek, maar wordt er in Nederland ook actie tegen ondernomen?
In ieder geval vooralsnog niet door Stichting Brein. De stichting heeft in het verleden wel onderzoek gedaan naar AI-muziektools, maar heeft nog niet geprocedeerd. Brein zegt tegen Tweakers dat er in Nederland wel 'onderhandelingen' lopen met verschillende AI-bedrijven waar de stichting onderzoek naar deed, maar daar houdt ze zich verder buiten.
Ook muziekrechtenorganisatie BumaStemra laat aan Tweakers weten de ontwikkelingen rond dergelijke tools te volgen en de gevolgen voor het auteursrecht te analyseren. Concrete stappen heeft de organisatie echter nog niet gezet. Ze zet zich naar eigen zeggen in 'om duidelijke afspraken en standaarden te bevorderen die de rechten van makers waarborgen'. "Hoewel sommige aanbieders [van AI-muziektools] stappen zetten richting licenties en samenwerking met de muziekindustrie, lijkt dit nog geen uniforme praktijk."
Er zijn AI-partijen die zich wel in het mijnenveld van échte muzieknummers wagen. Sommige maken het wel heel bont. De nog vrij onbekende tool Sonauto kan bijvoorbeeld griezelig accurate replica's van bekende Nederlandse zangers als Marco Borsato creëren. "De makers hebben de gebruiksvoorwaarden zo opgesteld dat jij verantwoordelijk wordt gesteld voor de output", vertelt Wirtz. "Ze zeggen: het is gewoon een tool, wat je ermee doet is aan jou. Zo proberen ze zichzelf een beetje in te dekken."
Afgezien van de ethische dilemma's van dergelijke tools, kun je er door de evidente auteursrechtenschendingen ook moeilijk iets origineels mee maken. Enkele partijen hebben een AI-muziektool uitgebracht voor het maken van 'echte' tracks met zang, waarbij ze beweren volledige toestemming te hebben voor het trainingsmateriaal. Dat geldt bijvoorbeeld voor Elevenmusic van ElevenLabs en Lyria 3 van Google. Die laatste is onlangs in Gemini geïntegreerd en is daarmee waarschijnlijk de toegankelijkste tool om AI-nummers te maken.
Toch kunnen deze alternatieven volgens Wirtz niet tippen aan de hoogtijdagen van Suno en Udio. "Ze kunnen wel zingen, maar zijn daar niet zo goed in. Ze stotteren meer dan dat ze zingen. Het is niet bepaald je van het." Wel geeft hij als kanttekening dat hij zich voornamelijk bezighoudt met het maken van Nederlandstalige nummers; de kwaliteit van Engelstalige songs lijkt beter te zijn. Op Reddit zijn gebruikers verdeeld over de kwaliteit van Lyria 3. De voornaamste kritiek is dat alle nummers een beetje hetzelfde klinken.
Wirtz ziet de grootste kansen bij opensourcemodellen. "Het Chinese ACE-Step is nu een heel grote en komt in de buurt van wat Suno was. Als de commerciële bedrijven ermee kappen, denk ik dat er binnen een jaar een opensourcemodel is dat kan tippen aan Suno 4.5. Dat model kun je gewoon op je RTX 4090 draaien."
Hoewel de bekende partijen in rechtszaken verwikkeld zijn, verwacht de videomaker dat de platenmaatschappijen vechten tegen de bierkaai. "Je krijgt dit niet meer terug in de fles, dat zie ik niet gebeuren. Hoe graag muziekmaatschappijen en artiesten dat ook, begrijpelijk, zouden willen."
Redactie: Kevin Krikhaar • Eindredactie: Monique van den Boomen.
Source: Tweakers.net