Andy Burnham | Labour-politicus Donderdag zijn er verkiezingen waardoor oud-parlementariër en burgemeester Andy Burnham terug in het Lagerhuis kan komen. Als hij wint, wil hij huidig premier Keir Starmer vervangen. „Andy Burnham is Labours laatste kans”, zegt een kiezer uit Makerfield.
Andy Burnham koopt een pint Guinness tijdens een campagnebijeenkomst in de Holt’s Arms op 5 juni in Orrell, Engeland. Burnham is de Labour-kandidaat voor de tussentijdse verkiezingen in Makerfield, die gepland staan voor 18 juni.
Een flauwe grap over Andy Burnham doet het goed bij Britse politici, analisten en journalisten, dezer dagen. Een Blairite, een Brownite en een Corbynite wandelen een pub binnen. De barman vraagt: „Wat wil je drinken, Andy?”
De mop moet laten zien dat Burnham geen eigen politieke principes heeft. Hij was staatssecretaris onder premier Tony Blair, die was voor Labourbegrippen relatief rechts, en hij was minister in het kabinet van de linksere Gordon Brown. Onder de socialistische Jeremy Corbyn, Labourleider van 2015 tot 2020, vertrok Burnham juist vol frustratie uit het Lagerhuis, maar zulke details doen er in de Britse politieke bubbel weinig toe.
Burnham vindt het zelf een vervelende grap. Tegen dagblad The Times zei hij erover dat hij „niet te gevoelig wil doen”, maar dat het meer zegt over politici die de mop rondvertellen dan over hem. „Zíj zijn geen teamspelers. Ze zitten lekker op hun flank en zetten zich in voor hun deel van de partij, terwijl ik probeer Labour te steunen.”
Andy Burnham, nu burgemeester van Manchester en de regio daaromheen, probeert om terug het Lagerhuis in te komen. Deze donderdag is er een tussentijdse verkiezing in Makerfield, een kiesdistrict in het westen van het gebied waarvan Burnham nu burgemeester is. Vorige maand gaf Labourparlementariër Josh Simons speciaal zijn zetel op, om daarmee een tussentijdse verkiezing af te dwingen. „Ik treed terug zodat Andy Burnham naar zijn huis kan terugkeren, kan strijden voor een terugkeer in het parlement, en als hij wordt verkozen, de verandering kan brengen waar ons land zo naar snakt”, zei Simons in zijn afscheidsbrief.
Als het Burnham donderdag lukt om zijn belangrijkste concurrent van de radicaal-rechtse partij Reform UK te verslaan – en dat wordt spannend – wil hij zittend premier en partijgenoot Keir Starmer uitdagen zodat hij zelf premier kan worden. Vijf citaten die Andy Burnham en zijn loopbaan tot nu toe kenmerken.
Andy Burnham (56) groeide op in Culcheth, een dorp tussen Liverpool en Manchester in het noordwesten van Engeland. Tijdens zijn jeugd in de jaren tachtig, waren sluitingen van de steenkoolmijnen en de stakingen daartegen het onderwerp van gesprek. Andy’s schoolbus reed elke dag langs één van die mijnen en de leerlingen bonkten op de ramen om steun aan de stakers te betuigen. Er stonden vaders van klasgenoten bij – zijn eigen vader werkte in de telecom, zijn moeder was receptioniste. Maar de sluitingen raakten hem en als veertienjarige puber werd Burnham lid van Labour.
Als kind uit zo’n arbeidersgezin, ook nog uit een gebied dat door Londenaren als minderwaardig werd gezien, voelde Burnham zich snel minder dan een ander. Hij vertelde in interviews dat hij last heeft van het bedriegerssyndroom, het gevoel dat zijn successen niet aan zichzelf te danken zijn. Zijn ouders wilden graag dat hij ging studeren, maar Burnham voelde zich niet snel op zijn plek op de universiteit en later in het Lagerhuis: „Ik kwam mensen tegen met een deftig accent, die vol zelfvertrouwen leken en overtuigd van alles wat ze zeiden. Ik dacht dat ze wel gelijk zouden hebben”, zei hij in 2022 tegen het tijdschrift The New Statesman. „Het kostte mijn jongere zelf veel te lang om uit te vinden dat ze meestal onzin uitkraamden.”
In het boek Head North dat Burnham schreef over de ongelijkheid in Groot-Brittannië beschrijft hij hoe voetballers en muzikanten uit zijn regio hem hielpen zijn zelfvertrouwen op te bouwen. Zijn favoriete voetbalclub Everton deed het goed in die jaren. En zanger Morrissey, met zijn band The Smiths, was een idool: „Hier was een enorm charismatisch figuur uit het noordwesten, dat leek te zeggen dat wij iets konden zíjn. Dat we ambities mochten hebben.” En die had hij. Als vroege twintiger al wilde Burnham graag Lagerhuislid worden, al durfde hij het aan niemand toe te geven.
De grootste stadionramp uit de Britse geschiedenis voltrok zich in 1989 in het stadion van Liverpool. Door logistieke fouten bij het managen van de grote toestroom fans werden toeschouwers verpletterd. Er werden 96 mensen doodgedrukt, honderden anderen raakten gewond. Maar de politie probeerde de schuld af te schuiven op toeschouwers, onder meer door te verklaren dat die dronken waren geweest. Maar dat had helemaal geen rol gespeeld.
Twintig jaar later, in april 2009, bezocht Andy Burnham als minister van cultuur, media en sport de herdenking. Hij ging erheen terwijl fans woedend waren dat de regering nooit fatsoenlijk, eerlijk onderzoek naar de zaak had laten doen. Het stadion was vol, Burnham begon aan een houterige toespraak. Tot toeschouwers massaal begonnen te scanderen. „Justice for the 96, justice for the 96!” Burnham viel stil en luisterde. Hij voelde het publiek goed aan – daags na de herdenking besloot premier Gordon Brown dankzij hem om de zaak opnieuw te openen.
In 2009 sprak de toenmalige minister van Cultuur, Media en Sport Andy Burnham in het Anfield-stadion van Liverpool tijdens de herdenking van de Hillsborough-ramp, waarbij 96 voetbalfans om het leven kwamen.
Burnham ziet ‘Hillsborough’ en zijn strijd voor de nabestaanden als één van zijn belangrijkste prestaties uit zijn jaren in de landelijke politiek. Hij zou, als het lukt om premier te worden, zelfs zijn handtekening kunnen zetten onder een wet die burgers bij toekomstige rampen moet beschermen tegen autoriteiten. Want meer dan 35 jaar na de ramp, en een duidelijke conclusie dat er doden vielen door het falen van politie en ambulancediensten, is zulke wetgeving nog steeds niet door het Lagerhuis.
Op het beursplein middenin Manchester zitten Adbul Rahmen en zijn collega op een bankje thee te drinken. Ze dopen brokken hazelnootchocolade in hun herbruikbare bekers. Net zoals veel Mancunians is Rahmen tevreden over Andy Burnham, die nu in zijn derde termijn zit sinds hij verkozen werd in mei 2017. Wat hij goed vindt: „Onze straten zijn schoon, er is geen vuil op straat. We hebben een gemengde gemeenschap waarin iedereen vriendelijk is voor elkaar. En ik ben het eens met zijn pro-Europese standpunten.” In de campagne zei Burnham dat hij hoopt dat het VK „ooit” weer lid wordt van de Europese Unie.
Begin 2017 vertrok Burnham gedesillusioneerd uit Londen, nadat hij twee keer een strijd om het leiderschap van Labour had verloren. Zijn tijd in Westminster, het hart van het landsbestuur, was definitief voorbij, zei hij toen steeds. Hij had het gehad met „het Londen-centrische systeem waarin burgers uit het noorden als tweederangsburgers behandeld worden”, staat in zijn boek. Als burgemeester zou hij meer kunnen betekenen.
Andy Burnham speecht tijdens de bekendmaking van zijn kandidatuur voor het leiderschap van de Labour Party in Leigh Sports Village in 2010.
Onder Burnham floreerde Manchester. De armoede nam af, het openbaar vervoer verbeterde en werd goedkoper doordat de gemeente de controle overnam van bedrijven. De gele bussen van het Bee-netwerk kosten nu maar 2 pond (2,35 euro) per rit, in plaats van 3 of 4 pond zoals vóór Burnham. Huisvesting vinden is lastig, maar te doen, zegt Abdul Rahmen. „Als je werkt en een contract hebt, lukt het wel.” Hij werkt als conciërge bij een appartementencomplex.
Alleen, zegt Rahmen, het is beter als Burnham zich pas bij de volgende parlementsverkiezingen kandidaat stelt en niet nu, middenin een regeerperiode. „Andy is bekwaam en heeft heldere ideeën, maar het landsbestuur is geen supermarkt waar je even van manager verandert.” Dit is inderdaad een probleem: áls Burnham tussentijds aan de macht komt, is hij gehouden aan het verkiezingsprogramma waarmee Labour onder Keir Starmer de landelijke verkiezingen won in 2024. Burnham heeft ook gezegd dat hij zich daaraan houdt; dat betekent dat enkele grondige hervormingen die hij graag wil, bijvoorbeeld van het kiesstelsel, niet meteen kunnen.
Het openbaar vervoer noemt Burnham zelf altijd als voorbeeld van Manchesterism, dat Britse media nu graag Burnhamism noemen. „Bedrijfsvriendelijk socialisme dat ernaar streeft publieke controle over essentiële diensten terug te krijgen”, vatte Burnham zijn vorm van politiek bedrijven samen, toen hij vorig jaar voor het eerst in jaren weer eens een toespraak gaf op het jaarlijkse partijcongres van Labour. Hij bereidde zich duidelijk voor om weer naar Londen te komen.
Kan Burnham voor het Verenigd Koninkrijk doen wat hij voor Manchester deed? Manchester was al goed op weg toen Burnham als burgemeester begon, bijna tien jaar geleden. Veel investeringen waren al gedaan, vooral door zakenlui uit de Verenigde Arabische Emiraten die grond in de stad soms voor een prikkie kochten. De glimmende glazen wolkenkrabbers die afsteken tegen de rode bakstenen gebouwen uit de industriële tijd waren al in aanbouw. Hoe anders ligt dat nu voor de rest van het land. De economische groei blijft hardnekkig laag en de hoge kosten van het dagelijks leven staan al jaren bovenaan de lijstjes met belangrijkste problemen voor Britten.
De Britse premier Keir Starmer samen met Manchester-burgemeester Andy Burnham tijdens bezoek aan een ontbijtclub op een basisschool in Ashton-under-Lyne, afgelopen april.
Critici vinden dat Burnham niet zozeer ideologisch handelt, maar zijn visie aanpast aan wat hém verder brengt. En dat hij van symboliek houdt die niet altijd navolging krijgt. Rond dakloosheid bijvoorbeeld. Hij kondigde bij zijn aantreden in Manchester aan dat in 2020 niemand meer op straat zou hoeven slapen in de stad en dat hij 15 procent van zijn salaris weggeeft aan een organisatie die daaraan meehelpt. Het aantal daklozen daalde inderdaad flink, tot het vorig jaar weer toenam.
Ideologisch of niet, zijn boodschap dat de politiek anders moet, valt bij kiezers niet verkeerd. Andy Burnham is volgens data van peilbureau YouGov zelfs de populairste politicus van het land, of beter gezegd, hij is de minst onpopulaire. 35 procent van de Britten denkt positief over hem. Over huidig premier Starmer is maar 19 procent positief. Van Nigel Farage, de omstreden partijleider van Reform UK, heeft 29 procent van de kiezers een positief beeld.
In kiesdistrict Makerfield draaien medewerkers van peilingbureaus, politici en journalisten overuren. Op het winkelpleintje van Ashton-in-Makerfield, het grootste dorp van het district, vragen peilers inwoners naar hun stemplannen. Campagnevoerders van Labour en Reform UK gaan alle deuren langs, soms meerdere keren. De verkiezingen donderdag kunnen grote gevolgen krijgen. Als Burnham wint, krijgt het VK waarschijnlijk een nieuwe premier. Als hij verliest, is voor premier Starmer een aanval op zijn leiderschap – voorlopig – mislukt.Dit district valt onder Burnhams regio als burgemeester. „We zagen hem hier niet veel”, zegt inwoner Michael Ashton, die met zijn hond een rondje om is. Toch vindt Ashton dat hij het prima heeft gedaan. „Hij heeft korte metten gemaakt met alle nephandel in Cheetham Hill.” In die noordelijke wijk van Manchester was een straat vol winkels met namaakgoederen, die nu allemaal zijn opgedoekt. „Daar heb ik nog eens over gebeld naar het vragenuurtje dat Andy altijd bij BBC Radio Manchester heeft. Hij neemt daar echt de tijd om vragen fatsoenlijk te beantwoorden.”
Ashton denkt dat de jaren dat Burnham weg was uit Londen hem goed hebben gedaan: „Het liet hem reflecteren over wat werkt en wat niet.” Laten we eerlijk zijn, zegt hij, Burnham is Labours laatste kans. Van de populariteit en het gezag van premier Starmer is weinig meer over, nadat meerdere ministers opstapten en de Labourpartij nu alles op alles zet om Burnham in Makerfield te laten winnen. Als Burnham premier wordt en het lukt niet om het land van richting te veranderen, „dan is het bij volgende verkiezingen gedaan met Labour als regeringspartij”.
Burgemeester van Groot-Manchester Andy Burnham gaat deuren langs om stemmen te werven voor de tussentijdse verkiezing in Makerfield op 18 juni 2026.