Janneke kookt Al te vlezig vlees valt niet in de smaak, wist Janneke Vreugdenhil toen ze een paella wilde maken voor familiebezoek in Catalonië. Haar kluifloze versie pakte ook goed uit.
Er waren eens vier zussen. Tussen de oudste en de jongste zaten zestien jaren. Precies ertussenin de andere twee, een tweeling. Ja, en dan waren er ook nog vier broers, maar over hen gaat het hier niet. De zussen had ik uitgenodigd naar Sitges te komen, het Catalaanse kustplaatsje waar mijn verkering woont en waar ik inmiddels ook behoorlijk veel tijd doorbreng. Ze waren onmiddellijk door het dolle, binnen een etmaal was de reis geboekt en kon de voorpret in de appgroep ‘Sitges Sisters’ beginnen.
Ik kreeg spontane flashbacks van die keer, op de kop af veertig jaar geleden, toen ze met z’n viertjes naar Brussel waren gekomen. Ik werkte daar als au pair en terwijl mijn werkgevers op vakantie waren, nodigde ik hen uit voor een logeerpartij. We aten verbrande pizza, kletsten tot diep in de nacht en sliepen op matrassen in de woonkamer. U moet weten, de oudste van deze zussen is mijn moeder. Maar in gezelschap van mijn tantes is ze dat net iets minder. Of in elk geval betrap ik mezelf erop in deze context anders naar haar te kijken; meer als multidimensionaal mens.
Dat laatste komt natuurlijk door alle verhalen over vroeger die ik mijn tantes steevast probeer te ontfutselen als ik ze zie. Ook de afgelopen dagen die ze bij ons in Spanje doorbrachten waren gevuld met herinneringen. We filosofeerden erover hoe ze feitelijk in verschillende gezinnen waren opgegroeid. Mijn moeder werd geboren in het eerste oorlogsjaar, een dromerig meisje zonder enig talent voor huishoudelijke zaken. Toch werd ze geacht mijn oma te helpen en mocht ze niet gaan studeren. De tweeling was jong in de wederopbouwtijd en had, hoewel beperkt door gereformeerde jarenvijftigmoraal, iets meer vrijheid en keuzemogelijkheden. De jongste, een kind van de jaren zestig, bepaalde pas echt haar eigen pad.
Er waren ook minder serieuze gesprekken. Wat zeg ik, ik heb in tijden niet zoveel gelachen. Bijvoorbeeld om het verhaal over mijn oma die een kip ging braden, een anekdote die ik nooit eerder had gehoord. Op een dag was mijn opa thuisgekomen met een geplukte kip die hij als relatiegeschenk had gekregen. Mijn oma gruwde van alles wat botten had, poten, vleugels, huid, kortom van vlees dat daadwerkelijk op dieren leek. Verschrikt had ze gevraagd: „Wat moet ik daarmee, IJs?” (Mijn opa heette IJsbrand, een naam die mij als kind mateloos fascineerde.)
Mijn opa vroeg haar de kip te braden zodat hij zijn cadeau soldaat kon maken. Dus braadde mijn oma de kip en at er zelf niets van. Maar nu komt het: daarna gooide ze haar braadpan weg. Deze keurige huisvrouw, die haar gezin door een wereldoorlog had geloodst en nooit iets verspilde, gooide de pan waarin ze elke zaterdag sukadelappen sudderde voor de zondagse lunch, ploink, in de vuilnisbak. „Serieus?”, vroeg ik ongelovig aan mijn jongste tante die de geschiedenis glunderend opdiste en die mijn oma’s manier van praten griezelig goed kan nadoen. „Ja echt, ze zei: ‘Ik ben er zo kreen van.’”
‘Kreen’ is een woord dat mijn oma gebruikte voor dingen waar ze vies van was. Nou, haar dochters hebben die ‘kreenheid’ voor al te vlezig vlees alle vier van haar geërfd. Op de laatste middag van hun bezoek wilde ik hen een paella voorzetten, maar no way dat ze aan de daarin gebruikelijke stukken konijn of kip zouden willen kluiven. Het werd daarom de minst Spaanse paella die ik ooit heb gemaakt, maar gelukkig was hij wel erg lekker.
De paella die ik voor mijn moeder en tantes maakte heb ik vertaald naar een eenvoudig tweepersoonsrecept. Gewoon om te laten zien dat paella geen enorm project hoeft te zijn. Maar ook opdat u hem eventueel, bij gebrek aan echte paellapan, kunt maken in uw grootste koekenpan. Wie wel een (grote) paellapan bezit en hem voor 4 personen wil maken, kan de hoeveelheden verdubbelen – al heeft u dan waarschijnlijk iets minder dan een liter bouillon nodig. Vegetariërs kunnen de kip vervangen door kastanjechampignons (en/of extra artisjokharten) en de kippenbouillon door groentebouillon.
Verder: paella kan heel goed op de barbecue worden bereid, mits het rooster hoog genoeg boven de kooltjes hangt. En wie geen paellarijst kan vinden, kan Turkse baldo-rijst of eventueel arboriorijst gebruiken.
Voor 2 personen
Laat de saffraan 10 minuten weken in 2 el heet water. Snijd de kip in vrij grote stukken en bestrooi met zout. Halveer de tomaat en rasp de helften op een grove rasp tot u alleen de velletjes overhoudt. Gooi de velletjes weg en bewaar de tomatenpulp.
Verhit de olijfolie in een paellapan (diameter 25 cm) of in een (liefst stalen) koekenpan op hoog vuur. Bak de stukken kip rondom goudbruin. Schep uit de pan en zet opzij. Bak nu de snijbonen een minuut of 3. Voeg de paprikarepen toe en laat nog eens 3 minuten bakken. Schep ze uit de pan en zet even opzij.
Temper het vuur onder de pan en fruit de ui onder toevoeging van een snufje zout in 10 minuten goudblond. Fruit de knoflook een paar minuten mee. Voeg de pimentón de la Vera toe en fruit nog 20 seconden mee. Voeg de tomatenpulp toe en laat de boel nog een minuut of 10 pruttelen.
Doe de kip, snijbonen en paprika terug in de pan, voeg de artisjokharten toe en schenk ook het saffraanwater erbij. Roer even zodat alles zich goed verdeelt en strooi er zo gelijkmatig mogelijk de rijst over uit. Laat de rijst een minuut of 2 fruiten en schenk er vervolgens 500 ml bouillon op. Vanaf nu mag er niet meer geroerd worden.
Laat de rijst op matig tot hoog vuur in 20-30 minuten garen. U kunt het beste zelf bepalen hoe hoog het vuur moet staan. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat de rijst aanbrandt, maar een gekaramelliseerd korstje op de bodem en aan de randen van de pan is juist erg wenselijk. In elk geval moet alle vocht zijn opgenomen en de rijst dus droogvallen. Mocht de rijst al droogvallen voor hij gaar is, kunt u altijd nog een extra scheut bouillon of kokend water toevoegen. (Maar roer niet!)
Laat de paella van het vuur af nog een minuut of 5-10 rusten voor u hem opdient.