Vanaf morgen is in heel Nederland het Nationaal Hitteplan van kracht. Met een iets veranderde nadruk (zorg voor de ander, in plaats van drink genoeg water) moet dat doden voorkomen. Een wondermiddel is het niet, blijkt uit de cijfers.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Ga langs bij kwetsbare mensen of bel ze op. Spoor ze aan om meer te drinken dan anders. Houd de woning koel, zorg dat de ander in de schaduw blijft en zich gedeisd houdt. En wees alert op signalen van oververhitting, zoals hoofdpijn, duizeligheid of vermoeidheid.
Met die adviezen probeert het RIVM vanaf donderdag de scherpe kantjes af te halen van de naderende hitte, met verwachte maximumtemperaturen tot 35 graden (op vrijdag en maandag), lauwe plaknachten, en vooral op zaterdag kans op heftig onweer. Het lichaam is aan het begin van de zomer niet goed ingesteld op hitte, redeneert het RIVM. En dat kan gevaarlijk zijn: zeker bij ouderen kost het wegwerken van warmte het lichaam veel inspanning.
De belangrijkste koerswijziging bij het hitteplan: de manier van aanspreken, vertelt Werner Hagens, coördinator Nationaal Hitteplan bij het RIVM. ‘Dat kwam naar voren uit de evaluaties. We proberen nu nog duidelijker naar voren te brengen: dit kun je doen voor de ander. In plaats van: dit moet je zelf doen.’
Dat is minder belerend en nuttiger, zegt hij. ‘Als je in een groep kwetsbaren vraagt: wie is hier kwetsbaar, denkt niemand aan zichzelf. Maar ze weten allemaal wel een ander te noemen.’
Hoe betuttelend hitteadviezen soms ook kunnen overkomen, ze werken wel. Volgens een vorig jaar verschenen onderzoek is het verhoogde risico om op een hete dag te overlijden de afgelopen 25 jaar grofweg gehalveerd. En uit een eigen analyse door de Volkskrant bleek dat de sterfte onder ouderen in 2013 en 2015 tijdens hittegolven zelfs iets daalde. Bizar maar waar: ouderen lijken soms veiliger tijdens extreme hitte dan anders.
Of dat allemaal door het Nationaal Hitteplan komt, is overigens de vraag. Meer mensen en verzorgingshuizen hebben een airco. Ook het bewustzijn dat hitte gevaarlijk kan zijn, is toegenomen. Uit de analyse van vorig jaar bleek bijvoorbeeld dat de oversterfte in hete periodes al aan het afnemen was voordat in 2010 het Nationaal Hitteplan voor het eerst inging. ‘Het grote plaatje is dat het geheel van maatregelen dat we tegenwoordig nemen bij extreme hitte gewoon werkt’, aldus Hagens.
Hitteplan of niet, nog steeds is er tijdens hitte vaak sprake van oversterfte. Bij vrouwen, ouderen en bewoners van relatief arme wijken is de sterfte tijdens hittegolven ook met het hitteplan zo’n 10 procent hoger dan anders, bleek uit de analyse van vorig jaar. En op 26 juli 2019, de dag na de recorddag waarin de temperatuur in ons land boven de 40 graden kwam, overleden er zo’n 150 mensen meer dan normaal, terwijl het hitteplan van kracht was.
Soms wordt het RIVM gewoon verrast. Zo overleden drie jaar geleden, in juni 2023, liefst 876 Nederlanders meer dan normaal, waarschijnlijk door een combinatie van smog, pollen en enkele tropisch warme dagen. Die hete uitschieters waren echter zo kort dat het Nationaal Hitteplan niet werd geactiveerd.
Hoewel hitte vooral kwetsbare en oudere mensen treft, is het een hardnekkig misverstand dat het gaat om mensen die zonder de hitte ook snel zouden overlijden. Dat is niet het geval, blijkt uit het sterftepatroon. Na hittesterfte volgt doorgaans geen periode met minder sterfte. Zo’n patroon zou erop duiden dat sommige overlijdens iets zijn vervroegd.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant